Shloka 94
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा / मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा
Transliteration
tato mandataraṃ nābhyāṃ cakraṃ bhramati vai yathā / mṛtpiṇḍa iva madhyastho dhruvo bhramati vai tathā
Translation
Depois, assim como a roda gira ainda mais lentamente junto ao eixo, assim também Dhruva, situado no meio, parece girar como um torrão de argila.
Word by Word
ततःthereupon; then
ततः:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/ततः इति अपादानार्थक/क्रमवाचक (thereupon/therefore)
मन्दतरम्more slowly
मन्दतरम्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formतुलनात्मक (तरप्) रूप; क्रियाविशेषणवत् नपुंसक एकवचन द्वितीया; adverbial comparative accusative
नाभ्याम्by/with the hub (axle) (dual form as per text)
नाभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया द्विवचन; Instrumental dual
चक्रम्the wheel
चक्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; here as subject: Nominative singular (form same as accusative)
भ्रमतिturns; revolves
भ्रमति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative 3rd singular
वैindeed
वै:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात (emphatic particle)
यथाas
यथा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक (as)
मृत्-पिण्डःa lump of clay
मृत्-पिण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृत् (प्रातिपदिक) + पिण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular; (मृदः पिण्डः) षष्ठी-तत्पुरुष
इवlike
इव:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (like)
मध्यस्थःstanding in the middle
मध्यस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमध्यस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular; विशेषण (ध्रुवस्य)
ध्रुवःDhruva (Pole Star)
ध्रुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular
भ्रमतिrevolves
भ्रमति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative 3rd singular
वैindeed
वै:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात
तथाso; likewise
तथा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (so; in that manner)