Home›Kurma Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 33›Shloka 34
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 34

Prāyaścitta for Theft, Forbidden Foods, Impurity, and Ritual Lapses; Tīrtha–Vrata Remedies; Pativratā Mahātmyam via Sītā and Agni

Devanagari script

प्राजापत्येन शुद्ध्येत ब्राहामणोच्छिष्टभोजने / क्षत्रिये तप्तकृच्छ्रं स्याद् वैश्ये चैवातिकृच्छ्रकम् / शूद्रोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम्

Transliteration

prājāpatyena śuddhyeta brāhāmaṇocchiṣṭabhojane / kṣatriye taptakṛcchraṃ syād vaiśye caivātikṛcchrakam / śūdrocchiṣṭaṃ dvijo bhuktvā kuryāccāndrāyaṇavratam

Translation

Se alguém comer as sobras de um brāhmaṇa, purifica-se pela expiação Prājāpatya. Se as sobras forem de um kṣatriya, deve cumprir a penitência Taptakṛcchra; se forem de um vaiśya, a penitência Atikṛcchra. Mas se um dvija comer as sobras de um śūdra, deverá observar o voto de Cāndrāyaṇa.

Word by Word
प्राजापत्येनby the Prājāpatya penance
प्राजापत्येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootप्राजापत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), एकवचन; साधन/उपायार्थे—‘by the Prājāpatya (penance)’
शुद्ध्येतshould be purified
शुद्ध्येत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootशुध् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ब्राह्मण-उच्छिष्ट-भोजनेin (the act of) eating a Brahmin’s leftovers
ब्राह्मण-उच्छिष्ट-भोजने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक) + उच्छिष्ट (प्रातिपदिक) + भोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), एकवचन; तत्पुरुषः—‘in eating the leftovers of a Brahmin’
क्षत्रियेin the case of a Kshatriya
क्षत्रिये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), एकवचन; विषय/अधिकरणे—‘in the case of a Kṣatriya’
तप्त-कृच्छ्रम्the Taptakṛcchra penance
तप्त-कृच्छ्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतप्त (तप् धातु से क्त; प्रातिपदिक) + कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; कर्मधारयः—‘heated/ardent kṛcchra’ (penance-name)
स्यात्should be/is prescribed
स्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वैश्येin the case of a Vaishya
वैश्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), एकवचन; विषय/अधिकरणे—‘in the case of a Vaiśya’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed
एव:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणबोधक अव्यय
अति-कृच्छ्रकम्the Atikṛcchra penance
अति-कृच्छ्रकम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअति (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + कृच्छ्रक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः—‘excessive kṛcchra’ (penance-name)
शूद्र-उच्छिष्टम्a Shudra’s leftovers
शूद्र-उच्छिष्टम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक) + उच्छिष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘Śūdra’s leftovers’
द्विजःa twice-born man
द्विजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
भुक्त्वाhaving eaten
भुक्त्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय-भावकृदन्त (gerund), ‘having eaten’
कुर्यात्should do/undertake
कुर्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
आन्द्रायण-व्रतम्the Cāndrāyaṇa vow
आन्द्रायण-व्रतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआन्द्रायण (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), एकवचन; तत्पुरुषः—‘Cāndrāyaṇa vow’
Speaker

Traditional narrator (Sūta) conveying dharma/prāyaścitta instructions as preserved in the Kūrma Purāṇa

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bibhatsa

Characters & Entities
P
Prajāpati
B
Brāhmaṇa
K
Kṣatriya
V
Vaiśya
Ś
Śūdra
P
Prājāpatya
T
Taptakṛcchra
A
Atikṛcchra
C
Cāndrāyaṇa

FAQs

This verse is not teaching ātma-tattva directly; it lays out prāyaścitta (expiation) within varṇāśrama-dharma, emphasizing that inner and outer purity (śauca) supports spiritual life in which realization of the Self becomes steady.

No specific meditation technique is taught here; the practices are vow-based disciplines (vrata) like Cāndrāyaṇa and forms of kṛcchra penance, which function as niyama-like restraints—ethical purification that traditionally prepares the practitioner for mantra, worship, and yoga.

It does not explicitly mention Śiva–Viṣṇu unity; instead it reflects the Kūrma Purāṇa’s broader synthesis by presenting dharma and purification vows as foundational disciplines that can support both Śaiva (e.g., Pāśupata) and Vaiṣṇava devotional-yogic paths.

←Previous Verse
Next Verse→