Adhyaya 69
Dashama SkandhaAdhyaya 6945 Verses

Adhyaya 69

Nārada Sees Lord Kṛṣṇa’s Yoga-māyā in the Palaces of the Queens (Dvāra-kā-līlā)

Depois de ouvir que Śrī Kṛṣṇa matou Narakāsura e desposou as princesas resgatadas, o devarṣi Nārada vem a Dvārakā para testemunhar diretamente o paradoxo: um único Senhor vivendo com dezesseis mil rainhas, cada uma em seu palácio separado. Ao entrar no requintado bairro real—vitrine de arquitetura divina e prosperidade—Nārada vê Kṛṣṇa em um palácio sendo servido intimamente por uma rainha; o Senhor honra o sábio com um brāhmaṇa-sat-kāra exemplar—ergue-se, oferece Seu assento e lava os pés do rishi—mostrando o dharma, embora seja a própria fonte de toda santidade. Indo de palácio em palácio, Nārada encontra repetidas vezes Kṛṣṇa simultaneamente engajado em diversos deveres domésticos e régios: jogo de dados com Uddhava, cuidado dos filhos, banho, yajña e pañca-mahā-yajñas, alimentação dos brāhmaṇas, recitação do Gāyatrī na sandhyā, treino marcial, arte de governar, recreação, caridade, śāstra-kathā, ritos familiares, meditação, serviço aos anciãos, diplomacia, casamentos, bem-estar público, caça com propósito sacrificial e até inspeção disfarçada dos cidadãos. Nārada reconhece nisso a Yoga-māyā—o poder inconcebível de Bhagavān—e parte para divulgar a fama purificadora do Senhor. O capítulo faz a ponte entre episódios anteriores de Dvārakā (a derrota de Narakāsura e os matrimônios) e o tema maior do gṛhastha-dharma ideal de Kṛṣṇa e de Sua onipresença divina, preparando o leitor para ensinamentos posteriores sobre realeza, devoção e a conduta humana do Senhor.

Shlokas

Verse 1

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva disse: Ao ouvir que Narakāsura fora morto e que o Senhor Kṛṣṇa, sozinho, desposara muitas noivas, Nārada Muni desejou ver tal situação. Pensou: «Que maravilha! Com um só corpo, o Senhor Kṛṣṇa casou-se simultaneamente com dezesseis mil mulheres, cada uma em um palácio separado». Assim, o sábio dos semideuses foi ansioso a Dvārakā, ressoante de jardins floridos e canto de aves.

Verse 2

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva disse: Ao ouvir que Narakāsura fora morto e que o Senhor Kṛṣṇa, sozinho, desposara muitas noivas, Nārada Muni desejou ver tal situação. Pensou: «Que maravilha! Com um só corpo, o Senhor Kṛṣṇa casou-se simultaneamente com dezesseis mil mulheres, cada uma em um palácio separado». Assim, o sábio dos semideuses foi ansioso a Dvārakā, ressoante de jardins floridos e canto de aves.

Verse 3

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva disse: Ao ouvir que Narakāsura fora morto e que o Senhor Kṛṣṇa, sozinho, desposara muitas noivas, Nārada Muni desejou ver tal situação. Pensou: «Que maravilha! Com um só corpo, o Senhor Kṛṣṇa casou-se simultaneamente com dezesseis mil mulheres, cada uma em um palácio separado». Assim, o sábio dos semideuses foi ansioso a Dvārakā, ressoante de jardins floridos e canto de aves.

Verse 4

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Disse Śukadeva Gosvāmī: Ao ouvir que o Senhor Śrī Kṛṣṇa havia matado Narakāsura e que, sozinho, desposara muitas noivas, Nārada Muni desejou ver tal situação. Ele pensou: “Que maravilha! Num só corpo, Śrī Kṛṣṇa casou-se simultaneamente com dezesseis mil mulheres, cada uma em um palácio separado.” Assim, o sábio dos semideuses foi ansioso a Dvārakā.

Verse 5

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Disse Śukadeva Gosvāmī: Ao ouvir sobre a morte de Narakāsura e que Śrī Kṛṣṇa, sozinho, se casara com muitas mulheres, Nārada Muni quis ver isso. Ele disse: “Que prodígio! Com um só corpo, Śrī Kṛṣṇa casou-se ao mesmo tempo, em moradas separadas, com dezesseis mil mulheres.” Por isso o devarṣi veio a Dvārakā para contemplar.

Verse 6

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva Gosvāmī disse: Assim pensando, o devarṣi Nārada chegou a Dvārakā para contemplá-la: uma cidade ornada por jardins e bosques floridos, ressoando com o canto das aves. Seus lagos estavam salpicados de lótus azuis, lótus, kahlāras, kumudas e utpalas, e ecoavam os chamados de cisnes e sārasa. Dvārakā brilhava com incontáveis palácios de cristal e prata, com fulgor de esmeralda, adornados com ouro e joias; ruas, caminhos, praças, mercados, salões e templos estavam dispostos com beleza.

Verse 7

तस्यामन्त:पुरं श्रीमदर्चितं सर्वधिष्ण्यपै: । हरे: स्वकौशलं यत्र त्वष्ट्रा कार्त्स्‍न्येन दर्शितम् ॥ ७ ॥ तत्र षोडशभि: सद्मसहस्रै: समलङ्कृतम् । विवेशैकतोमं शौरे: पत्नीनां भवनं महत् ॥ ८ ॥

Em Dvārakā havia um esplêndido recinto interno do Senhor Hari, venerado pelos regentes dos mundos. Ali Viśvakarmā exibira plenamente toda a sua habilidade divina. Esse domínio estava magnificamente adornado pelos dezesseis mil palácios das rainhas de Śaurī, Śrī Kṛṣṇa. Nārada Muni entrou em um desses imensos palácios.

Verse 8

तस्यामन्त:पुरं श्रीमदर्चितं सर्वधिष्ण्यपै: । हरे: स्वकौशलं यत्र त्वष्ट्रा कार्त्स्‍न्येन दर्शितम् ॥ ७ ॥ तत्र षोडशभि: सद्मसहस्रै: समलङ्कृतम् । विवेशैकतोमं शौरे: पत्नीनां भवनं महत् ॥ ८ ॥

Ali, aquele domínio estava magnificamente adornado pelos dezesseis mil palácios das rainhas de Śaurī, Śrī Kṛṣṇa. Nārada Muni entrou em um desses vastos palácios, onde resplandecem a opulência do Senhor Hari e a boa fortuna de Seus devotos.

Verse 9

विष्टब्धं विद्रुमस्तम्भैर्वैदूर्यफलकोत्तमै: । इन्द्रनीलमयै: कुड्यैर्जगत्या चाहतत्विषा ॥ ९ ॥ वितानैर्निर्मितैस्त्वष्ट्रा मुक्तादामविलम्बिभि: । दान्तैरासनपर्यङ्कैर्मण्युत्तमपरिष्कृतै: ॥ १० ॥ दासीभिर्निष्ककण्ठीभि: सुवासोभिरलङ्कृतम् । पुम्भि: सकञ्चुकोष्णीषसुवस्‍त्रमणिकुण्डलै: ॥ ११ ॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्त- ध्वान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुधूपमक्षै- र्निर्यान्तमीक्ष्य घनबुद्धय उन्नदन्त: ॥ १२ ॥

O palácio era sustentado por colunas de coral incrustadas com vaidūrya; paredes de safira o adornavam, e o piso resplandecia com brilho perene.

Verse 10

विष्टब्धं विद्रुमस्तम्भैर्वैदूर्यफलकोत्तमै: । इन्द्रनीलमयै: कुड्यैर्जगत्या चाहतत्विषा ॥ ९ ॥ वितानैर्निर्मितैस्त्वष्ट्रा मुक्तादामविलम्बिभि: । दान्तैरासनपर्यङ्कैर्मण्युत्तमपरिष्कृतै: ॥ १० ॥ दासीभिर्निष्ककण्ठीभि: सुवासोभिरलङ्कृतम् । पुम्भि: सकञ्चुकोष्णीषसुवस्‍त्रमणिकुण्डलै: ॥ ११ ॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्त- ध्वान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुधूपमक्षै- र्निर्यान्तमीक्ष्य घनबुद्धय उन्नदन्त: ॥ १२ ॥

Ali Tvaṣṭā dispôs dosséis com cordões de pérolas pendentes; havia assentos e leitos de marfim, ornados com gemas excelsas.

Verse 11

विष्टब्धं विद्रुमस्तम्भैर्वैदूर्यफलकोत्तमै: । इन्द्रनीलमयै: कुड्यैर्जगत्या चाहतत्विषा ॥ ९ ॥ वितानैर्निर्मितैस्त्वष्ट्रा मुक्तादामविलम्बिभि: । दान्तैरासनपर्यङ्कैर्मण्युत्तमपरिष्कृतै: ॥ १० ॥ दासीभिर्निष्ककण्ठीभि: सुवासोभिरलङ्कृतम् । पुम्भि: सकञ्चुकोष्णीषसुवस्‍त्रमणिकुण्डलै: ॥ ११ ॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्त- ध्वान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुधूपमक्षै- र्निर्यान्तमीक्ष्य घनबुद्धय उन्नदन्त: ॥ १२ ॥

Servas bem trajadas, com ornamentos ao pescoço, prestavam serviço; e guardas, com couraça, turbante, finos trajes e brincos de gemas, protegiam o recinto.

Verse 12

विष्टब्धं विद्रुमस्तम्भैर्वैदूर्यफलकोत्तमै: । इन्द्रनीलमयै: कुड्यैर्जगत्या चाहतत्विषा ॥ ९ ॥ वितानैर्निर्मितैस्त्वष्ट्रा मुक्तादामविलम्बिभि: । दान्तैरासनपर्यङ्कैर्मण्युत्तमपरिष्कृतै: ॥ १० ॥ दासीभिर्निष्ककण्ठीभि: सुवासोभिरलङ्कृतम् । पुम्भि: सकञ्चुकोष्णीषसुवस्‍त्रमणिकुण्डलै: ॥ ११ ॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्त- ध्वान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुधूपमक्षै- र्निर्यान्तमीक्ष्य घनबुद्धय उन्नदन्त: ॥ १२ ॥

O brilho de inúmeras lâmpadas cravejadas de joias expulsava toda a escuridão; nas cumeeiras do teto, pavões dançavam e clamavam, tomando por nuvem a fumaça perfumada de aguru que escapava pelas treliças.

Verse 13

तस्मिन् समानगुणरूपवय:सुवेष- दासीसहस्रयुतयानुसवं गृहिण्या । विप्रो ददर्श चमरव्यजनेन रुक्‍म- दण्डेन सात्वतपतिं परिवीजयन्त्या ॥ १३ ॥

Nesse palácio, o brāhmaṇa erudito viu o Senhor dos Sātvatas, Śrī Kṛṣṇa, com Sua esposa; ela mesma O abanava com um chāmara de cabo dourado, embora mil servas, iguais a ela em virtude, beleza, juventude e traje, a assistissem continuamente.

Verse 14

तं सन्निरीक्ष्य भगवान् सहसोत्थितश्री- पर्यङ्कत: सकलधर्मभृतां वरिष्ठ: । आनम्य पादयुगलं शिरसा किरीट- जुष्टेन साञ्जलिरवीविशदासने स्वे ॥ १४ ॥

Ao ver Nārada, o Senhor Bhagavān, supremo sustentador do dharma, levantou-se de pronto do leito da deusa Śrī. Inclinou a cabeça coroada aos pés do sábio e, com as mãos em añjali, fez o rishi sentar-se em seu próprio assento.

Verse 15

तस्यावनिज्य चरणौ तदप: स्वमूर्ध्ना बिभ्रज्जगद्गुरुतमोऽपि सतां पतिर्हि । ब्रह्मण्यदेव इति यद्गुणनाम युक्तं तस्यैव यच्चरणशौचमशेषतीर्थम् ॥ १५ ॥

O Senhor lavou os pés de Nārada e colocou aquela água sobre a própria cabeça. Embora Kṛṣṇa seja o Jagad-guru supremo e o senhor dos devotos, era adequado agir assim, pois Seu nome é Brahmaṇya-deva, “o Senhor que favorece os brāhmaṇas”; e a água dos pés do Senhor é a essência de todos os tirthas.

Verse 16

सम्पूज्य देवऋषिवर्यमृषि: पुराणो नारायणो नरसखो विधिनोदितेन । वाण्याभिभाष्य मितयामृतमिष्टया तं प्राह प्रभो भगवते करवाम हे किम् ॥ १६ ॥

Após venerar plenamente o grande sábio dos semideuses segundo as injunções védicas, Śrī Kṛṣṇa—Ele mesmo o rishi primordial, Nārāyaṇa, amigo de Nara—conversou com Nārada com fala comedida, doce como néctar. Por fim perguntou: “Ó senhor venerável, que podemos fazer por ti?”

Verse 17

श्रीनारद उवाच नैवाद्भ‍ुतं त्वयि विभोऽखिललोकनाथे मैत्री जनेषु सकलेषु दम: खलानाम् । नि:श्रेयसाय हि जगत्स्थितिरक्षणाभ्यां स्वैरावतार उरुगाय विदाम सुष्ठु ॥ १७ ॥

Śrī Nārada disse: Ó Senhor onipotente, regente de todos os mundos, não é surpreendente que sejas amigo de todos e, ainda assim, subjugues os invejosos. Bem sabemos que, para o bem supremo do universo, desces por tua livre vontade para sustentá-lo e protegê-lo; por isso tuas glórias são amplamente cantadas.

Verse 18

द‍ृष्टं तवाङ्‍‍घ्रियुगलं जनतापवर्गं ब्रह्मादिभिर्हृदि विचिन्त्यमगाधबोधै: । संसारकूपपतितोत्तरणावलम्बं ध्यायंश्चराम्यनुगृहाण यथा स्मृति: स्यात् ॥ १८ ॥

Agora contemplei teus pés, que concedem libertação aos teus devotos; que até Brahmā e outros de inteligência insondável só podem meditar no coração; e que são o amparo para erguer os que caíram no poço do saṁsāra. Sê misericordioso para que, em minhas andanças, eu possa pensar em ti sem cessar—concede-me o poder de lembrar-me de ti.

Verse 19

ततोऽन्यदाविशद् गेहं कृष्णपत्न्‍या: स नारद: । योगेश्वरेश्वरस्याङ्ग योगमायाविवित्सया ॥ १९ ॥

Então Nārada entrou no palácio de outra das esposas do Senhor Kṛṣṇa. Ele desejava ver a potência espiritual, a Yoga-māyā, do mestre supremo de todos os poderes místicos.

Verse 20

दीव्यन्तमक्षैस्तत्रापि प्रियया चोद्धवेन च । पूजित: परया भक्त्या प्रत्युत्थानासनादिभि: ॥ २० ॥ पृष्टश्चाविदुषेवासौ कदायातो भवानिति । क्रियते किं नु पूर्णानामपूर्णैरस्मदादिभि: ॥ २१ ॥ अथापि ब्रूहि नो ब्रह्मन् जन्मैतच्छोभनं कुरु । स तु विस्मित उत्थाय तूष्णीमन्यदगाद् गृहम् ॥ २२ ॥

Ali também ele viu o Senhor jogando dados com Sua consorte amada e Seu amigo Uddhava. O Senhor honrou Nārada com suprema devoção: levantou-Se, ofereceu-lhe assento e outras atenções.

Verse 21

दीव्यन्तमक्षैस्तत्रापि प्रियया चोद्धवेन च । पूजित: परया भक्त्या प्रत्युत्थानासनादिभि: ॥ २० ॥ पृष्टश्चाविदुषेवासौ कदायातो भवानिति । क्रियते किं नु पूर्णानामपूर्णैरस्मदादिभि: ॥ २१ ॥ अथापि ब्रूहि नो ब्रह्मन् जन्मैतच्छोभनं कुरु । स तु विस्मित उत्थाय तूष्णीमन्यदगाद् गृहम् ॥ २२ ॥

Então, como se não soubesse, perguntou: “Quando chegaste? O que podem fazer seres carentes como Nós por aqueles que são plenos em si mesmos?”

Verse 22

दीव्यन्तमक्षैस्तत्रापि प्रियया चोद्धवेन च । पूजित: परया भक्त्या प्रत्युत्थानासनादिभि: ॥ २० ॥ पृष्टश्चाविदुषेवासौ कदायातो भवानिति । क्रियते किं नु पूर्णानामपूर्णैरस्मदादिभि: ॥ २१ ॥ अथापि ब्रूहि नो ब्रह्मन् जन्मैतच्छोभनं कुरु । स तु विस्मित उत्थाय तूष्णीमन्यदगाद् गृहम् ॥ २२ ॥

E ainda assim disse: “Ó brāhmaṇa, fala-nos; torna auspiciosa esta Minha vida.” Ao ouvir isso, Nārada ficou maravilhado; levantou-se em silêncio e foi a outro palácio.

Verse 23

तत्राप्यचष्ट गोविन्दं लालयन्तं सुतान् शिशून् । ततोऽन्यस्मिन् गृहेऽपश्यन्मज्जनाय कृतोद्यमम् ॥ २३ ॥

Desta vez ele viu Govinda, como um pai afetuoso, acariciando Seus filhinhos. Depois entrou noutro palácio e viu Śrī Kṛṣṇa preparando-Se para o banho.

Verse 24

जुह्वन्तं च वितानाग्नीन् यजन्तं पञ्चभिर्मखै: । भोजयन्तं द्विजान् क्व‍ापि भुञ्जानमवशेषितम् ॥ २४ ॥

Num lugar, o Senhor oferecia oblações aos fogos do sacrifício; noutro, adorava por meio dos cinco mahā-yajñas; noutro, alimentava os brāhmaṇas; e noutro ainda, comia o prasāda deixado pelos brāhmaṇas.

Verse 25

क्व‍ापि सन्ध्यामुपासीनं जपन्तं ब्रह्म वाग्यतम् । एकत्र चासिचर्माभ्यां चरन्तमसिवर्त्मसु ॥ २५ ॥

Num lugar, Śrī Kṛṣṇa observava a sandhyā-upāsanā, guardando o voto de silêncio e recitando em japa o Brahma—mantra Gāyatrī; noutro, com espada e escudo, movia-se pelos campos destinados ao treino com a espada.

Verse 26

अश्वैर्गजै रथै: क्व‍ापि विचरन्तं गदाग्रजम् । क्व‍‍चिच्छयानं पर्यङ्के स्तूयमानं च वन्दिभि: ॥ २६ ॥

Num lugar, o Senhor Gadāgraja percorria montado em cavalos, elefantes e carros; noutro, repousava em seu leito enquanto bardos recitavam Suas glórias.

Verse 27

मन्त्रयन्तं च कस्मिंश्चिन्मन्त्रिभिश्चोद्धवादिभि: । जलक्रीडारतं क्व‍ापि वारमुख्याबलावृतम् ॥ २७ ॥

Num lugar, Ele consultava ministros reais como Uddhava; noutro, deleitava-Se em jogos na água, cercado por damas ilustres e outras jovens.

Verse 28

कुत्रचिद्‌‌द्विजमुख्येभ्यो ददतं गा: स्वलङ्कृता: । इतिहासपुराणानि श‍ृण्वन्तं मङ्गलानि च ॥ २८ ॥

Num lugar, Ele doava vacas belamente adornadas aos mais excelsos brāhmaṇas; noutro, ouvia as narrações auspiciosas dos Itihāsas e dos Purāṇas.

Verse 29

हसन्तं हासकथया कदाचित् प्रियया गृहे । क्व‍ापि धर्मं सेवमानमर्थकामौ च कुत्रचित् ॥ २९ ॥

Em um lugar, o Senhor Śrī Kṛṣṇa estava em casa com uma esposa querida, rindo ao trocar palavras jocosas; em outro, com sua esposa, dedicava-se a ritos de dharma; em outro, cuidava de assuntos de artha e kāma; e em outro desfrutava a vida familiar segundo as normas do śāstra.

Verse 30

ध्यायन्तमेकमासीनं पुरुषं प्रकृते: परम् । शुश्रूषन्तं गुरून् क्व‍ापि कामैर्भोगै: सपर्यया ॥ ३० ॥

Em um lugar, Ele estava sentado a sós, meditando no Paramapuruṣa, transcendente à prakṛti; e em outro, prestava serviço humilde a seus mestres e anciãos, oferecendo-lhes dádivas desejáveis e veneração reverente.

Verse 31

कुर्वन्तं विग्रहं कैश्चित् सन्धिं चान्यत्र केशवम् । कुत्रापि सह रामेण चिन्तयन्तं सतां शिवम् ॥ ३१ ॥

Num lugar, Keśava deliberava com alguns conselheiros sobre a guerra; noutro, firmava a paz; e noutro, junto com Balarāma, ponderava o bem-estar dos piedosos e o bem do mundo.

Verse 32

पुत्राणां दुहितृणां च काले विध्युपयापनम् । दारैर्वरैस्तत्सद‍ृशै: कल्पयन्तं विभूतिभि: ॥ ३२ ॥

Nārada viu o Senhor Kṛṣṇa, no tempo devido, casar seus filhos e filhas com noivos e noivas adequados, e as cerimônias matrimoniais eram realizadas com grande pompa e esplendor.

Verse 33

प्रस्थापनोपनयनैरपत्यानां महोत्सवान् । वीक्ष्य योगेश्वरेशस्य येषां लोका विसिस्मिरे ॥ ३३ ॥

Nārada observou como Śrī Kṛṣṇa, senhor dos mestres do yoga, organizava grandes festivais para despedir suas filhas e genros e, também, para recebê-los de volta em épocas de celebrações solenes. Todos os cidadãos ficavam maravilhados ao ver tais festejos.

Verse 34

यजन्तं सकलान् देवान् क्व‍ापि क्रतुभिरूर्जितै: । पूर्तयन्तं क्व‍‍चिद् धर्मं कूर्पाराममठादिभि: ॥ ३४ ॥

Em um lugar, Ele adorava todos os devas com sacrifícios grandiosos e vigorosos; em outro, cumpria o dharma por obras de bem público, como construir poços, parques e mosteiros.

Verse 35

चरन्तं मृगयां क्व‍ापि हयमारुह्य सैन्धवम् । घ्नन्तं तत्र पशून् मेध्यान् परीतं यदुपुङ्गवै: ॥ ३५ ॥

Em outro lugar, Ele saía em caçada montado em seu cavalo sindhī; cercado pelos mais valentes dos Yadus, abatia animais próprios para serem oferecidos no sacrifício.

Verse 36

अव्यक्तलिङ्गं प्रकृतिष्वन्त:पुरगृहादिषु । क्व‍‍चिच्चरन्तं योगेशं तत्तद्भ‍ावबुभुत्सया ॥ ३६ ॥

Em certo lugar, Kṛṣṇa, Senhor do poder místico, movia-se disfarçado entre as casas de ministros e cidadãos, para compreender o pensamento de cada um.

Verse 37

अथोवाच हृषीकेशं नारद: प्रहसन्निव । योगमायोदयं वीक्ष्य मानुषीमीयुषो गतिम् ॥ ३७ ॥

Tendo visto assim a manifestação da Yoga-māyā do Senhor, Nārada sorriu suavemente e então se dirigiu a Hṛṣīkeśa, que assumia o comportamento de um ser humano.

Verse 38

विदाम योगमायास्ते दुर्दर्शा अपि मायिनाम् । योगेश्वरात्मन् निर्भाता भवत्पादनिषेवया ॥ ३८ ॥

[Disse Nārada:] Ó Paramātmā, Senhor de todo yoga, teus poderes de Yoga-māyā são difíceis de compreender até para grandes místicos; mas ao servir teus pés de lótus pude percebê-los com clareza.

Verse 39

अनुजानीहि मां देव लोकांस्ते यशसाप्लुतान् । पर्यटामि तवोद्गायन् लीला भुवनपावनी: ॥ ३९ ॥

Ó Senhor, concede-me tua licença. Vaguearei pelos mundos inundados por tua fama, cantando em alta voz tuas līlās, passatempos que purificam o universo.

Verse 40

श्रीभगवानुवाच ब्रह्मन् धर्मस्य वक्ताहं कर्ता तदनुमोदिता । तच्छिक्षयन् लोकमिममास्थित: पुत्र मा खिद: ॥ ४० ॥

O Senhor Supremo disse: Ó brāhmaṇa, Eu sou o proclamador do dharma, seu executor e seu sancionador. Para instruir o mundo, observo os princípios religiosos; meu filho, não te perturbes.

Verse 41

श्रीशुक उवाच इत्याचरन्तं सद्धर्मान् पावनान् गृहमेधिनाम् । तमेव सर्वगेहेषु सन्तमेकं ददर्श ह ॥ ४१ ॥

Śukadeva disse: Assim, em cada palácio Nārada viu o mesmo Senhor, na mesma forma pessoal, executando os princípios transcendentais do dharma que purificam os que vivem a vida doméstica.

Verse 42

कृष्णस्यानन्तवीर्यस्य योगमायामहोदयम् । मुहुर्दृष्ट्वा ऋषिरभूद् विस्मितो जातकौतुक: ॥ ४२ ॥

Ao ver repetidas vezes a vasta exibição mística da yogamāyā do Senhor Kṛṣṇa, de poder ilimitado, o sábio ficou maravilhado e cheio de assombro.

Verse 43

इत्यर्थकामधर्मेषु कृष्णेन श्रद्धितात्मना । सम्यक् सभाजित: प्रीतस्तमेवानुस्मरन् ययौ ॥ ४३ ॥

Assim, com o coração cheio de fé, o Senhor Kṛṣṇa honrou Nārada devidamente, oferecendo-lhe dádivas relacionadas a artha, kāma e dharma. Plenamente satisfeito, o sábio partiu lembrando-se constantemente do Senhor.

Verse 44

एवं मनुष्यपदवीमनुवर्तमानो नारायणोऽखिलभवाय गृहीतशक्ति: । रेमेऽङ्ग षोडशसहस्रवराङ्गनानां सव्रीडसौहृदनिरीक्षणहासजुष्ट: ॥ ४४ ॥

Assim, o Senhor Nārāyaṇa seguiu os modos dos homens, manifestando Seus poderes divinos para o bem de todos os seres. Ó rei, Ele deleitou-Se na companhia de dezesseis mil consortes excelsas, que O serviam com olhares afetuosos e pudicos e com risos suaves.

Verse 45

यानीह विश्वविलयोद्भववृत्तिहेतु: कर्माण्यनन्यविषयाणि हरिश्चकार । यस्त्वङ्ग गायति श‍ृणोत्यनुमोदते वा भक्तिर्भवेद् भगवति ह्यपवर्गमार्गे ॥ ४५ ॥ यस्यात्मबुद्धि: कुणपे त्रिधातुके स्वधी: कलत्रादिषु भौम इज्यधी: । यत्तीर्थबुद्धि: सलिले न कर्हिचिज् जनेष्वभिज्ञेषु स एव गोखर: ॥

O Senhor Hari é a causa suprema da criação, manutenção e dissolução do universo. Ó rei, quem cantar, ouvir ou mesmo aprovar de coração as atividades extraordinárias e inimitáveis que Ele realizou neste mundo certamente desenvolverá devoção ao Senhor Supremo, doador do caminho da libertação.

Frequently Asked Questions

Nārada heard that Kṛṣṇa had married many queens after killing Narakāsura and wanted to witness how the Lord could simultaneously live with each queen in a separate palace. His purpose is theological: to observe and then affirm the Lord’s Yoga-māyā—Bhagavān’s capacity to manifest many concurrent personal engagements while remaining one nondual Supreme Person.

The chapter presents this as Yoga-māyā, not a material duplication. Kṛṣṇa remains the single Supreme Person (āśraya-tattva) and, by His own potency, manifests concurrent personal presence and activities in multiple locations. The narrative emphasizes that this is “difficult to comprehend even for great mystics” and is perceived through devotion (service to His feet), not merely through logic.

It demonstrates Brahmaṇya-deva—Kṛṣṇa’s special favor toward brāhmaṇas and His role as the teacher of dharma through personal example. Although the water bathing Kṛṣṇa’s feet becomes Gaṅgā, He still honors His devotee and a brāhmaṇa sage, showing that divine supremacy does not negate humility and proper social-religious conduct.

Nārada witnesses Kṛṣṇa performing a complete spectrum of ideal royal and household duties—yajña, charity, sandhyā worship, scriptural listening, family affection, governance, diplomacy, welfare works, and recreation. The import is that household life becomes purifying when centered on Bhagavān, and that the Lord models integrated dharma (religion, prosperity, regulated enjoyment) while remaining transcendent.

Uddhava appears as Kṛṣṇa’s intimate friend and ministerial confidant (seen with Kṛṣṇa during leisure like dice and in counsel elsewhere). His presence signals that Kṛṣṇa’s līlā includes both affectionate intimacy and serious statecraft, and that the Lord’s associates participate in revealing His qualities to observers like Nārada.

That Bhagavān’s personal form and daily human-like conduct can simultaneously reveal unlimited divine potency. Hearing, chanting, or even appreciating these “impossible to imitate” activities fosters devotion and leads toward liberation because it anchors the mind in the āśraya—Śrī Hari—as the ultimate cause and refuge.