Shloka 12
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
ततस्तु रामो ऽवनिपालपुत्राञ्जिघांसुराजौ विविधास्त्रपूगैः / पृथक्चकारातिब लांस्तु मण्डलद्विच्छिद्य पङ्क्तिं प्रभुरात्तचापः
Transliteration
tatastu rāmo 'vanipālaputrāñjighāṃsurājau vividhāstrapūgaiḥ / pṛthakcakārātiba lāṃstu maṇḍaladvicchidya paṅktiṃ prabhurāttacāpaḥ
Translation
Então Rāma, o Senhor, desejoso de abater os filhos dos reis, ergueu o arco e, com feixes de armas diversas, fendeu em dois o círculo de batalha, separando a fileira dos mais poderosos.
Word by Word
ततःthereupon
ततः:
सम्बन्ध (Sequence marker)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक-अव्यय (then/thereupon)
तुthen/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
रामःRāma
रामः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अवनिपाल-पुत्रान्the princes (sons of kings)
अवनिपाल-पुत्रान्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootअवनिपाल (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘sons of kings’
जिघांसुःdesiring to slay
जिघांसुः:
विशेषण (Adjectival to Karta)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु)
Formइच्छार्थक-कृदन्त (desiderative participle, सन्-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘wishing to kill’ (qualifying रामः)
राजौin battle/among kings (contextual)
राजौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case, locative), एकवचन (राजनि/राजौ वैदिक/काव्य-रूप)
विविध-अस्त्र-पूगैःwith volleys of various weapons
विविध-अस्त्र-पूगैः:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootविविध (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक) + पूग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘with groups/volleys of various missiles’
पृथक्apart/separately
पृथक्:
सम्बन्ध (Manner)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (separately)
चकारmade/did
चकार:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अतिबलान्very strong
अतिबलान्:
विशेषण (Adjectival to Karma)
TypeAdjective
Rootअतिबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारय: ‘very-strong’ (qualifying अवनिपाल-पुत्रान्)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
मण्डलात्from the formation/array
मण्डलात्:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
विच्छिद्यhaving broken/cut through
विच्छिद्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Absolutive; manner to main action)
TypeVerb
Rootवि-छिद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having cut asunder’
पङ्क्तिम्the line/rank
पङ्क्तिम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootपङ्क्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रभुःthe lord/master
प्रभुः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आत्त-चापःwith bow in hand
आत्त-चापः:
विशेषण (Adjectival to Karta)
TypeAdjective
Rootआत्त (कृदन्त/प्रातिपदिक) + चाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘he whose bow is taken up/held’ (qualifying प्रभुः/रामः)