
Śubhāśubha-phalānukīrtana-varṇana
Ethical-Discourse (Afterlife Jurisprudence and Merit Economy)
ਵਰਾਹ–ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਰਾਹੀਂ ਯਮ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੇਖੇ-ਜੋਖੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਧਰਮ—ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਆਦਿ—ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ/ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਰੱਖਿਆ, ਦਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਕਲਿਆਣ, ਗੋ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜਾਂ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਾ-ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਜਨ-ਘੋਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਨੈਤਿਕ ਕਰਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
अथ शुभाशुभफलानुकीर्तनवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ इदमन्यत्पुरा विप्राः श्रूयतां तस्य भाषितम् ॥ यमस्य चित्रगुप्तस्य यच्च तत्र मया श्रुतम् ॥
ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣੋ—ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਯਮ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜੋ ਸੁਣਿਆ।”
Verse 2
अयं तु भवतां यातु यातु स्वर्गं महीक्षिताम् ॥ अयं वृक्षस्त्वयं तिर्यगयं मोक्षं व्रजेन्नरः ॥
“ਇਹ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਬਣੇ; ਇਹ ਤਿਰਛਾ (ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀ) ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ।”
Verse 3
अयं नागो भवेत्शीघ्रमयं तु परमां गतिम् ॥ स्वपूर्वकान्पश्यतेऽयमात्मनस्तु पितामहान् ॥
“ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਗ (ਸਰਪ-ਦੇਵਤਾ) ਬਣੇ; ਪਰ ਇਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ—ਅਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਨੂੰ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।”
Verse 4
क्लिश्यतो रुदतश्चैव वदतश्च पुनःपुनः ॥ स्वेन दोषेण सर्वे वा अक्षयं नरकंगताः ॥
“ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦੇ, ਰੋਂਦੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਅਖੰਡ (ਅਖਯ) ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।”
Verse 5
दारत्यागी त्वधर्मिष्ठः पुत्रपौत्रविवर्जितः ॥ क्षिप्तं वै रौरवे ह्येनं क्षपयन्तु महौजसः ॥
ਜੋ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਅਤਿ ਅਧਰਮੀ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝਿਤ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਮਹਾਬਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਦੰਡ-ਭੋਗ ਕਰਵਾ ਕੇ ਖਪਾ ਦੇਣ।
Verse 6
मुच्यतां त इमे सर्वे ह्यतीतानागतास्तथा ॥ मुच्यन्तामाशु मुच्यन्तां त एते पापवर्जिताः ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ—ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਮੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਜਲਦੀ ਮੁਕਤ ਹੋਣ; ਇਹ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ।
Verse 7
आगमे च विपत्तौ च सर्वधर्मानुपालकाः ॥ ते तु कल्पान्बहून्स्वर्ग उषित्वा ह्यनसूयकाः ॥
ਜੋ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਵਿਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਰਹਿਤ—ਉਹ ਅਨੇਕ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ।
Verse 8
बहुसुन्दरनार्यङ्के ह्याद्ये परमधार्मिकम् ॥ कलौ मानुषतां यातु धर्मस्येह निदर्शनम् ॥
ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ (ਉਹ) ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਆਦਰਸ਼ ਬਣੇ—ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇ।
Verse 9
त्रिविष्टपे परिक्लेशो वासो ह्यस्याक्षयो भवेत् ॥ अयमायोधने शत्रुं हत्वा तु निधनंगतः ॥
ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਖੰਡ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 10
तत्र वैमानिको भूत्वा कल्पमेकं निवत्स्यति ॥ तथैवायं महाभागो धर्मात्मा धर्मवत्सलः ॥
ਉਥੇ ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਮਾਨਿਕ ਬਣ ਕੇ ਇਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਮਹਾਭਾਗ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਧਰਮ-ਵਤਸਲ ਪੁਰਖ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ।
Verse 11
बहुदानरतो नित्यं सर्वभूतानुकम्पकः ॥ एनं गन्धैश्च माल्यैश्च शीघ्रमेव प्रपूजय ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਗੰਧਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।
Verse 12
अस्मै पूजा भवेद्देया मयादिष्टा महात्मने ॥ वीज्यतां चामरैरेष रथमस्मै प्रदीयताम् ॥
ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਲਈ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਝੱਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਥ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 13
प्रेतवासं समुत्सृज्य हीतो यातु त्रिविष्टपम् ॥ इन्द्रस्यार्द्धं भवेच्चैव देवदेवस्य धीमतः ॥
ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੇਵਦੇਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਰਧ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
Verse 14
शङ्खतूर्यनिनादेन तत्र वै विजयेन च ॥ तत्र वै पूजयित्वा च प्रायशो लभतां सुखम् ॥
ਉਥੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਅਤੇ ਤੂਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
अयं गच्छतु भद्रं चापीन्द्रदेशं दुरासदम् ॥ अनेन वै कीर्तिमता लोकः सर्वो ह्यलङ्कृतः ॥
ਇਹ ਪੁਰਖ ਭਦ੍ਰ ਹੋਵੇ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੁਰਲੱਭ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਕੀਰਤਿਮਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 16
गुणैश्च शतसङ्ख्याकैः शक्र एनं प्रतीक्षते ॥ तावत्स्थास्यति धर्मात्मा यावच्छक्रस्त्रिविष्टपे ॥
ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਉਡੀਕਦਾ ਹੈ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਉਥੇ ਤਦ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
तावत्स मोदते स्वर्गे यावद्धर्मोऽनुमीयते ॥ ततश्च्युतश्च कालेन मानुष्ये सुखमश्नुते ॥
ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤਦ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ (ਧਰਮ) ਖਪਦਾ/ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਚਿਊਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 18
रत्नवेणुप्रदश्चैव सर्वधर्मैरलङ्कृतः ॥ अश्विनोर्नय लोकं तु सर्वसौख्यसमन्वितम् ॥
ਰਤਨਾਂ ਜੜੀਆਂ ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ—ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 19
सर्वशक्त्या समेतॆन द्विजेभ्य उपपादिताः ॥ शुचीनां ब्राह्मणानाम् बह्वन्नदानं विशेषतः ॥
ਸਾਰੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਦਾਨ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਚਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 20
तेन कल्पं वसिष्यन्ति रुद्रकल्पा मनोरमाः ॥ तत्र कल्पं वसेद्गत्वा रुद्रलोकं न संशयः ॥
ਉਸ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵਸਣਗੇ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਕਲਪ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 21
तेन दत्तं द्विजातिभ्यो मधुखण्डपुरःसरम् ॥ रसैश्च विविधैर्युक्तं सर्वगन्धमनोहरम् ॥
ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਸ਼ਹਿਦ, ਮਿਸ਼ਰੀ ਆਦਿ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਹਰ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ।
Verse 22
तरुणी क्षीरसम्पन्ना गौः सुवर्णयुता शुभा ॥ सवत्सा हेमवासाश्च दत्ताऽनेन महात्मना ॥
ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਂ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਬਛੜੇ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ—ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਦਾਨ ਕੀਤੀ।
Verse 23
अस्य लेख्यं मया दृष्टं तिस्रः कोट्यस्त्रिविष्टपे ॥ स्वर्गात्परिच्युतश्चापि ऋषीणां जायते कुले ॥
ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ: ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ (ਪੁੰਨ)। ਅਤੇ ਜੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 24
सुवर्णस्य प्रदाता च त्रिदशेभ्यो निवेद्यताम् ॥ त्रिदशानभ्यनुज्ञाप्य यातु देवमुमापतिम् ॥
ਅਤੇ ਜੋ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ (ਦੇਵਤਿਆਂ) ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਉਮਾਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ।
Verse 25
तत्रैष वै महातेजा यथेष्टं काममाप्नुयात् ॥ तत्रैवायमपि प्रेतगणभक्तो महातपाः ॥
ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਤਿਵੇਂ ਮਨੋਇੱਛਤ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤਗਣਾਂ ਦਾ ਭਕਤ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 26
प्रयातु पितृभिः सार्द्धं तर्पिता येन पूर्वजाः ॥ दानव्रता दिवं यान्तु नानालोकनमस्कृताः ॥
ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦਾਨ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।
Verse 27
अयं भद्रो महाकामं सर्वभूतहिते रतः ॥ सर्वकामैरयं पूज्यः सर्वकामप्रदो नरः ॥
ਇਹ ਭਲਾ ਪੁਰਖ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਹੈ।
Verse 28
विविधैः कामभोगैस्तु सेव्यमानो नरोत्तमः ॥ अक्षयं चाजरं स्थानं पूज्यमानो महर्षिभिः ॥
ਵਿਭਿੰਨ ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਉਹ ਨਰੋਤਮ—ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਅਖੰਡ ਅਤੇ ਅਜਰ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा राष्ट्रार्थे निधनङ्गतः ॥ शक्रस्य ह्यमरावत्यां निवेदयत मा चिरम् ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੋ।
Verse 30
अयं यातु महाभागो देवदेवं सनातनम् ॥ अतिसृष्टः पुरा येन यथोक्ताः सुखदोहनाḥ ॥
ਇਹ ਮਹਾਭਾਗ ਪੁਰਖ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜਾਵੇ; ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਤ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਸਨ।
Verse 31
क्षितिप्रदो द्विजातिभ्यो ह्ययं यातु त्रिविष्टपम् ॥ तत्रैव तिष्ठताद्वीरो ब्रह्मलोके सहानुगः ॥
ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਵੀਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਨੁਗਾਮੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ।
The text models an ethical economy in which actions are audited by Yama and Citragupta and yield differentiated outcomes: adharma leads to specific punitive realms, while dharma—especially generosity, protection of communal welfare, and steadfast conduct during adversity—produces graded heavenly residence and eventual auspicious rebirth.
No explicit tithi, nakṣatra, month, or seasonal timing is stated in the provided adhyāya segment; the emphasis is on categories of deeds (dāna, duty in crisis, righteous battle) rather than calendrical ritual scheduling.
Although it does not directly discuss landscapes or conservation, it frames Pṛthivī’s stability indirectly through dharma as social ecology: protecting cattle (go), supporting brāhmaṇas (knowledge/ritual economy), and safeguarding the polity (rāṣṭra) are presented as meritorious acts that sustain orderly human life on Earth.
The narrative references cosmological-administrative figures (Yama, Citragupta, Indra/Śakra, the Aśvins, Rudra, Umāpati/Śiva) and a generic ṛṣi lineage context (ṛṣiputra; rebirth in ṛṣi-kula), but no specific royal dynasty or named human genealogy is given in the provided text.