Shloka 1
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धातपादे सगरवरिते ऽश्वमोचनं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५२// जैमिनिरुवाच तेषु तत्र निविष्टेषु वासवेन प्रचोदितः / जहारं तुरगं वायुस्तत्क्षणेन रसातलम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya uvoddhātapāde sagaravarite 'śvamocanaṃ nāma dvipañcāśattamo 'dhyāyaḥ // 52// jaiminiruvāca teṣu tatra niviṣṭeṣu vāsavena pracoditaḥ / jahāraṃ turagaṃ vāyustatkṣaṇena rasātalam
Translation
Assim, no Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, na seção intermediária proclamada por Vāyu, no relato de Sagara, encontra-se o capítulo quinquagésimo segundo chamado “Aśvamocana”. Disse Jaimini: quando eles estavam ali sentados, Vāyu, instigado por Vāsava (Indra), num instante arrebatou o cavalo e o levou a Rasātala.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), उद्धरण-समाप्तिसूचक (thus/so)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक; श्री + ब्रह्माण्ड)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायुप्रोक्त (प्रातिपदिक; वायु + प्रोक्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying) महापुराणे
मध्यम-भागेin the middle section
मध्यम-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यमभाग (प्रातिपदिक; मध्यम + भाग)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
तृतीयthird
तृतीय:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; अध्यायः इत्यस्य विशेषण (ordinal)
उवोद्धात-पादेin the Uvoddhāta pāda
उवोद्धात-पादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउवोद्धातपाद (प्रातिपदिक; उवोद्धात + पाद)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; अधिकरण (section/pāda)
सगर-वरितेconnected with/relating to Sagara
सगर-वरिते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसगरवरित (प्रातिपदिक; सगर + वरित)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying pāda/section)
अश्व-मोचनम्“Release/Recovery of the Horse”
अश्व-मोचनम्:
Sambandha (सम्बन्ध/नामधेय)
TypeNoun
Rootअश्वमोचन (प्रातिपदिक; अश्व + मोचन)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नाम (title)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निर्देशक (naming particle)
द्वि-पञ्चाशत्तमःfifty-second
द्वि-पञ्चाशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्विपञ्चाशत्तम (प्रातिपदिक; द्वि + पञ्चाशत् + तम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; अध्यायः इत्यस्य विशेषण (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्तृ/विषय-निर्देश (chapter heading)
जैमिनिःJaimini
जैमिनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजैमिनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; वक्ता
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तेषुamong them
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, बहुवचन; अधिकरण (among them)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
निविष्टेषुwhen (they were) seated/settled
निविष्टेषु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि-विश् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त); पुंलिङ्ग; सप्तमी, बहुवचन; तेषु इत्यस्य विशेषण
वासवेनby Vāsava (Indra)
वासवेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवासव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु (agent/instrument)
प्रचोदितःurged/instigated
प्रचोदितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-चुद् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; वायुः इत्यस्य विशेषण
जहारcarried off
जहार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तुरगम्the horse
तुरगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतुरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
वायुःVāyu (Wind-god)
वायुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्ता
तत्-क्षणेनin that very moment
तत्-क्षणेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतत्क्षण (प्रातिपदिक; तत् + क्षण)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; काल-करण (time-instrument)
रसातलम्to Rasātala (netherworld)
रसातलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरसातल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; गन्तव्य/कर्म (destination as object of motion)