Mantra 41
Sukta 1
Sanskrit (Devanagari)
खे रथस्य खेऽनसः खे युगस्य शतक्रतो । अपालामिन्द्र त्रिष्पूत्वाकृणोः सूर्यत्वचम्
IAST Transliteration
khé rathásya khé ’násas khé yugásya śatakrato | apā́lām indra tríḥ pūtvā́kṛṇoḥ sū́rya-tvacam
English Translation (Griffith/Whitney)
In the socket of the chariot, in the socket of the wain, in the socket of the yoke, O Śatakratu—Apālā, O Indra, having thrice purified, thou madest sun-skinned.
Translation
No encaixe do carro, no encaixe da carroça, no encaixe do jugo, ó Śatakratu: Apālā, ó Indra, purificada três vezes, tu a fizeste de pele solar.
Word by Word
खेindeed / in the sky (contextual)
खे:
—
TypeIndeclinable
Rootख (प्रातिपदिक) / खा (अव्यय-निपात)
रथस्यof the chariot
रथस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
खेindeed / in the sky
खे:
—
TypeIndeclinable
Rootख (प्रातिपदिक) / खा (अव्यय-निपात)
अनसःof the cart/wagon
अनसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअनस् (प्रातिपदिक)
खेindeed / in the sky
खे:
—
TypeIndeclinable
Rootख (प्रातिपदिक) / खा (अव्यय-निपात)
युगस्यof the yoke
युगस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
शतक्रतोO hundred-powered/ hundred-willed one (Indra)
शतक्रतो:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootशतक्रतु (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)
अपालाम्Apālā (a woman named Apālā)
अपालाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअपाला (प्रातिपदिक; स्त्री-नाम)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्रिःthrice
त्रिः:
—
TypeIndeclinable
Rootत्रिस् (संख्या-प्रातिपदिक)
पूत्वाhaving purified/cleansed
पूत्वा:
— (क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
TypeVerb (non-finite)
Rootपू (धातु; ‘पू’ = शोधन/पवने) → क्त्वान्त
अकृणोःyou made
अकृणोः:
क्रिया (कर्तृ: इन्द्रः)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
सूर्यत्वचम्sun-like skin / a skin like the sun (radiant complexion)
सूर्यत्वचम्:
कर्म (अकृणोः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसूर्य + त्वच् (प्रातिपदिक-समास; कर्मधारय/तत्पुरुष: ‘सूर्यस्य त्वक्’)
Attribution
Rishi: Vivāha-kāṇḍa Atharvanic tradition; mythic linkage to Apālā narrative complex.
Devata: Indra (Śatakratu); Apālā as narrative figure.
Chandas: Anuṣṭubh (two pādas of 8 syllables; typical domestic meter).
Mantra Rasa
Primary: adbhuta
Secondary: shanta