Agni Purana — Ayurveda, Shloka 72

मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगः (Mṛtasañjīvanī-kara Siddha-yogaḥ) — Perfected Formulations for Revivification and Disease-Conquest

Devanagari script

त्रिफलासहितं सर्पिस्तिमिरघ्नमनुत्तमं त्रिफलाव्योषसिन्धूप्त्यैर् घृतं सिद्धं पिवेन्नरः

Transliteration

triphalāsahitaṃ sarpistimiraghnamanuttamaṃ triphalāvyoṣasindhūptyair ghṛtaṃ siddhaṃ pivennaraḥ

Translation

O ghee preparado juntamente com Triphalā é um remédio sem par que destrói timira (afecção ocular que obscurece a visão). O homem deve beber ghee devidamente cozido (medicado) com Triphalā, Vyōṣa (a tríade pungente) e saindhava (sal-gema).

Word by Word

• त्रिफलासहितम्: with triphalā
• त्रिफलासहितम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: त्रिफला + सहित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष: त्रिफलया सहितम् (with triphalā)

• सर्पिः: ghee
• सर्पिः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्पिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तिमिरघ्नम्: destroying eye-dimness/cataract
• तिमिरघ्नम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: तिमिर + घ्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: तिमिरस्य घ्नम् (destroyer of cataract/dimness)

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• त्रिफलाव्योषसिन्धूप्त्यैः: with triphalā, vyōṣa, and sindhūptyā
• त्रिफलाव्योषसिन्धूप्त्यैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: त्रिफला + व्योष + सिन्धूप्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (Instrumental/तृतीया), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (list) used instrumentally: 'with triphalā, vyōṣa, and sindhūptyā'

• घृतम्: ghee
• घृतम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सिद्धम्: prepared
• सिद्धम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सिध् (धातु) → सिद्ध (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP), 'prepared/cooked'

• पिवेत्: should drink
• पिवेत्: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नरः: a man/person
• नरः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

Speaker

Lord Agni (instructing sage Vasiṣṭha in the Agni Purana’s encyclopedic medical sections)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: सर्पिस्तिमिरघ्नम् = सर्पिः तिमिरघ्नम् (विसर्ग-लोप/सन्धि); पिवेन्नरः = पिवेत् नरः (त् + न → न्न).

Characters & Entities

• Triphalā
• Ghṛta (ghee)
• Timira
• Vyōṣa (Trikaṭu)
• Saindhava (rock salt)

FAQs

What technical or ritual knowledge (Vidya) is imparted in this verse?

It teaches an Ayurvedic ghṛta-kalpanā: preparing and consuming medicated ghee with Triphalā, Vyōṣa (Trikaṭu), and saindhava as a practical remedy for timira (vision-obscuring eye disorder).

How does this verse contribute to the 'Encyclopedic' nature of the Agni Purana?

Alongside theology and ritual, the Agni Purana preserves applied sciences like Ayurveda—here giving a concrete pharmaceutical formula (medicated ghee) and its indicated use for ocular disease.

What is the spiritual or karmic significance of this specific instruction?

By framing health-preserving therapy within a Purāṇic teaching, the text treats bodily well-being as supportive of dharma—maintaining clear sight and vitality for study, worship, and right living.