Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Mantra-shastra, Shloka 6

Chapter 312 — Various Mantras (नानामन्त्राः)

वक्त्रो विकटाननो ऽथ हूं पूर्वो विघ्ननाशनः धूम्रवर्णो महेन्द्राद्यो वाह्ये विघ्नेशपूजनम्

vaktro vikaṭānano 'tha hūṃ pūrvo vighnanāśanaḥ dhūmravarṇo mahendrādyo vāhye vighneśapūjanam

“Vaktra”, “Vikaṭānana”, depois (a bīja) “hūṃ”; “Pūrva”, “Vighnanāśana”; “Dhūmravarṇa”; e “Mahendra” e os demais—estes são os nomes/formas a serem invocados no culto externo de Vighneśa (Gaṇeśa).

वक्त्रः(one) having a face; ‘Vakttra’ (name/epithet)
वक्त्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवक्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (epithet)
विकटाननःone with a formidable face
विकटाननः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविकट + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समास (विशेषणपूर्वपद)
अथthen/now
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/समुच्चयार्थक (then/now)
हूंhūṃ (seed syllable)
हूं:
Sambandha (सम्बन्ध/Mantric utterance)
TypeIndeclinable
Rootहूं (अव्यय/बीजमन्त्र)
Formअव्यय; मन्त्रबीज (bīja-mantra syllable)
पूर्वःthe former/first (one)
पूर्वः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणवत् नाम
विघ्ननाशनःdestroyer of obstacles
विघ्ननाशनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविघ्न + नाशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विघ्नस्य नाशनः)
धूम्रवर्णःsmoke-colored
धूम्रवर्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधूम्र + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (धूम्रः वर्णः यस्य)
महेन्द्राद्यःbeginning with Mahendra
महेन्द्राद्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (महेन्द्रः आदिः यस्य/महेन्द्रादिः)
वाह्येin the outer (circle/region)
वाह्ये:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootवाह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (in the outer/external)
विघ्नेशपूजनम्worship of Vighneśa
विघ्नेशपूजनम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootविघ्नेश + पूजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विघ्नेशस्य पूजनम्)

Lord Agni (in instruction to Sage Vasiṣṭha, typical Agni Purana dialogue frame)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes: वक्त्रो→वक्त्रः (पदच्छेदे प्रथमा एकवचन); ऽथ→अथ; महेन्द्राद्यो→महेन्द्राद्यः; वाह्ये (सप्तमी) + विघ्नेशपूजनम् (कर्म/विषय) इति पदक्रमः।

V
Vighneśa (Gaṇeśa)
H
Hūṃ (bīja-mantra)
M
Mahendra (Indra)
D
Dikpālas (implied by mahendrādyaḥ)

FAQs

It lists specific Gaṇeśa epithets/forms and the protective bīja “hūṃ” to be used as part of the bāhya (external) sequence of Vighneśa worship for vighna-śānti (obstacle pacification).

It preserves a compact ritual rubric—names, mantra-seed, and an ‘outer worship’ structure—showing the Agni Purana functioning as a practical manual of pūjā-vidhi alongside its many other domains (dharma, polity, medicine, arts).

Invoking Vighneśa as ‘Vighnanāśana’ with the bīja “hūṃ” is prescribed to clear impediments, protect the rite, and secure auspicious commencement and completion of religious acts.