Shloka 81
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
महेन्द्रभयवित्रस्ताः पक्षच्छे दभयात्पुरा / यदेतद्दृश्यते चन्द्रे श्वेते कृष्णशशाकृति
Transliteration
mahendrabhayavitrastāḥ pakṣacche dabhayātpurā / yadetaddṛśyate candre śvete kṛṣṇaśaśākṛti
Translation
Outrora, aterrorizados por Mahendra e pelo medo de terem as asas cortadas, vê-se na lua branca a figura do coelho negro.
Word by Word
महेन्द्रभयवित्रस्ताःfrightened by fear of Mahendra
महेन्द्रभयवित्रस्ताः:
कर्ता (Kartā/Subject; qualifies implied ‘पर्वताः’)
TypeAdjective
Rootमहेन्द्र + भय + वित्रस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (वि+त्रस् धातोः) ‘frightened’; तत्पुरुषसमासः (महेन्द्रस्य भयेन वित्रस्ताः)
पक्षच्छेदभयात्from fear of wing-cutting
पक्षच्छेदभयात्:
अपादान (Apādāna/Source-cause)
TypeNoun
Rootपक्ष + छेद + भय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (भय), पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुषः (पक्षच्छेदस्य भयम्)
पुराformerly
पुरा:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb: ‘formerly’)
यत्which/that which
यत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
एतत्this
एतत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य सहसंबन्धी
दृश्यतेis seen
दृश्यते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive: ‘is seen’)
चन्द्रेin/on the moon
चन्द्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
श्वेतेwhite
श्वेते:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘चन्द्रे’ इत्यस्य विशेषण
कृष्णशशाकृतिःa black hare-shaped figure
कृष्णशशाकृतिः:
कर्ता (Kartā/Subject; what is seen)
TypeNoun
Rootकृष्ण + शश + आकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (कृष्णा शशाकृतिः)