Shloka 44
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
खिन्नो ऽतिमात्रं धरणीपतिस्तदा पुनः पुनर्ध्यानपथं जगाम / स ध्यायमानो ऽपि न चाजगाम दत्तो मनोगोचरमस्य राजन्
Transliteration
khinno 'timātraṃ dharaṇīpatistadā punaḥ punardhyānapathaṃ jagāma / sa dhyāyamāno 'pi na cājagāma datto manogocaramasya rājan
Translation
Então o senhor da terra, extremamente abatido, voltou repetidas vezes ao caminho da meditação. Ó rei, mesmo meditando, Datta não veio ao alcance de sua mente.
Word by Word
khinnaḥdistressed
khinnaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkhinna (कृदन्त; √khid क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of dharaṇīpatiḥ)
ati-mātramexcessively
ati-mātram:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootati (अव्यय/उपसर्ग) + mātra (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; क्रियाविशेषणम् (excessively/very much)
dharaṇīpatiḥthe king (lord of the earth)
dharaṇīpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharaṇī (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (dharaṇyāḥ patiḥ)
tadāthen
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
punaḥagain
punaḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थे (again)
punaragain
punar:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थे (again)
dhyāna-pathamthe path/state of meditation
dhyāna-patham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhyāna (प्रातिपदिक) + patha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (dhyānasya patham)
jagāmawent/entered
jagāma:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
dhyāyamānaḥmeditating
dhyāyamānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√dhyai (धातु)
Formशानच् (present middle participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of saḥ)
apieven/though
api:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अर्थे निपात (even/also)
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction: and)
ājagāmacame/appeared
ājagāma:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√gam (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
dattaḥDatta
dattaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdatta (कृदन्त; √dā क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नामवत् (proper name: Datta)
mano-gocaramwithin the range of the mind
mano-gocaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक) + gocara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (gocaraḥ—पुं; here neuter usage), द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (manasaḥ gocaram)
asyaof him
asya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, षष्ठी, एकवचन
rājanO king
rājan:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन