Adhyaya 33: The Origin of Rudra, the Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, and the Establishment of Paśupati

Verse 1

श्रीवराह उवाच । अथापरां रुद्रसम्भूतिमाद्यां शृणुष्व राजन्निति सोऽभ्युवाच । महातपाः प्रीतितो धर्म्मदक्षः क्षमास्त्रधारी ऋषिरुग्रतेजाः ॥ ३३.१ ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹੁਣ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਆਦਿ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣੋ—ਇਉਂ ਉਹ ਬੋਲੇ। (ਉੱਥੇ) ਇੱਕ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਸੀ—ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਖ, ਖ਼ਿਮਾ-ਰੂਪੀ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਗ੍ਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ।

Verse 2

जातः प्रजानां पतिरुग्रतेजा ज्ञानं परं तत्त्वभावं विदित्वा । सृष्टिं सिसृक्षुः क्षुभितोऽतिकोपाद् वृद्धिकाले जगतः प्रकामम् ॥ ३३.२ ॥

ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਉਗ੍ਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਗਿਆਨ—ਤੱਤਵ ਦੇ ਸੱਚੇ ਭਾਵ—ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ। ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੂਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਈ।

Verse 3

तपस्यतोऽतः स्थिरकीर्तिः पुराणो रजस्तमोद्ध्वस्तगतिर्बभूव । वरो वरेण्यो वरदः प्रतापी कृष्णारुणः पुरुषः पिङ्गनेत्रः ॥ ३३.३ ॥

ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਸਥਿਰ-ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਖ ਦੀ ਗਤੀ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਵਰ-ਸਰੂਪ, ਵਰੇਣ੍ਯ, ਵਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਅਰੁਣ ਵਰਣ ਵਾਲਾ, ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ।

Verse 4

रुदन्नुक्तो ब्रह्मणा मा रुद त्वं रुद्रस्ततोऽसावभवत् पुराणः । नयस्र्व सृष्टिं विततस्वरूपां भवान् समर्थोऽसि महानुभाव ॥ ३३.४ ॥

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰੋ ਨਾ”, ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ‘ਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵ! ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੇ; ਤੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ।

Verse 5

इत्युक्तमात्रः सलिले ममज्जमग्ने ससर्जात्मभवाय दक्षः । कस्थे तदा देववरे वितेनुः सृष्टिं तु ते मानसाः ब्रह्मजाताः ॥ ३३.५ ॥

ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਦਕਸ਼ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਨਿਮਗਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਤਮਭਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਜਾਤ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਣ ਲੱਗੇ।

Verse 6

तस्यां तटायां तु सुराधिपे तु पैतामहं यज्ञवरं प्रकामम् । मग्नः पुरा यत्सलिले स रुद्रः उत्सृज्य विश्वं तु सुरान् सिसृक्षुः ॥ ३३.६ ॥

ਉਸ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯਜ੍ਞ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਨਿਮਗਨ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

Verse 7

सुस्राव यज्ञं सुरसिद्धयक्षानुपागतान् क्रोधवशं जगाम । मन्युं प्रदीप्तं परिभाव्य केन सृष्टं जगन्मां व्यतिरिच्य मोहात् ॥ ३३.७ ॥

ਯਜ੍ਞ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ; ਦੇਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਪਰ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਜਲਦੇ ਮਨ੍ਯੂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ—ਮੋਹ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਜਗਤ ਕਿਸ ਨੇ ਰਚਿਆ?

Verse 8

हा हेति शोक्ते ज्वलनार्चिषस्तु तत्राभवन् क्षुद्रपिशाचसङ्घा । वेतालभूतानि च योगिसङ्घाः ॥ ३३.८ ॥

ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਜਲਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ‘ਹਾ! ਹੇ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਚੀਕੀਆਂ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਛੋਟੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਉੱਠੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਤਾਲ ਤੇ ਭੂਤ, ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ।

Verse 9

घनं यदा तैर् विततं वियच्च भूमिश्च सर्वाश्च दिशश्च लोकाः । तदा स सर्वज्ञतया चकार धनुश्चतुर्विंशतिहस्तमात्रम् ॥ ३३.९ ॥

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘਣਾ ਕਰ ਕੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਚੌਵੀ ਹੱਥ ਲੰਮਾ ਧਨੁਸ਼ ਬਣਾਇਆ।

Verse 10

गुणं त्रिवृत्तं च चकार रोषादादत्त दिव्ये च धनुर्गुणं च । ततश्च पूष्णो दशनानविध्यद्भगस्य नेत्रे वृषणौ क्रतोश्च ॥ ३३.१० ॥

ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੋੜੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤਿਯੰਚਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁਸ਼-ਡੋਰੀ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜੇ, ਭਗ ਦੇ ਨੇਤਰ ਛੇਦੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਆਘਾਤ ਕੀਤਾ।

Verse 11

स विद्धबीजो व्यपयात्क्रतुश्च मार्गं वायुर्धारधन् यज्ञवाटात् । देवाश्च सर्वे पशुपतिमुपेयुर्जग्मुश्च सर्वे प्रणतिं भवस्य ॥ ३३.११ ॥

ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ (ਸ਼ਕਤੀ) ਵਿਧ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ) ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਵਾਯੂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਯਜ੍ਞ-ਵਾਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਤਦ ਸਭ ਦੇਵ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 12

आगम्य तत्रैव पितामहस्तु भवम् प्रतीतः सम्परिष्वज्य देवान् । भक्त्योपेतान् वीक्षयद् देवदेवान् विज्ञानमन्तः कुरु वीरबाहो ॥ ३३.१२ ॥

ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਭਗਤੀ-ਯੁਕਤਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਵੀਰਬਾਹੋ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚਾ ਵਿਵੇਕ-ਗਿਆਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।”

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टः पूर्वं भवताऽहं न चेमे कस्मान्न भागं परिकल्पयन्ति । यज्ञोद्भवं तेन रुषा मयेमे हृतज्ञानाः विकृताः देवदेव ॥ ३३.१३ ॥

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ? ਯੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਗੜ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 14

ब्रह्मा उवाच । देवाḥ शम्भुं स्तुतिभिर्ज्ञानहेतोः यजध्वमुच्चैरसुराश्च सर्वे । येन रुद्रो भगवांस्तोṣमेति सर्वज्ञता तोṣमात्रस्य च स्यात् ॥ ३३.१४ ॥

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਦੇਵੋ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰੋ ਵੀ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਹੇਤੂ ਲਈ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ্তুਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਾਤਰ ਤੋਂ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 15

इत्युक्तास्तेन ते देवाः स्तुतिं चक्रुर्महात्मनः ॥ ३३.१५ ॥

ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਰਚੀ।

Verse 16

देवा ऊचुः । नमो देवातिदेवाय त्रिनेत्राय महात्मने । रक्तपिङ्गलनेत्राय जटामुकुटधारिणे ॥ ३३.१६ ॥

ਦੇਵ ਬੋਲੇ— “ਦੇਵਾਤਿਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰਕਤ-ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਟਾ-ਮੁਕੁਟ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।”

Verse 17

भूतवेतालजुष्टाय महाभोगोपवीतिने । भीमाट्टहासवक्त्राय कपर्दिन् स्थाणवे नमः ॥ ३३.१७ ॥

ਸਥਾਣੁ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਵੇਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਸਰਪ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਭਿਆਨਕ ਅੱਟਹਾਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਜਟਾਧਾਰੀ ਕਪર્દੀ ਹੈ।

Verse 18

पूष्णो दन्तविनाशाय भगनेत्रहने नमः । भविष्यवृषचिह्नाय महाभूतपते नमः ॥ ३३.१८ ॥

ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਭਗ ਦੇ ਨੇਤਰ ਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਭੂਤਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 19

भविष्यत्रिपुरान्ताय तथान्धकविनाशिने । कैलासवरवासाय करिकृत्तिनिवासिने ॥ ३३.१९ ॥

ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਸ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਿਵਾਸ ਕੈਲਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 20

विकरालोर्ध्वकेशाय भैरवाय नमो नमः । अग्निज्वालाकरालाय शशिमौलिकृते नमः ॥ ३३.२० ॥

ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਉਠੇ ਕੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 21

भविष्यकृतकापालिव्रताय परमेष्ठिने । तथा दारुवनध्वंसकारिणे तिग्मशूलिने ॥ ३३.२१ ॥

ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਾਪਾਲਿਕ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦਾਰੁਵਨ ਦਾ ਧਵੰਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਸ਼ੂਲ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ) ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 22

क्रीतकङ्कणभोगेन्द्र नीलकण्ठ त्रिशूलिने । प्रचण्डदण्डहस्ताय वडवाग्निमुखाय च ॥ ३३.२२ ॥

ਖਰੀਦੇ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਭੋਗੇਂਦ੍ਰ (ਨਾਗ) ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨੀਲਕੰਠ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਡੰਡ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਡਵਾਗਨੀ ਸਮਾਨ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 23

वेदान्तवेद्याय नमो यज्ञमूर्ते नमो नमः । दक्षयज्ञविनाशाय जगद्भयकराय च ॥ ३३.२३ ॥

ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਯੱਗ-ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਭਯ-ਭਕਤੀ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 24

विश्वेश्वराय देवाय शिवशम्भुभवाय च । कपर्दिने करालाय महादेवाय ते नमः ॥ ३३.२४ ॥

ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ੰਭੂ-ਭਵ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕਰਾਲ (ਭਯਾਨਕ) ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 25

एवं देवैः स्तुतः शम्भुरुग्रधन्वा सनातनः । उवाच देवदेवोऽहं यत्करोमि तदुच्यताम् ॥ ३३.२५ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਸ਼ੰਭੂ—ਸਨਾਤਨ, ਉਗ੍ਰ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ—ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਜੋ ਕਰਾਂ, ਉਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 26

देवा ऊचुः । वेदशास्त्राणि विज्ञानं देहि नो भव माचिरम् । यज्ञं सरहस्यं नो यदि तुष्टोऽसि नः प्रभो ॥ ३३.२६ ॥

ਦੇਵ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਕ-ਜਨਿਤ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਰਾਜ਼ੀ ਅਰਥ ਸਮੇਤ ਯੱਗ ਦੀ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਓ।”

Verse 27

महादेव उवाच । भवन्तः पशवः सर्वे भवन्तु सहिताः इति । अहं पतिर् वो भवतां ततो मोक्षम् अवाप्स्यथ । तथेति देवास् तं प्राहुस् ततः पशुपतिर् भवत ॥ ३३.२७ ॥

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪਸ਼ੂ (ਬੰਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ) ਬਣ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਤੀ (ਸਵਾਮੀ) ਹੋਵਾਂਗਾ; ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪਾਵੋਗੇ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਤਥਾਸਤੁ”; ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਕਹਲਾਏ।

Verse 28

ब्रह्मा पशुपतिं प्राह प्रसन्नेनान्तरात्मना । चतुर्दशी ते देवेश तिथिरस्तु न संशयः ॥ ३३.२८ ॥

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤੇਰੀ ਤਿਥੀ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 29

तस्यां तिथौ भवन्तं ये यजन्ते श्रद्धयान्विताः । उपोष्य पश्चाद्भुञ्जीयाद्गोधूमान्नेन वै द्विजान् ॥ तस्य त्वं तुष्टिमापन्नो नय स्थानमनुत्तमम् ॥ ३३.२९ ॥

ਉਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ; ਫਿਰ ਗੋਧੂਮ (ਗੰਢਮ) ਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੁੱਤਮ ਧਾਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ।

Verse 30

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । दन्तान् नेत्रे फले प्रादाद्भगपूष्णोः क्रतोरपि । परिज्ञानं च सकलं स प्रादाच्च सुरेष्वपि ॥ ३३.३० ॥

ਅਵ੍ਯਕਤ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤਦ ਭਗ, ਪੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਦੰਦ, ਨੇਤਰ ਅਤੇ ਕਰਿਆ-ਫਲ (ਯਜ੍ਞ-ਫਲ) ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰਨ ਪਰਿਜ਼੍ਞਾਨ (ਸਮ੍ਯਕ ਬੋਧ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

एवं रुद्रस्य सम्भूतिः सम्भूता ब्रह्मणः पुरा । अनेनैव प्रयोगेन देवानां पतिरुच्यते ॥ ३३.३१ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸੰਭੂਤੀ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਯੋਗ (ਉਕਤੀ-ਰੀਤ) ਨਾਲ ਉਹ ‘ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਤੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

यश्चैनं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥ ३३.३२ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਨਿੱਤ ਇਹ ਪਾਠ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

॥ इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭਗਵਚ੍ਛਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਤੇਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 34

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭਗਵਚ੍ਛਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਤੇਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।