Adhyaya 94: The Birth of Mahiṣāsura and the Goddess’s Victory as Mahīṣamardinī

Verse 1

श्रीवराह उवाच । अथ विद्युत्प्रभो दैत्यस्तथा दूतः विसर्जितः । देव्याः सकाशं गत्वाऽसौ तामुवाच सुमध्यमाम् ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮਕ ਦੈਤ੍ਯ, ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਾ।

Verse 2

एवं सञ्चिन्त्य सा देवी महीषी सम्बभूव ह । सखीभिः सह विश्वेशि तीक्ष्णशृङ्गाग्रधारिणी ॥

ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਮਹੀਸ਼ੀ (ਭੈਂਸ-ਗਾਂ) ਬਣ ਗਈ। ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ੀ, ਉਹ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਅਗਰ-ਭਾਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 3

तमृषिं भीषितुं ताभिः सह गत्वा वरानना । असौ बिभीषितस्ताभिस्तां ज्ञात्वा ज्ञानचक्षुषा । आसुरीं क्रोधसम्पन्नः शशाप शुभलोचनाम् ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ (ਵਰਾਨਨਾ) ਗਈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸੁਰੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ।

Verse 4

यस्माद्भीषयसे मां त्वं महिषीरूपधारिणी । अतो भव महिष्येव पापकर्मे शतं समाः ॥

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਮਹਿਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਪਾਪਕਰਮ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਿਸ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹੁ।

Verse 5

एवमुक्ता ततः सा तु सखीभिः सह वेपती । पादयोर्न्यपतत्तस्य शापान्तं कुरु जल्पती ॥

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ: “ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿਓ।”

Verse 6

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिः करुणान्वितः । शापान्तमकरोत्तस्या वाक्यं छेदमुवाच ह ॥

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 7

अनेनैव स्वरूपेण पुत्रमेकं प्रसूय वै । शापान्तो भविता भद्रे मद्वाक्यं न मृषा भवेत् ॥

“ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਂਗੀ; ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 8

एवमुक्ता गता सा तु नर्मदातीरमुत्तमम् । यत्र तेपे तपो घोरं सिन्धुद्वीपो महातपाः ॥

ਇਉਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਤਟ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 9

तत्र चेन्दुमती नाम दैत्यकन्या अतिरूपिणी । सा दृष्टा तेन मुनिना विवस्त्रा मज्जती जले ॥

ਉੱਥੇ ਚੇੰਦੁਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦੈਤ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਨਗਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ।

Verse 10

चस्कन्द स मुनिः शुक्रं शिलाद्रोण्यां महातपाः । तच्च माहिष्मती दृष्ट्वा दिव्यगन्धि सुगन्धि च । ततः सखीरुवाचेदं पिबामीदं जलं शुभम् ॥

ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਮੁਨੀ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਦ੍ਰੋਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਸਖਲਿਤ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨੇ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਪੀਵਾਂਗੀ।”

Verse 11

एवमुक्त्वा तु सा पीत्वा तच्छुक्रं मुनिसंभवम् । प्राप्ता गर्भं मुनेर्बीजात् सुषाव च तदा सतः ॥

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਪੀ ਲਿਆ। ਮੁਨੀ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਤਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 12

प्रणम्य प्रयतो भूत्वा कुमारिशतसंकुलाम् । आस्थाने विनयापन्नस्ततो वचनमब्रवीत् ॥

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਸਨ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।

Verse 13

तस्याः पुत्रोऽभवद् धीमान् महाबलपराक्रमः । महिषेति स्मृतो नाम्ना ब्रह्मवंशविवर्धनः । स त्वां वरयते देवि देवसैन्यविमर्दनः ॥

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਮਹਾਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ “ਮਹਿਸ਼” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੇਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਵਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

स सुरानपि जित्वाजौ त्रैलोक्यं च तवानघे । दास्यते देवि सुप्रोतस्तव सर्वं महासुरः ॥ तस्यात्मोपप्रदानेन कुरु देवि महत्कृतम् ॥

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਸੁਪ੍ਰੋਤ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵੇਗਾ। ਆਪਣਾ ਆਪ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਤੈਥੋਂ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨ (ਅਰਥਾਤ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

एवमुक्ता तदा देवी तेन दूतेन शोभना । जहास परमा देवी वाक्यं नोवाच किञ्चन ॥

ਦੂਤ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵੀ ਹੱਸ ਪਈ। ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।

Verse 16

तस्या हसन्त्या दूतोऽसौ त्रैलोक्यं सचराचरम् । ददर्श कुक्षौ संभ्रान्तस्तत्क्षणात् समपद्यत ॥

ਉਸ ਦੇ ਹੱਸਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦੂਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਸਮੇਤ—ਵੇਖ ਬੈਠਾ। ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 17

ततो देव्याः प्रतीहारी जया नामातितेजना । देव्याः हृदि स्थितं वाक्यमुवाच तनुमध्यमा ॥

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰੀ, ਜਯਾ ਨਾਮ ਦੀ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ, ਸੁਕਮਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਬਚਨ ਬੋਲ ਪਈ।

Verse 18

जया उवाच । कन्यार्थी वदते यद्धि तत्त्वया समुदीरितम् । यदि नाम व्रतं चास्याः कौमारं सार्वकालिकम् । अपि चान्याः कुमार्योऽत्र सन्ति देव्याः पदानुगाः ॥

ਜਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਦਾ ਕੌਮਾਰ-ਵ੍ਰਤ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਮੰਡਲੀ ਦੀ ਅਨੁਗਾਮਣੀਆਂ ਹਨ।

Verse 19

तासामेकापि नो लभ्या किमु देवी स्वयं शुभा । याहि दूत त्वरण् मा ते किञ्चिदन्यद् भविष्यति ॥

ਉਹਨਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ—ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਆਪ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗੀ? ਹੇ ਦੂਤ, ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਜਾ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 20

एवमुक्तो गतो दूतस्तावद् व्योम्नि महामुनिः । आयातो नारदस्तूर्णं नृत्यन्नुच्चैर्महातपाः ॥

ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੂਤ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਨੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਦਾ—ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ।

Verse 21

दिष्ट्या दिष्ट्येति वदतस्तां देवीं शुभलोचनाम् । उपविष्टो जगादाथ आसने परमेऽर्चितः ॥

“ਧੰਨ ਹੈ, ਧੰਨ ਹੈ!” ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬੋਲਿਆ।

Verse 22

प्रणम्य देवीं सर्वेशीमुवाच च महातपाः । देवि देवैरहं प्रीतैः प्रेषितोऽस्मि तवान्तिकम् ॥

ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।”

Verse 23

विद्युत्प्रभा उवाच । देवि पूर्वमृषिस्त्वासीदादिसर्गे कसंभवः । सखा सारस्वतो जातः सुपार्श्वो नाम वै विभुः ॥

ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਕਸੰਭਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਭੂ ਸੀ।”

Verse 24

विजिता देवि दैत्येन महिषाख्येन निर्जराः । त्वां गृहीतुं प्रयत्नं स कृतवान् देवि दैत्यराट् ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਿਸਾ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਨੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਉਹ ਦੈਤ-ਰਾਜਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਪਕੜਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 25

एवमुक्तोऽस्मि देवैस्त्वां बोधयामि वरानने । स्थिरीभूता महादेवि तं दैत्यं प्रतिघातय ॥

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ; ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰ।

Verse 26

उक्त्वैवान्तरहितः सद्यो नारदः स्वेच्छया ययौ । देवी च कन्यास्ताः सर्वाः सन्नह्यन्तामुवाच ह ॥

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾਰਦ ਤੁਰੰਤ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੋ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ।”

Verse 27

ततः कन्या महाभागाः सर्वास्ता देविशासनात् । बभूवुर्घोररूपिण्यः खङ्गचर्मधनुर्धराः । सङ्ग्रामहेतोः सन्तस्थुर्दैत्यविध्वंसनाय ताः ॥

ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਭਾਗ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਢਾਲਾਂ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀਆਂ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ।

Verse 28

तावद् दैत्यबलं सर्वं मुक्त्वा देवचमूं द्रुतम् । आययौ यत्र तद् देव्याः सन्नद्धं स्त्रीबलं महत् ॥

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ, ਸਾਰਾ ਦੈਤ-ਸੈਨਿਕ ਦਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੱਡੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਸੱਤਰ, ਇਸਤਰੀ-ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਸੀ।

Verse 29

ततस्ताः युयुधुः कन्या दानवैः सह दर्पिताः । क्षणेन तद् बलं ताभिश्चतुरङ्गं निपातितम् ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਯੁੱਧ-ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਈਆਂ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਚਤੁਰੰਗੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

शिरांसि तत्र केषाञ्चिच्छिन्नानि पतितानि च । अपरेषां विदार्योरः क्रव्यादाः पान्ति शोणितम् ॥

There, some heads were severed and had fallen; for others, their chests having been torn open, flesh-eaters drank the blood.

Verse 31

अन्ये कबन्धभूतास्तु ननृतुर्दैत्यनायकाः । एवं क्षणेन ते सर्वे विध्वस्ताः पापचेतसः । अपरे विद्रुताः सर्वे यत्रासौ महिषासुरः ॥

Others—becoming headless trunks—danced about, those leaders of demons. Thus, in a moment, all of them, evil-minded, were destroyed; and the rest all fled to where that Mahiṣāsura was.

Verse 32

ततो हाहाकृतं सर्वं यथा दैत्यबलं महत् । एवं तदाकुलं दृष्ट्वा महिषो वाक्यमब्रवीत् । सेनापते किमेतद्धि बलं भग्नं ममाग्रतः ॥

Then the great demon host raised a cry of lamentation. Seeing it thus thrown into confusion, Mahiṣa spoke: “Commander, what is this—my army shattered before my very eyes?”

Verse 33

ततो यज्ञहनुर्नामा दैत्यो हस्तिस्वरूपवान् । उवाच भग्नमेतद्धि कुमारिभिः समन्ततः ॥

Then the demon named Yajñahanu, of elephant-like form, said: “Indeed, this has been shattered on all sides by the maidens.”

Verse 34

तस्याभवन्महातेजाः सिन्धुद्वीपः प्रतापवान् । स हि तीव्रं तपस्तेपे माहिष्मत्यां पुरोत्तमे ॥

ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਨਗਰੀ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 35

ततो दुद्राव महिषस्ताः कन्याः शुभलोचनाः । गदामादाय तरसा कन्या दुद्राव वेगवान् ॥

ਤਦੋਂ ਮਹਿਸ਼ (ਦੈਤ) ਉਹਨਾਂ ਸ਼ੁਭ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਵੀ ਬਲ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਈ।

Verse 36

यत्र तिष्ठति सा देवी देवगन्धर्वपूजिता । तत्रैव सोऽसुरः प्रायाद् यत्र देवी व्यवस्थिताः । सा च दृष्ट्वा तमायान्तं विंशद्धस्ता बभूव ह ॥

ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਖੜੀ ਸੀ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਅਸੁਰ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੀਹ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 37

धनुः खङ्गं तथा शक्तिं शरान् शूलं गदां तथा । परशुं डमरुं चैव तथा घण्टां विशालिनीम् । शतघ्नीं मुद्गरं घोरं भुशुण्डीं कुन्तमेव च ॥

ਧਨੁਸ਼, ਖੜਗ, ਸ਼ਕਤੀ, ਬਾਣ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਗਦਾ; ਪਰਸ਼ੂ, ਡਮਰੂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੰਟੀ; ਸ਼ਤਘਨੀ, ਭਿਆਨਕ ਮੁਦਗਰ, ਭੁਸ਼ੁੰਡੀ ਅਤੇ ਕੁੰਤ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 38

मुसलं च तथा चक्रं भिन्दिपालं तथैव च । दण्डं पाशं ध्वजं चैव पद्मं चेति च विंशतिः ॥

ਅਤੇ ਮੁਸਲ, ਚੱਕਰ, ਭਿੰਦਿਪਾਲ ਵੀ; ਦੰਡ, ਪਾਸ਼, ਧਵਜ ਅਤੇ ਪਦਮ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਹ (ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ) ਹੋ ਗਏ।

Verse 39

भूत्वा विंशभुजा देवी सिंहमास्थाय दंशिता । सस्मार रुद्रं देवेशं रौद्रं संहारकारणम् ॥

ਵੀਹ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋਈ; ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਰੁਦ੍ਰ—ਰੌਦ੍ਰ, ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ—ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 40

ततो वृषध्वजः साक्षाद् रुद्रस्तत्रैव आययौ । तया प्रणम्य विज्ञप्तः सर्वान् दैत्यान् जयाम्यहम् ॥

ਤਦੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਰੁਦ੍ਰ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਮੈਂ ਸਭ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਾਂਗੀ।”

Verse 41

त्वयि सन्निधिमात्रे तु देवदेव सनातन । एवमुक्त्वाऽसुरान् सर्वान् जिगाय परमेश्वरी ॥

“ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ ਸਨਾਤਨ! ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯ-ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

Verse 42

मुक्तवा तमेेकं महिषं शेषं हत्वा तमभ्ययात् । यावद् देवी ततः साऽपि तां दृष्ट्वा सोऽपि दुद्रुवे ॥

ਉਸ ਇਕ ਮਹਿਸ਼ (ਦੈਤ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੌੜ ਲਾਈ।

Verse 43

क्वचिद् युध्यति दैत्येन्द्रः क्वचिच्चैव पलायति । क्वचित् पुनर्मृधं चक्रे क्वचित् पुनरुपारमत् ॥

ਕਦੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਹੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਫਿਰ ਲੜਾਈ ਛੇੜਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਮੁੜ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

एवं वर्षसहस्राणि दश तस्य तया सह । दिव्यानि विगतानि स्युर्युध्यतस्तस्य शोभने । बभ्राम सकलं त्वाजौ ब्रह्माण्डं भीतमानसम् ॥

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦਿਆਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹੇ ਬਿਤਾਏ; ਉਸ ਰਣ ਵਿੱਚ ਭੈ-ਭੀਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਡੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 45

कुर्वतस्तु तपो घोरं निराहारस्य शोभने । आद्या तु विप्रचित्तेस्तु सुता सुरसुतोपमा । माहिष्मतीति विख्याता रूपेणासदृशी भुवि ॥

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਜਦ ਉਹ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਧੀ—ਦੇਵਕਨਿਆ ਸਮਾਨ—ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਦੁਤੀਯ।

Verse 46

ततः कालेन महता शतशृङ्गे महागिरौ । पद्भ्यामाक्रम्य शूलेन निहतो दैत्यसत्तमः ॥

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨਾਮਕ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 47

शिरश्चिच्छेद खङ्गेन तत्र चान्तःस्थितः पुमान् । निर्गत्य विगतः स्वर्गं देव्याः शस्त्रनिपातनात् ॥

ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਖੜਗ ਨਾਲ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਪੁਰਖ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਪਾਤ ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 48

ततो देवगणाः सर्वे महिषं वीक्ष्य निर्जितम् । सब्रह्मका स्तुतिं चक्रुर्देव्यास्तुष्टेन चेतसा ॥

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ, ਮਹੀਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ-ਸਤੋਤਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 49

देवा ऊचुः । नमो देवि महाभागे गम्भीरे भीमदर्शने । जयस्ते स्थितिसिद्धान्ते त्रिनेत्रे विश्वतोमुखि ॥

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵੀ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਗੰਭੀਰ, ਭਯਾਨਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ। ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈਂ; ਹੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਤੋਮੁਖੀ।

Verse 50

विद्याविद्ये जये याज्ये महिषासुरमर्दिनि । सर्वगे सर्वदेवेशि विश्वरूपिणि वैष्णवि ॥

ਹੇ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ, ਹੇ ਜਯਾ, ਹੇ ਯਾਜ੍ਯੇ, ਹੇ ਮਹਿਸਾਸੁਰਮਰਦਿਨੀ। ਹੇ ਸਰਵਗੇ, ਹੇ ਸਰਵਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪিণੀ, ਹੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ।

Verse 51

वीतशोके ध्रुवे देवि पद्मपत्रशुभेक्षणे । शुद्धसत्त्वव्रतस्थे च चण्डरूपे विभावरि ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧ੍ਰੁਵ ਅਤੇ ਅਡੋਲ। ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ। ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤ੍ਵ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਹੇ ਚੰਡ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ।

Verse 52

ऋद्धिसिद्धिप्रदे देवि विद्याविद्येऽमृते शिवे । शांकरी वैष्णवी ब्राह्मी सर्वदेवनमस्कृते ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਹੇ ਵਿਦਿਆ-ਅਵਿਦਿਆ, ਹੇ ਅਮ੍ਰਿਤੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ। ਹੇ ਸ਼ਾਂਕਰੀ, ਹੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ—ਹੇ ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕ੍ਰਿਤ ਹੈ।

Verse 53

घण्टाहस्ते त्रिशूलास्त्रे महामहिषमर्दिनि । उग्ररूपे विरूपाक्षि महामायेऽमृतस्त्रवे ॥

ਹੇ ਘੰਟੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਸਤ੍ਰ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮਹਿਸਮਰਦਿਨੀ। ਹੇ ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਵਿਲੱਖਣ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਮਹਾਮਾਯੇ, ਹੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਧਾਰਾ।

Verse 54

सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वसत्त्वमये ध्रुवे । विद्यापुराणशिल्पानां जननी भूतधारिणी ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਅਡੋਲ; ਵਿਦਿਆ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪ-ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 55

सर्वदेवरहस्यानां सर्वसत्त्ववतां शुभे । त्वमेव शरणं देवि विद्येऽविद्ये श्रियेऽम्बिके । विरूपाक्षि तथा क्षान्ति क्षोभितान्तरजलेऽविले ॥

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਚੇਤਨ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਰਮ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਹੈਂ—ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅੰਬਿਕਾ ਮਾਤਾ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਖ਼ਿਮਾ-ਸਰੂਪਾ—ਅੰਦਰਲੇ ਜਲ ਹਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਅਵਿਕਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ।

Verse 56

सा सखीभिः परिवृता विहरन्ती यदृच्छया । आगता मन्दरद्रोणीं तत्रापश्यत्तपोवनम् । मुनेरम्बरसंज्ञस्य विविधद्रुममालिनम् ॥

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਰ ਨਾਮਕ ਮੁਨੀ ਦਾ ਤਪੋਵਨ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 57

नमोऽस्तु ते महादेवि नमोऽस्तु परमेश्वरि । नमस्ते सर्वदेवानां भावनित्येऽक्षयेऽव्यये ॥

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ। ਨਮਸਕਾਰ ਤੈਨੂੰ—ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਾਵ-ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਨਿਤ੍ਯ ਸਰੋਤ—ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਯ।

Verse 58

शरणं त्वां प्रपद्यन्ते ये देवि परमेश्वरि । न तेषां जायते किञ्चिदशुभं रणसङ्कटे ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 59

यश्च व्याघ्रभये घोरे चौरराजभये तथा । स्तबवमेनं सदा देवि पठिष्यति यतात्मवान् ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਵਿਆਘ੍ਰ-ਭਯ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ/ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਭਯ ਵਿੱਚ, ਸਯੰਮਿਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਦਾ ਇਸ ਸਤਵ-ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

निगडस्थोऽपि यो देवि त्वां स्मरिष्यति मानवः । सोऽपि बन्धैर्विमुक्तस्ते सुसुखं वसते सुखी ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਿਮਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬੜੇ ਸੁਖ ਨਾਲ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 61

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुता तदा देवी देवैः प्रणतिपूर्वकम् । उवाच देवान् सुश्रोणी वृणुध्वं वरमुत्तमम् ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ-ਪੂਰਵਕ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਮੰਗੋ।”

Verse 62

देवा ऊचुः । देवि स्तोत्रमिदं ये हि पठिष्यन्ति तवानघे । सर्वकामसमापन्नान् कुरु देवि स नो वरः ॥

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ! ਜੋ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਪਾਠ ਕਰਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹੀ ਵਰ ਹੋਵੇ।

Verse 63

एवमस्त्विति तान् देवानुक्त्वा देवी पराऽपरा । विससर्ज ततो देवान् स्वयं तत्रैव संस्थिता ॥

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਾ਽ਪਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਰਹੀ।

Verse 64

एतद्द्वितीयं यो जन्म वेद देव्याः धराधरे । स वीतशोको विरजाः पदं गच्छत्यनामयम् ॥

ਜੋ ਧਰਾਧਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਸ ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਾਮਯ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

लतागृहैस्तु विविधैर्वकुलैर्लकुचैस्तथा । चन्दनैः स्पन्दनैः शालैः सरलैरुपशोभितम् । विचित्रवनखण्डैश्च भूषितं तु महात्मनः ॥

ਉਹ (ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ) ਅਨੇਕਾਂ ਲਤਾਗ੍ਰਿਹਾਂ ਨਾਲ, ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਲਕੁਚ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਦਨ, ਸਪੰਦਨ, ਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸਰਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਨਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।

Verse 66

दृष्ट्वाश्रमपदं रम्यं सासुरी कन्यका शुभम् । माहिष्मती वरारोहा चिन्तयामास भामिनी ॥

ਰਮਣੀਯ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਸੁਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਨਿਆ—ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਭਾਮਿਨੀ—ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 67

भीषयित्वाहमेनं तु तापसं त्वाश्रमे स्वयम् । तिष्ठामि क्रीडती सार्धं सखीभिः परमर्चिता ॥

ਮੈਂ ਆਪ ਇਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਇੱਥੇ ਟਿਕੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਹੋਵਾਂਗੀ।