Shloka 22
अध्याय ३४ — एलापत्रस्योपदेशः
Elāpatra’s Counsel on the Nāgas’ Deliverance
यत्रैतदमृतं चापि स्थापितं कुशसंस्तरे । तद् विज्ञाय हृतं सर्पा: प्रतिमायाकृतं च तत्,इसके अनन्तर अमृत पीनेकी इच्छावाले सर्प स्नान, जप और मंगल-कार्य करके प्रसन्नतापूर्वक उस स्थानपर आये, जहाँ कुशके आसनपर अमृत रखा गया था। आनेपर उन्हें मालूम हुआ कि कोई उसे हर ले गया। तब सर्पोने यह सोचकर संतोष किया कि यह हमारे कपटपूर्ण बर्तावका बदला है
yatraitad amṛtaṃ cāpi sthāpitaṃ kuśasaṃstare | tad vijñāya hṛtaṃ sarpāḥ pratimāyākṛtaṃ ca tat ||
“No lugar onde aquele néctar fora posto sobre um leito de capim kuśa—quando as serpentes perceberam que havia sido levado, viram também que o que ali restara era apenas uma semelhança (um engodo) feito à sua imagem.” O episódio ressalta uma inversão ética: pela fraude e pelo malfeito, atrai-se uma resposta à altura; e as serpentes reconhecem a perda como consequência de sua própria conduta tortuosa.
शक्र उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral reciprocity: deceitful conduct tends to return upon the doer. The serpents interpret the loss of amṛta and the presence of a mere replica as a consequence aligned with their own earlier trickery, reinforcing the idea that adharma invites an appropriate counter-result.
The serpents arrive at the spot where amṛta had been placed on a kuśa-grass seat, but discover it has already been taken away. What remains is only a pratimā—an image or decoy made to resemble it—signaling that the real nectar has been removed (by divine agency in the broader episode).