Adhyaya 61: The Observance for the Fulfilment of Desires: Worship of Keśava in the Form of Guha (Kumāra)

Verse 1

अगस्त्य उवाच । कामव्रतं महाराज शृणु मे गदतोऽधुना । येन कामाः समृद्ध्यन्ते मनसा चिन्तिता अपि ॥ ६१.१ ॥

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ—ਕਾਮ-ਵ੍ਰਤ ਬਾਰੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 2

षष्ठ्यां फलाशनो यस्तु वर्षमेकं व्रतं चरेत् । पौषमाससिते पक्षे चतुर्थ्यां कृतभोजनः ॥ ६१.२ ॥

ਜੋ ਛੱਠੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ—ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।

Verse 3

षष्ठ्यां तु पारयेद् धीमान् प्रथमं तु फलं नृप । ततो भुञ्जीत यत्नेन वाग्यतः शुद्धमोदनम् ॥ ६१.३ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਛੱਠੀ ਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਰਤ ਦਾ ਪਾਰਣਾ ਕਰੇ—ਪਹਿਲਾਂ ਫਲ ਲਵੇ; ਫਿਰ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਓਦਨ (ਉਬਲਾ ਚੌਲ) ਖਾਏ।

Verse 4

ब्राह्मणैः सह राजेन्द्र अथवा केवलैः फलैः । तमेेकं दिवसं स्थित्वा सप्तम्यां पारयेन्नृप ॥ ६१.४ ॥

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਫਲਾਹਾਰ ਨਾਲ ਇਕ ਦਿਨ ਵਰਤ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਾਰਣ ਕਰੇ।

Verse 5

अग्निकार्यं तु कुर्वीत गुहारूपेण केशवम् । पूजयित्वाभिधानॆन वर्षमेकं व्रतं चरेत् ॥ ६१.५ ॥

ਅਗਨੀ-ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਗੁਹਾਰੂਪ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਹ ਵਰਤ ਆਚਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 6

षड्वक्त्र कार्त्तिक गुह सेनानी कृत्तिकासुत । कुमार स्कन्द इत्येवं पूज्यो विष्णुः स्वनामभिः ॥ ६१.६ ॥

‘਷ਡਵਕਤ੍ਰ, ਕਾਰਤਿਕ, ਗੁਹ, ਸੇਨਾਨੀ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਸੁਤ, ਕੁਮਾਰ, ਸਕੰਦ’—ਇਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 7

समाप्तौ तु व्रतस्यास्य कुर्याद् ब्राह्मणभोजनम् । षण्मुखं सर्वसौवर्णं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ६१.७ ॥

ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ; ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਛਣਮੁਖ ਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 8

सर्वे कामाः समृद्ध्यन्तां मम देव कुमारक । त्वत्प्रसादादिमं भक्त्या गृह्यतां विप्र माचिरम् ॥ ६१.८ ॥

ਹੇ ਦੇਵਕੁਮਾਰ! ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇਹ ਭੇਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 9

अनेन दत्त्वा मन्त्रेण ब्राह्मणाय सयुग्मकम् । ततः कामाः समृद्ध्यन्ते सर्वे वै इह जन्मनि ॥ ६१.९ ॥

ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 10

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद्राज्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ ६१.१० ॥

ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਧਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ।

Verse 11

एतद् व्रतं पुरा चीर्णं नलेन नृपसत्तम । ऋतुपर्णस्य विषये वसता व्रतचर्यया ॥ ६१.११ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਵਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਨਲ ਨੇ ਰਿਤੁਪਰਣ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਵਰਤ-ਚਰਿਆ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 12

तथा राज्यच्युतैरन्यैर्बहुभिर्नृपसत्तमैः । पौराणिकं व्रतं चैव सिद्ध्यर्थं नृपसत्तम ॥ ६१.१२ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਹ ਪੌਰਾਣਿਕ ਵਰਤ ਵੀ ਕੀਤਾ।