Shloka 12
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
मृग एकः समायातो मृग्य युक्तः पलायितः / व्याधस्य मृगयां प्राप्तो धर्मतप्तो ऽतिपीडितः
Transliteration
mṛga ekaḥ samāyāto mṛgya yuktaḥ palāyitaḥ / vyādhasya mṛgayāṃ prāpto dharmatapto 'tipīḍitaḥ
Translation
Um cervo veio correndo, aflito pelo temor da caça. Caiu na caçada do caçador, ardendo no fogo do dharma e oprimido em demasia.
Word by Word
mṛgaḥa deer
mṛgaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmṛga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
ekaḥone, single
ekaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (adjective) mṛgaḥ-शब्दस्य
samāyataḥhaving come, arrived
samāyataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Predicate participle)
TypeVerb
Rootsam-ā-√yā (धाातु) + kta (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having come/arrived’
mṛgyaḥto be hunted, huntable
mṛgyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmṛgya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘mṛgaḥ’ इत्यस्य विशेषण
yuktaḥendowed, joined, afflicted
yuktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√yuj (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘endowed/connected’
palāyitaḥhaving fled
palāyitaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (Predicate participle)
TypeAdjective
Rootpalāyita (प्रातिपदिक; √palāy/√lī? क्तान्त)
Formक्तान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘fled’
vyādhasyaof the hunter
vyādhasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootvyādha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
mṛgayāmthe hunt, chase
mṛgayām:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootmṛgayā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; ‘hunt/chase’
prāptaḥreached, fallen into
prāptaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (Predicate participle)
TypeAdjective
Rootpra-√āp (धातु) + kta (कृत्)
Formक्तान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having reached/obtained’
dharma-taptaḥtormented by dharma (righteousness/remorse)
dharma-taptaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdharma (प्रातिपदिक) + tapta (प्रातिपदिक; √tap + kta)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha): धर्मेण तप्तः/धर्मतप्तः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
atipīḍitaḥseverely distressed
atipīḍitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati-√pīḍ (धातु) + kta (कृत्)
Formक्तान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘greatly oppressed’