Atharva Veda 9.8.3 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 8, Mantra 3

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

यस्य॑ हे॒तोः प्र॒च्यव॑ते॒ यक्ष्मः॑ कर्ण॒त आ॑स्य॒तः । सर्वं॑ शीर्ष॒ण्यंऽ ते॒ रोगं॑ ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे

IAST Transliteration

yásya hetóḥ prácyavate yákṣmaḥ karṇatá āsyatáḥ | sárvaṁ śīrṣáṇyaṁ te rógaṁ bahír nírmantrayāmahe

English Translation (Griffith/Whitney)

From what cause soever the yakṣma is set a-slipping forth—by ear or by mouth—all thy cranial disease forth, outward, do we conjure away.

Translation

Seja qual for a causa pela qual o yakṣma se desprenda e saia — pelo ouvido ou pela boca — toda doença da tua cabeça nós a conjuramos: para fora, ao exterior, embora!

Word by Word

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हेतोः: of the cause; because of
• हेतोः: सम्बन्ध (cause: ‘because of’)
• Type: Noun
• Root: हेतु (प्रातिपदिक)

• प्रच्यवते: falls away; is dislodged
• प्रच्यवते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: च्यु (धातु) + प्र-

• यक्ष्मः: consumption; wasting disease (yakṣma)
• यक्ष्मः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: यक्ष्म (प्रातिपदिक)

• कर्णात्: from the ear
• कर्णात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक)

• आस्यतः: from the mouth
• आस्यतः: अपादान
• Type: Noun
• Root: आस्य (प्रातिपदिक)

• सर्वम्: all; the whole
• सर्वम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• शीर्षण्यं: head-related; in the head
• शीर्षण्यं: कर्म (विशेषण-विशेष्यभाव)
• Type: Adjective (used with रोगम्)
• Root: शीर्षण्य (प्रातिपदिक; ‘pertaining to the head’)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रोगम्: disease
• रोगम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रोग (प्रातिपदिक)

• बहिः: out; outside
• बहिः: अधिकारण (direction/goal as adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)

• निः: out; forth (as preverb)
• निः: (क्रियाविशेषण; मन्त्रयामहे इत्यस्य उपसर्गार्थः)
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: निः/निर् (उपसर्ग/अव्यय)

• मन्त्रयामहे: we charm/adjure; we drive away by incantation
• मन्त्रयामहे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मन्त्रय् (धातु; denominative from मन्त्र) + आ-

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (unspecified in the provided excerpt)

Devata: Anti-yakṣma healing power; yakṣma as adversary

Chandas: Virāḍ-Anuṣṭubh (hymn metrical profile per input)

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: adbhuta