Chapter 31 — मार्जनविधानं
The Procedure of Mārjana / Purificatory Sprinkling
नेत्रदुःखं शिरोदुःखं दुःखञ्चोदरसम्भवम् अन्तःश्वासमतिश्वासं परितापं सवेपथुम्
netraduḥkhaṃ śiroduḥkhaṃ duḥkhañcodarasambhavam antaḥśvāsamatiśvāsaṃ paritāpaṃ savepathum
Dor nos olhos, dor na cabeça e dor que surge no abdômen; inspiração laboriosa, respiração excessiva, calor ardente febril e tremor—estes são os sintomas declarados.
Lord Agni (in discourse to Sage Vasiṣṭha)
Vidya Category: {"primary_vidya":"Ayurveda","secondary_vidya":"Philosophy","practical_application":"Clinical recognition (roga-nidāna): using a symptom-cluster to suspect systemic doṣa disturbance and triage severity (respiratory distress, feverish burning, tremor).","sutra_style":true}
Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Roga-nidāna: Netra-śiro-udara-śvāsa-paritāpa-vepathu lakṣaṇa-saṅgraha","lookup_keywords":["netra-duḥkha","śiro-duḥkha","śvāsa/atiśvāsa","paritāpa","vepathu"],"quick_summary":"A compact symptom list: ocular/head/abdominal pain with disordered breathing, heat/burning, and tremor indicates a serious systemic condition requiring prompt assessment."}
Dosha: Tridosha
Concept: Lakṣaṇa-jñāna (knowledge of signs) as a means to right action (timely treatment).
Application: Cultivate careful observation and classification before intervention—an epistemic discipline central to Ayurveda.
Khanda Section: Ayurveda (Roga-nidana: symptoms and disease-classification)
Primary Rasa: karuna
Secondary Rasa: bhayanaka
Visual Art Cues: {"scene_description":"An Ayurvedic physician examines a patient showing eye/head/abdominal pain, labored breathing, heat, and tremor; attendants prepare cooling water and diagnostic tools.","kerala_mural_prompt":"Kerala temple mural style, flat earthy palette, an Ayurvedic vaidya seated with palm-leaf manuscript, patient with visible tremor and labored breathing, symbolic flames for paritāpa, clean linework, traditional interior","tanjore_prompt":"Tanjore painting style with gold detailing, central vaidya figure with halo-like ornamentation, patient reclining, stylized diagnostic gestures, ornate borders, minimal background, rich reds and greens","mysore_prompt":"Mysore painting style, delicate shading, instructional clinic scene: physician palpating pulse and observing breath, labeled symptom motifs (eye, head, abdomen, breath, heat, tremor) arranged neatly","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, courtly infirmary scene, fine textiles, physician taking pulse, attendants with bowls and fans, detailed facial expressions showing discomfort and dyspnea, architectural interior"}
Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":"Bhairavi","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}
Sandhi Resolution Notes: दुःखञ्चोदरसम्भवम् = दुःखम् + च + उदरसम्भवम्; अन्तःश्वासमतिश्वासं = अन्तःश्वासम् + अतिश्वासम्.
Related Themes: Agni Purana 31 (Ayurveda: roga-nidāna and cikitsā context)
Ayurvedic roga-nidāna (diagnostics): it enumerates clinical symptoms—eye/head pain, abdominal-origin pain, disordered respiration, feverish burning, and tremors—used to recognize and classify illness.
By embedding practical medical diagnostics within a Purāṇic text, it demonstrates the Agni Purana’s coverage of applied sciences (Ayurveda) alongside theology, ritual, and governance—hence its encyclopedic scope.
Accurate diagnosis supports proper treatment and preservation of life (ārogya), which is traditionally valued as a basis for dharma, worship, and disciplined living; thus the instruction indirectly upholds righteous conduct through health.