Shloka 44
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
तृप्तान्यवात्सुरखिलानि सुखोपभौगैस्तस्यां नरेद्रपुरि देवगणा दिवीव / एवं तदा नरपतेरनुयायिनस्ते नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः
Transliteration
tṛptānyavātsurakhilāni sukhopabhaugaistasyāṃ naredrapuri devagaṇā divīva / evaṃ tadā narapateranuyāyinaste nānāvidhocitasukhānubhavapratītāḥ
Translation
Na cidade do rei, as hostes dos deuses, como se estivessem no céu, ficaram plenamente saciadas pelos gozos desfrutados. Assim, então, os seguidores do monarca, provando felicidades variadas e adequadas, sentiram-se inteiramente contentes.
Word by Word
तृप्तानिsatisfied
तृप्तानि:
कर्तृ-विशेषण (कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतृप्त (कृदन्त; √तृप् धातु)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) = past passive participle
अवात्सुःthey dwelt/stayed
अवात्सुः:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Root√वा (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
अखिलानिall, entire
अखिलानि:
कर्तृ-विशेषण (कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
सुखोपभोगैःby enjoyments of pleasure
सुखोपभोगैः:
करण (करणम्)
TypeNoun
Rootसुख-उपभोग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सुखस्य उपभोगः); पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण (instrumental)
तस्याम्in that (city)
तस्याम्:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (locative)
नरेन्द्रपुरिin the king’s city
नरेन्द्रपुरि:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootनरेन्द्र-पुरि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नरेन्द्रस्य पुरिः); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
देवगणाःgroups of gods
देवगणाः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव-गण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (देवानां गणः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
दिविin heaven
दिवि:
उपमान-अधिकरण (उपमान-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
इवas if, like
इव:
उपमान-सूचक (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (रीति)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
नरपतेःof the king
नरपतेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनरपति (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
अनुयायिनःfollowers
अनुयायिनः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनुयायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘अनुयायिन्’ = follower
तेthose
ते:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताःcontent through experiencing various fitting pleasures
नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः:
कर्तृ-विशेषण (कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootनाना-विध-उचित-सुख-अनुभव-प्रतीत (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास (नानाविधैः उचितं सुखं; तस्य अनुभवः; तेन प्रतीताः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण