Next Verse

Agni Purana — Dharma-shastra, Shloka 1

अध्याय १६२ — धर्मशास्त्रकथनम्

Dharmaśāstra Exposition: Authorities, Pravṛtti–Nivṛtti, Upākarman, and Anadhyāya Rules

आग्रत्स्वप्नसुसुप्त्यान्तमुक्तमिति ङ , छ , ञ च इत्य् आग्नेये अशौचनिर्णय इत्य् आदिः, सत्यमानन्दमद्वयमित्यन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति अथ द्विषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः धर्मशास्त्रकथनं पुष्कर उवाच मनुर्विष्णुर्याज्ञवल्को हारीतो ऽत्रिर्यमो ऽङिगिराः वसिष्ठदक्षसंवर्तशातातपपराशराः

āgratsvapnasusuptyāntamuktamiti ṅa , cha , ña ca ity āgneye aśaucanirṇaya ity ādiḥ, satyamānandamadvayamityantaḥ pāṭho ga pustake nāsti atha dviṣaṣṭyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ dharmaśāstrakathanaṃ puṣkara uvāca manurviṣṇuryājñavalko hārīto 'triryamo 'ṅigirāḥ vasiṣṭhadakṣasaṃvartaśātātapaparāśarāḥ

“‘…terminando com as palavras: vigília, sonho e sono profundo—assim foi declarado’—assim leem as recensões (ṅ, cha e ña). No Āgneya (Agni Purāṇa) começa com ‘a determinação da impureza (aśauca)’; e a leitura final ‘(Ele é) Verdade, Bem-aventurança, não-dual’ não se encontra no manuscrito ‘ga’. Agora começa o capítulo cento e sessenta e dois, ‘Exposição do Dharmaśāstra’. Disse Puṣkara: Manu, Viṣṇu, Yājñavalkya, Hārīta, Atri, Yama, Aṅgiras, Vasiṣṭha, Dakṣa, Saṃvarta, Śātātapa e Parāśara (são as autoridades).”

āgrat-svapna-susupti-anta-muktam(that which is) free from waking, dream, and deep sleep, etc.
āgrat-svapna-susupti-anta-muktam:
Karma/Predicate (contextual, editorial)
TypeNoun
Rootāgrat (प्रातिपदिक) + svapna (प्रातिपदिक) + susuপ্তि (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक) + mukta (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया) Singular (एकवचन); बहुपद-तत्पुरुष: ‘āgrat-svapna-susupti-antaṃ (yatra) muktaṃ’ (that which is free from waking, dream, deep-sleep etc.)
uktamsaid / stated
uktam:
Predicate (विधेय)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPast passive participle (क्त, कर्मणि), Neuter (नपुंसकलिङ्ग) Nom./Acc. Singular; from √vac (वच्) ‘to say’
itithus
iti:
Quotation marker (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात)
ṅathe letter ṅa
ṅa:
Metalinguistic item
TypeIndeclinable
Rootṅa (अव्यय/वर्ण)
FormLetter-name (वर्णनिर्देश), indeclinable
chathe letter cha
cha:
Metalinguistic item
TypeIndeclinable
Rootcha (अव्यय/वर्ण)
FormLetter-name (वर्णनिर्देश), indeclinable
ñathe letter ña
ña:
Metalinguistic item
TypeIndeclinable
Rootña (अव्यय/वर्ण)
FormLetter-name (वर्णनिर्देश), indeclinable
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
itithus
iti:
Quotation marker (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात)
āgneyein the Āgneya (portion)
āgneye:
Adhikaraṇa (अधिकरण) (location/topic)
TypeAdjective
Rootāgneya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग) Locative (सप्तमी) Singular (एकवचन); ‘in the Āgneya (section)’
aśauca-nirṇayaḥdetermination of impurity (aśauca)
aśauca-nirṇayaḥ:
Karta (कर्ता) / Title (शीर्षक)
TypeNoun
Rootaśauca (प्रातिपदिक) + nirṇaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘aśaucasya nirṇayaḥ’
itithus
iti:
Quotation marker (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात)
ādiḥbeginning / starts with
ādiḥ:
Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootādi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
satyam-ānandaṃ-advayamtruth, bliss, non-dual (one)
satyam-ānandaṃ-advayam:
Predicate/Title fragment (contextual)
TypeNoun
Rootsatya (प्रातिपदिक) + ānanda (प्रातिपदिक) + advaya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative Singular; कर्मधारय/समाहार: ‘satyaṃ ca ānandaṃ ca advayaṃ ca’ as a descriptive epithet
itithus
iti:
Quotation marker (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात)
antaḥending / ends with
antaḥ:
Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootanta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
pāṭhaḥthe reading / text
pāṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpāṭha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
ga(ms.) ‘ga’
ga:
Metatext marker
TypeIndeclinable
Rootga (अव्यय/संकेत)
FormManuscript siglum (पुस्तक-चिह्न), indeclinable
pustakein the manuscript/book
pustake:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpustaka (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी) Singular (एकवचन)
nāstiis not
nāsti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormLaṭ (लट्, present), Prathama-puruṣa (3rd person) Singular (एकवचन); negated form ‘na + asti’
athanow / then
atha:
Discourse marker
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormDiscourse particle (अथ), section transition
dvi-ṣaṣṭi-adhika-śata-tamaḥthe one-hundred-and-sixty-second
dvi-ṣaṣṭi-adhika-śata-tamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of adhyāyaḥ
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक) + ṣaṣṭi (प्रातिपदिक) + adhika (प्रातिपदिक) + śata (प्रातिपदिक) + tama (प्रत्यय)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular; ordinal adjective: ‘the 162nd’ (100 + 60 + 2)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता) / Heading (शीर्षक)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
dharma-śāstra-kathanamstatement of dharmaśāstra
dharma-śāstra-kathanam:
Apposition/Title (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक) + śāstra (प्रातिपदिक) + kathana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया) Singular; तत्पुरुष: ‘dharmaśāstrasya kathanam’
puṣkaraḥPuṣkara
puṣkaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormLiṭ (लिट्, perfect), Prathama-puruṣa (3rd person) Singular (एकवचन)
manuḥManu
manuḥ:
Karta (कर्ता) (in list)
TypeNoun
Rootmanu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
viṣṇuḥViṣṇu
viṣṇuḥ:
Karta (कर्ता) (in list)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
yājñavalkyaḥYājñavalkya
yājñavalkyaḥ:
Karta (कर्ता) (in list)
TypeNoun
Rootyājñavalkya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
hārītaḥHārīta
hārītaḥ:
Karta (कर्ता) (in list)
TypeNoun
Roothārīta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
atriḥAtri
atriḥ:
Karta (कर्ता) (in list)
TypeNoun
Rootatri (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
yamaḥYama
yamaḥ:
Karta (कर्ता) (in list)
TypeNoun
Rootyama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
aṅgirāḥAṅgiras
aṅgirāḥ:
Karta (कर्ता) (in list)
TypeNoun
Rootaṅgiras (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन) (Vedic-style stem aṅgiras)
vasiṣṭha-dakṣa-saṃvarta-śātātapa-parāśarāḥVasiṣṭha, Dakṣa, Saṃvarta, Śātātapa, and Parāśara
vasiṣṭha-dakṣa-saṃvarta-śātātapa-parāśarāḥ:
Karta (कर्ता) (in list)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक) + dakṣa (प्रातिपदिक) + saṃvarta (प्रातिपदिक) + śātātapa (प्रातिपदिक) + parāśara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन); itaretara-dvandva list of sages

Puṣkara

Vidya Category: {"primary_vidya":"Dharmashastra","secondary_vidya":"Vyakarana","practical_application":"Establishes smṛti-authorities for dharma and frames the chapter’s jurisprudential method; also notes manuscript/recension variants—useful for textual criticism and correct ritual/legal application (e.g., aśauca determinations).","sutra_style":false}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Smṛti-Authorities for Dharma (Manu to Parāśara) and Textual Recension Note","lookup_keywords":["aśauca-nirṇaya","smṛti-pramāṇa","manu","yājñavalkya","parāśara"],"quick_summary":"Introduces the Dharmaśāstra chapter by listing principal smṛti authorities and preserves a note on recension differences, signaling that dharma rulings (like aśauca) depend on reliable textual transmission."}

Concept: Pramāṇa in dharma: smṛti authorities and stable textual readings are foundational for determining conduct rules (notably aśauca).

Application: When resolving purity/impurity and conduct disputes, consult recognized smṛti lineages and verify readings across recensions/manuscripts before applying rulings.

Khanda Section: Dharma-shastra (Aśauca & Smṛti-Authorities)

Primary Rasa: śānta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: Tirtha

Visual Art Cues: {"scene_description":"A scholastic assembly at Puṣkara: sages seated with palm-leaf manuscripts; a narrator introduces the Dharmaśāstra chapter and enumerates authorities; marginal notes show variant readings (recensions) like a scribe’s colophon.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, sage Puṣkara speaking to a circle of ṛṣis, palm-leaf bundles and stylus, temple-tank backdrop suggesting Puṣkara tīrtha, warm ochres, bold outlines, manuscript-variant motifs as decorative borders","tanjore_prompt":"Tanjore painting, seated sages with gold halos, ornate manuscript stand, central speaker gesturing as names of smṛti-kāras appear on scroll-like bands, rich gold work and symmetrical court-like assembly","mysore_prompt":"Mysore style, instructional scholarly scene: scribe comparing two manuscripts, side-notes indicating ‘ṅ/छ/ञ’ recensions, calm classroom-like setting with fine linework and soft colors","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, learned majlis with scholars on carpets, stacks of manuscripts, one scholar pointing to marginal variants, architectural pavilion and waterbody hinting at Puṣkara, intricate detailing"}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":null,"pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: o 'sau etc. not present here; ity āgneye = iti + āgneye; ity ādiḥ = iti + ādiḥ; ityantaḥ = iti + antaḥ; dviṣaṣṭyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ = ... + adhyāyaḥ; manurviṣṇur... = manuḥ + viṣṇuḥ + ...; hārīto 'triḥ = hārītaḥ + atriḥ; yamo 'ṅgirāḥ = yamaḥ + aṅgirāḥ.

Related Themes: Agni Purana 162 (Dharmaśāstra-kathana) opening; aśauca-nirṇaya section that follows; Agni Purana earlier śauca/prāyaścitta discussions in vrata context

A
Agni Purana (Āgneya)
A
Aśauca (ritual impurity)
M
Manu
V
Viṣṇu (Viṣṇu-smṛti)
Y
Yājñavalkya
H
Hārīta
A
Atri
Y
Yama
A
Aṅgiras
V
Vasiṣṭha
D
Dakṣa
S
Saṃvarta
Ś
Śātātapa
P
Parāśara

FAQs

It introduces Dharmaśāstra instruction by citing Smṛti authorities and signals that the chapter’s subject begins with aśauca-nirṇaya—practical rules for ritual impurity and purification.

By anchoring its legal/ritual section in a recognized corpus of Smṛti authors (Manu, Yājñavalkya, Parāśara, etc.) and preserving textual-variant notes, it shows the Purāṇa functioning as a compendium of jurisprudence, ritual practice, and scholarly transmission.

Correct handling of aśauca safeguards ritual eligibility and purity, ensuring that rites (śrāddha, dāna, pūjā) are performed in a dharmically valid manner, which is held to preserve merit (puṇya) and avoid ritual fault (doṣa).