Adhyaya 5: Reconciliation of Action and Knowledge: Offering All Acts to Nārāyaṇa and the Hymn to the Yajña-Puruṣa

Verse 1

अश्वशिरा उवाच । भवन्तौ मम सन्देहमेकं छेत्तुमिहार्हतः । येन छिन्नेन जायेत मम संसारविच्युतिः ॥ ५.१ ॥

ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ; ਉਹ ਕੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 2

एवमुक्ते नृपतिना तदा योगिवरो मुनिः । कपिलः प्राह धर्मात्मा राजानं यजतां वरम् ॥ ५.२ ॥

ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਤਦੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਯੋਗੀਵਰ ਮੁਨੀ ਕਪਿਲ ਨੇ ਯਜਨਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 3

कपिल उवाच । कस्ते मनसि सन्देहो राजन् परमधार्मिक । छिन्दामि येन तच्छ्रुत्वा ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ॥ ५.३ ॥

ਕਪਿਲ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਰਮਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਉਠਿਆ ਹੈ? ਜੋ ਤੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਦੱਸ; ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 4

राजोवाच । कर्मणा प्राप्यते मोक्ष उताहो ज्ञानिना मुने । एतन्मे संशयं छिन्धि यदि मेऽनुग्रहः कृतः ॥ ५.४ ॥

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕੀ ਮੋਖਸ਼ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗਿਆਨੀ ਰਾਹੀਂ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਦਿਓ।

Verse 5

कपिल उवाच । इमं प्रश्नं महाराज पुरा पृष्टो बृहस्पतिः । रैभ्येण ब्रह्मपुत्रेण राज्ञा च वसुनापुराः । वसुरासीन्नृपश्रेष्ठो विद्वान् दानपतिः पुरा ॥ ५.५ ॥

ਕਪਿਲ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਰੈਭ੍ਯ ਅਤੇ ਵਸੁਨਾਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਸੂ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਸੂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨ੍ਰਿਪ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸੀ।

Verse 6

चाक्षुषस्य मनोः काले ब्रह्मणोऽन्वयवर्धनः । वसुश्च ब्रह्मणः सद्म गतवान्स्तद्दिदृक्षया ॥ ५.६ ॥

ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਨ੍ਵਯਵਰਧਨ ਅਤੇ ਵਸੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਏ।

Verse 7

पथि चैत्ररथं दृष्ट्वा विद्याधरवरं नृप । अपृच्छच्च वसुः प्रीत्या ब्रह्मणोऽवसरं प्रभो ॥ ५.७ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਦਿਆਧਰ ਚੈਤਰਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਸੂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਅਵਸਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 8

सोऽब्रवीद् देवसमितिर्वर्तते ब्रह्मणो गृहे । एवं श्रुत्वा वसुस् तस्थौ द्वारि ब्रह्मौकसस् तदा । तावत् तत्रैव रैभ्यस् तु आजगाम महातपाः ॥ ५.८ ॥

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਲੱਗੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸੂ ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾਲੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਇੰਨੇ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਹੀ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਰੈਭ੍ਯ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 9

स राजा प्रीतमनसा वसुः सम्पूर्णमानसः । उवाच पूजयित्वाग्रे क्व प्रयातोऽसि वै मुने ॥ ५.९ ॥

ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਸੂ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਮਨੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯਤ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਰ-ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?”

Verse 10

रैभ्य उवाच । अहं बृहस्पतेः पार्श्वे आगतोऽस्मि महानृप । किञ्चित्कार्यान्तरं प्रष्टुमहं देवपुरोहितम् ॥ ५.१० ॥

ਰੈਭ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਦੇਵ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਜ-ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲਈ।”

Verse 11

एवं वदति रैभ्ये तु ब्रह्मणस्तन्महासदः । उत्तस्थौ स्वानि धिष्ण्यानि गता देवगणाः प्रभो ॥ ५.११ ॥

ਰੈਭ੍ਯ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾ-ਸਭਾ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਗਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 12

तावद् बृहस्पतिस्तत्र रैभ्येण सह संविदम् । कृत्वा स्वधिष्ण्यमगमद् वसुनाच सुपूजितः ॥ ५.१२ ॥

ਤਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰੈਭ੍ਯ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਸੂ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 13

रैभ्य आङ्गिरसो राजा वसुश्चोपाविवेश ह । उपविष्टेषु राजेन्द्र तेषु तेष्वपि सोऽब्रवीत् ॥ ५.१३ ॥

ਆੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰੈਭ੍ਯ ਅਤੇ ਵਸੂ ਵੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਾਧਿਰਾਜ, ਉਹ ਬੈਠ ਚੁੱਕੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14

बृहस्पतिर्देवगुरू रैभ्यं वचनमन्तिके । किं करोमि महाभाग वेदवेदाङ्गपारग ॥ ५.१४ ॥

ਦੇਵਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਰੈਭ੍ਯ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 15

रैभ्य उवाच । बृहस्पते कर्मणा किं प्राप्यते ज्ञानिना । अथवा । मोक्ष एतन्ममाचक्ष्व पृच्छतः संशयं प्रभो ॥ ५.१५ ॥

ਰੈਭ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੋਖਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।”

Verse 16

बृहस्पतिरुवाच । यत्किञ्चित् कुरुते कर्म पुरुषः साध्वसाधु वा । सर्वं नारायणे न्यस्य कुर्वन् नैव च लिप्यते ॥ ५.१६ ॥

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੰਦਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 17

श्रूयते च द्विजश्रेष्ठ संवादो विप्रलुब्धयोः । आत्रेयो ब्राह्मणः कश्चिद् वेदाभ्यासरतो मुनिः ॥ ५.१७ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੱਗੇ ਹੋਏ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤ੍ਰੇਯ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਨੀ ਸੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ।

Verse 18

वसत्यविरतं प्रातःस्नायी त्रिषवणे रतः । नाम्ना संयमनः पूर्वमेकस्मिन् दिवसे नदीम् । धर्मारण्ये गतः स्नातुं धन्यां भागीरथीं शुभाम् ॥ ५.१८ ॥

ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰੰਤਰ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਤಃ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸਵਣ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਧੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 19

तत्रासीनं महायूथं हरिणानां विचक्षणः । लुब्धो निष्ठुरको नाम धनुःपाणिः कृतान्तवत् । आययौ तं जिघांसुः स धनुष्यायोज्य सायकम् ॥ ५.१९ ॥

ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਠੁਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਲੁੱਭੜ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨੋ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ (ਮੌਤ) ਵਰਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।

Verse 20

ततः संयमनो विप्रो दृष्ट्वा तं मृगयारतम् । वारयामास मा भद्र जीवघातमिमं कुरु ॥ ५.२० ॥

ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਯਮਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਭਦ੍ਰ! ਜੀਵ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਇਹ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰ।”

Verse 21

एतच्छ्रुत्वा वचो व्याधः स्मितपूर्वमिदं वचः । उवाच नाहं हिंसामि पृथग्जीवं द्विजोत्तम ॥ ५.२१ ॥

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਆਧ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ! ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।”

Verse 22

परमात्मा त्वयं भूतैः क्रीडते भगवान् स्वयम् । क्रीता मृदा बलीवर्द्धास्तद्वदेतन्न संशयः ॥ ५.२२ ॥

ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ; ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਨਾਲ ਬੈਲ ਖਰੀਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਵੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 23

अहे भावः सदा ब्रह्मन्नविद्येयं मुमुक्षुणाम् । यात्राप्राणरतं सर्वं जगदेतद्विचेष्टितम् । तत्राहमिति यः शब्दः स साधुत्वं न गच्छति ॥ ५.२३ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੁਮੁਕਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਭਾਵ ਸਦਾ ਅਵਿਦਿਆ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜੀਵਿਕਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਮ-ਚੇਸ਼ਟਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ‘ਮੈਂ’ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ-ਭਾਵ ਸਾਧੁਤਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।

Verse 24

इत्याकर्ण्य स विप्रेन्द्रो द्विजः संयमनस्तदा । विस्मयेनाब्रवीद्वाक्यं लुब्धं निष्ठुरकं द्विजः ॥ ५.२४ ॥

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਦਵਿਜ—ਸੰਯਮਨ—ਤਦ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਲੋਭ ਭਰੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 25

किमेतदुच्यते भद्र प्रत्यक्षं हेतुमद्वचः । ततः श्रुत्वा मुनेर्विप्रं लुब्धकः प्राह धर्मवित् । कृत्वा लोहमयं जालं तस्याधो ज्वलनं ददौ ॥ ५.२५ ॥

“ਭਦ੍ਰ, ਇਹ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਕਾਰਣ-ਸਹਿਤ ਬਚਨ ਹੈ!” ਫਿਰ ਮੁਨੀ-ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬੋਲਿਆ; ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਜਾਲ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 26

दत्त्वा वह्निं द्विजं प्राह ज्वाल्यतां काष्ठसचयः । ततो विप्रो मुखेनाग्निं प्रज्वाल्य विरराम ह ॥ ५.२६ ॥

ਅੱਗ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਸਾੜੋ।” ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 27

ज्वलिते तु पुनर्वह्नौ तं जालं लोहसम्भवम् । पृथक्पृथक् सहस्राणि निन्येऽन्तर्जालकैर्द्विज । एकस्थानगतस्यापि वह्नेरायसजालकैः ॥ ५.२७ ॥

ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਮੁੜ ਭੜਕੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਉਸ ਨੇ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਉਹ ਜਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਕੋ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਅੱਗ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 28

ततो लुब्धोऽब्रवीद्विप्रं एकां ज्वालां महामुने । गृहाण येन शेषाणां करिष्यामीह नाशनम् ॥ ५.२८ ॥

ਤਦੋਂ ਲਾਲਚੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਇਹ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਲੌ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 29

एवमुक्त्वा हुताशे तु तोयपूर्णं घटं द्रुतम् । चिक्षेप सहसा वह्निः प्रशशामाशु पूर्ववत् ॥ ५.२९ ॥

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਅੱਗ ਅਚਾਨਕ ਠੰਡੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਬ ਗਈ।

Verse 30

ततोऽब्रवील्लुब्धकस्तु ब्राह्मणं तं तपोधनम् । भगवन् या त्वया ज्वाला गृहोतासीद्धुताशनात् । प्रयच्छ येन मार्गाणि मांसान्यानाय्य भक्षये ॥ ५.३० ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਲਾਲਚੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਤਪੋਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਭਗਵਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜੋ ਲੌ ਉਠੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮੈਨੂੰ ਦਿਓ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਾਸ ਲਿਆ ਕੇ ਖਾਣ ਦੇ ਸਾਧਨ (ਮਾਰਗ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।”

Verse 31

एवमुक्तस्तदा विप्रो यावदायसजालकम् । पश्यत्येव न तत्राग्निर्मूलनाशे गतः क्षयम् ॥ ५.३१ ॥

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਦੋਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ; ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ।

Verse 32

ततो विलक्षणभावेन ब्राह्मणः शंसितव्रतः । तूष्णीम्भूतस्थितस्तावल्लुब्धको वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.३२ ॥

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਲੱਖਣ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਰਿਹਾ; ਇੰਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 33

एतस्मिञ्ज्वलितो वह्निर्बहुशाखश्च सत्तम । मूलनाशे भवेन्नाशस्तद्वदेतदपि द्विज ॥ ५.३३ ॥

ਇੱਥੇ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਤ੍ਤਮ। ਜੜ੍ਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ।

Verse 34

आत्मा स प्रकृतिस्थश्च भूतानां संश्रयो भवेत् । भूय एषा जगत्सृष्टिस्तत्रैव जगतो भवेत् ॥ ५.३४ ॥

ਉਹ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ—ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ।

Verse 35

पिण्डग्रहणधर्मेण यदस्य विहितं व्रतम् । तत्तदात्मनि संयोज्य कुर्वाणो नावसीदति ॥ ५.३५ ॥

ਪਿੰਡ-ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਵਰਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 36

एवमुक्ते तु व्याधेन ब्राह्मणे राजसत्तम । पुष्पवृष्टिरथाकाशात् तस्योपरि पपात ह ॥ ५.३६ ॥

ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

Verse 37

विमानानि च दिव्यानि कामगानि महान्ति च । बहुरत्नानि मुख्यानि ददृशे ब्राह्मणोत्तमः ॥ ५.३७ ॥

ਤਦੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ—ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੇ—ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਮੁੱਖ ਰਤਨ-ਨਿਧੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ।

Verse 38

तेषु निष्ठुरकं लुब्धं सर्वेषु समवस्थितम् । ददृशे ब्राह्मणस्तत्र कामरूपिणमुत्तमम् ॥ ५.३८ ॥

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਲੋਭੀ ਸੁਭਾਉ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਕ ਉੱਤਮ ਸੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 39

अद्वैतवासना सिद्धं योगाद् बहुशरीरकम् । दृष्ट्र्वा विप्रो मुदा युक्तः प्रययौ निजमाश्रमम् ॥ ५.३९ ॥

ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਅਦ੍ਵੈਤ-ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ‘ਬਹੁ-ਸ਼ਰੀਰ’ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 40

एवं ज्ञानवतः कर्म कुर्वतोऽपि स्वजातिकम् । भवेन्मुक्तिर्द्विजश्रेष्ठ रैभ्य राजन् वसो ध्रुवम् ॥ ५.४० ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜਾਤਿ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੁਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰੈਭ੍ਯ, ਹੇ ਰਾਜਾ ਵਸੂ, ਇਹ ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ।

Verse 41

एवं तौ संशयच्छेदं प्राप्तौ रैभ्यवसू नृप । बृहस्पतेस्ततो धिष्ण्याज्जग्मतुर्निजमाश्रमम् ॥ ५.४१ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਰੈਭ੍ਯ ਅਤੇ ਵਸੂ—ਦੋਵੇਂ—ਸੰਦੇਹ-ਛੇਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਿਸ਼ਣ੍ਯ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 42

तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र देवं नारायणं प्रभुम् । अभेदेन स्वदेहस्थं पश्यन्नाराधय प्रभुम् ॥ ५.४२ ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੂੰ ਵੀ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਰੂਪ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖ ਕੇ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧ।

Verse 43

कपिलस्य वचः श्रुत्वा स राजाऽश्वशिरा विभुः । ज्येष्ठं पुत्रं समाहूय धन्यं स्थूलशिराह्वयम् । अभिषिच्य निजे राज्ये स राजा प्रययौ वनम् ॥ ५.४३ ॥

ਕਪਿਲ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਧੰਨ੍ਯ ਨੂੰ—ਜੋ ‘ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 44

नैमिषाख्यं वरारोहे तत्र यज्ञतनुं गुरुम् । तपसाराधयामास यज्ञमूर्तिं स्तवेन् च ॥ ५.४४ ॥

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ! ਨੈਮਿਸ਼ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਯਜ्ञ-ਮੂਰਤੀ, ਯਜ्ञ-ਤਨੁ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 45

धरण्युवाच । कथं यज्ञतनॊः स्तोत्रं राज्ञा नारायणस्य ह । स्तुतिः कृता महाभाग पुनरेतच्च शंस मे ॥ ५.४५ ॥

ਧਰਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਰਾਜੇ ਨੇ ਯਜ्ञ-ਤਨੁ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ-ਸਤੋਤਰ ਕਿਵੇਂ ਰਚਿਆ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਦੱਸੋ।

Verse 46

श्रीवराह उवाच । नमामि याज्यं त्रिदशाधिपस्य भवस्य सूर्यस्य हुताशनस्य । सोमस्य राज्ञो मरुतामनेक-रूपं हरिं यज्ञनरं नमस्ये ॥ ५.४६ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪੂਜ੍ਯ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ), ਸੂਰਜ, ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ), ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਯਜ್ಞ-ਪੁਰੁਸ਼ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 47

सुभीमदंष्ट्रं शशिसूर्यनेत्रं संवत्सरे छायनयुग्मकुक्षम् । दर्भाङ्गरोमाणमतैध्मशक्तिं सनातनं यज्ञनरं नमामि ॥ ५.४७ ॥

ਮੈਂ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ, ਅਯਨ-ਦ੍ਵੈ ਸਮੇਤ ਸੰਵਤਸਰ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦਰ ਹੈ, ਦર્ભ ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਮ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।

Verse 48

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं शरीरेण दिशश्च सर्वाः । तमीद्यामीशं जगतां प्रसूतिं जनार्दनं तं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.४८ ॥

ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ। ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿਕਾਰਕ, ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 49

सुरासुराणां च जयाजयाय युगे युगे यः स्वशरीरमाद्यम् । सृजत्यनादिः परमेश्वरो य- स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नाथम् ॥ ५.४९ ॥

ਜੋ ਅਨਾਦਿ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਯੁਗਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਜੈ-ਪਰਾਜੈ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਦਿ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਮੂਰਤੀ ਨਾਥ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 50

दधार मायामयमुग्रतेजा जयाय चक्रं त्वमलांशुशुभ्रम् । गदासिशार्ङ्गादिचतुर्भुजोऽयं तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५० ॥

ਹੇ ਉਗ੍ਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ! ਜੈ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਗਦਾ, ਖੜਗ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਆਦਿ ਆਯੁਧ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਚਤੁਰਭੁਜ ਯਜ੍ਞ-ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 51

क्वचित् सहस्रं शिरसां दधार क्वचिन्महापर्वततुल्यकायम् । क्वचित् स एव त्रसरेणुतुल्यो यस्तं सदा यज्ञनरं नमामि ॥ ५.५१ ॥

ਕਦੇ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਕਦੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਹੀ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਜਿਤਨਾ ਅਤਿ ਸੁਖਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਨਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 52

चतुर्मुखो यः सृजते समग्रं रथाङ्गपाणिः प्रतिपालनाय । क्षयाय कालानलसन्निभो य-स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५२ ॥

ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਉਸ ਯਜ੍ਞਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਚਤੁਰਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਸਮੂਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

संसारचक्रक्रमणक्रियायै य इज्यते सर्वगतः पुराणः । यो योगिभिर्ध्यायते चाप्रमेयस् तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५३ ॥

ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਉਸ ਯਜ੍ਞਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਹੈ; ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ-ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 54

सम्यङ्मनस्यर्पितवानहं ते यदा सुदृश्यं स्वतनौ नु तत्त्वम् । न चान्यदस्तॊति मतिः स्थिरा मे यतस्ततो मावतु शुद्धभावम् ॥ ५.५४ ॥

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੱਤ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸ ਪਿਆ। ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਈ—ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 55

इतीरितस्तस्य हुताशनार्चिः प्रख्यं तु तेजः पुरतो बभूव । तस्मिन् स राजा प्रविवेश बुद्धिं कृत्वा लयं प्राप्तवान् यज्ञमूर्तौ ॥ ५.५५ ॥

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਲਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।