Adhyaya 202: Description of Infernal Punishments and the Ripening of Karmic Consequences
Nārakī-daṇḍa-karma-vipāka-varṇanam
Ethical-Discourse (Karmavipāka and Naraka-Administration)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਰਕ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਰਾਹ ਭਗਵਾਨ ਪૃਥਿਵੀ ਦੀ ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਦੇ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਮਦੂਤ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ, ਨਿੰਦਾ, ਚੋਰੀ (ਬ੍ਰਹਮਦੇਯ ਤੇ ਭੂਮੀ), ਭਰੋਸਾ-ਘਾਤ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਗਾਂ ਉੱਤੇ ਹਿੰਸਾ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨੀ/ਯਾਜਕੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਰੁਪਯੋਗ ਵਰਗੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਛੇਦਨ, ਬੰਧਨ, ਵੰਚਨਾ ਆਦਿ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਜਨਮਾਂ ਨਾਲ ਦੰਡਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਅਨੇਕ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਨਮ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੰਡ ਧਰਮ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਮਾਨਵ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੈ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 202
Verse 1
अथ नारकिदण्डनकर्मविपाकवर्णनम् ॥ ऋषिरुवाच ॥ विस्मयस्तु मया दृष्टस्तस्मिन्नद्भुतदर्शनः ॥ चित्रगुप्तस्य सन्देशो धर्मराजेन धीमताḥ ॥
ਹੁਣ ਨਰਕ ਦੇ ਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਪਾਕ (ਫਲ-ਪਕਣ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਮਯ ਦੇਖਿਆ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਧਰਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ (ਸੰਦੇਸ਼) ਸੀ।
Verse 2
प्राप्नुवन्ति फलं ते वै ये च क्षिप्ताः पुरा जनाः ॥ अग्निना वै प्रतप्तास्ते बद्धा बन्धैः सुदारुणैः ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 3
सन्तप्ताः बहवो ये ते तैस्तैः कर्मभिरुल्बणैः ॥ श्यामाश्च दशनाभिर्ये त्विमं शीघ्रं प्रमापय ॥
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਤਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਕਾਲੀਆਂ (ਸਤ੍ਰੀ ਦੂਤੀਆਂ) ਜੋ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਓ।
Verse 4
दुराचारं पापरतं निर्घृणं पापचेतसम् ॥ श्वानस्तु हिंसका ये च भक्षयन्तु दुरात्मकम् ॥
ਜੋ ਕੁਕਰਮੀ, ਪਾਪ-ਰਤ, ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਕੁੱਤੇ ਖਾ ਜਾਣ।
Verse 5
पितृघ्नो मातृगोह्नस्तु सर्वदोषसमन्वितः ॥ आरोप्य शाल्मलीं घोरां कण्टकैस्तैर्विपाटय ॥
ਪਰ ਜੋ ਪਿਤਾ-ਹੰਤਾ, ਮਾਤਾ-ਹੰਤਾ ਅਤੇ ਗੋ-ਹੰਤਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਵ੍ਰਿੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਦਿਓ।
Verse 6
एनं पाचय तैलस्य घृतक्षौद्रस्य वा पुनः ॥ तप्तद्रोण्यां ततो मुञ्च ताम्रतप्तखले पुनः ॥ नराधममिमं क्षिप्त्वा प्रदीप्ते हव्यवाहने ॥ ततो मनुष्यतां प्राप्य ऋणैस्तत्र प्रदीप्यते ॥
ਇਸ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾਓ—ਜਾਂ ਫਿਰ ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਤਪਤ ਨਾਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੋ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਤਪਾਈ ਹੋਈ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਪੱਟੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਅਧਮ ਨੂੰ ਧਧਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
शयनासनहर्त्तारमग्निदायी च यो नरः ॥ वैतरण्यामयं चैव क्षिप्यतामचिरं पुनः ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੇਜਾਂ ਅਤੇ ਆਸਨਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵੈਤਰਨੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਯਾਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 8
पापकर्मायमत्यर्थं सर्वतीर्थविनाशकः ॥ तस्य प्रदीप्तः कीलोऽयं वह्नितप्तोऽतिदुःस्पृशः ॥
ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਅਤਿਅਧਿਕ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਅਤੇ (ਫਲਤಃ) ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਜਵਲੰਤ ਕੀਲ ਹੈ—ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਦੁਖਦਾਇਕ।
Verse 9
ग्रामयाजनकं विप्रमध्रुवं दाम्भिकं शठम् ॥ बद्ध्वा तु बन्धने घोरे दीयतां तु न किञ्चन ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ (ਅਨੁਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ) ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਧ੍ਰੁਵ ਹੈ, ਦੰਭੀ ਅਤੇ ਛਲੀਆ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 10
जिह्वा अस्य छिद्यतां शीघ्रं वाचा दुष्टस्य पापिनः ॥ गम्यागम्यं पुरा येन विज्ञातं न दुरात्मना ॥
ਇਸ ਪਾਪੀ ਦੀ—ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ—ਜਿਹਭਾ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਕੀ ਗਮ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਅਗਮ੍ਯ।
Verse 11
कृतं लोभाभिभूतेन कामसम्मोहितेन च ॥ तस्य छित्वा ततो लिङ्गं क्षारमग्निं च दीपय ॥
“(This was) done by one overcome by greed and deluded by desire. Therefore, having cut off his organ, then kindle caustic alkali and fire (against him).”
Verse 12
इमं तु खलकं कृत्वा दुरात्मा पापकाणिम् ॥ दायादा बहवो येन स्वार्थहेतोर्विनाशिताः ॥
“But having made this person a scoundrel—evil-minded and doing evil—by whom many heirs were ruined for the sake of his own self-interest.”
Verse 13
इमं वार्धुषिकं विप्रं सर्वत्राङ्गेषु भेदय ॥ तथायं यातनां यातु पापं बहु समाचरन् ॥
“This brāhmaṇa who lives by usury—pierce him in all his limbs. Thus let him undergo torment, having practiced much wrongdoing.”
Verse 14
सुवर्णस्तेयिनं पापं कृतघ्नं च तथा नरम् ॥ क्रूरं पितृहणं चैनं ब्रह्मघ्नेषु समीकरु ॥
“This sinner who steals gold, and likewise the ungrateful man—cruel, and a slayer of his father—place him among the brahma-killers (i.e., in the category of the gravest offenders).”
Verse 15
अस्थि छित्वा ततः क्षिप्रं क्षारमग्निं च दापय ॥ इमं तु विप्रं खादन्तु तीक्ष्णदंष्ट्राः सुदारुणाः ॥
“Having then swiftly cut his bones, apply caustic alkali and fire. And let the exceedingly dreadful ones with sharp fangs devour this brāhmaṇa.”
Verse 16
पिशुनं हि महाव्याघ्राः पञ्च घोराः सुदारुणाः ॥ इमं पचत पाकेषु बहुधा मर्मभेदिनम्
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ—ਪੰਜ ਭਿਆਨਕ, ਅਤਿ ਨਿਰਦਈ ‘ਮਹਾ-ਵਿਆਘ੍ਰ’—ਪਾਕ-ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਕੜਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪਕਾਉਣ, ਜੋ ਮਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ ਤਾਪ ਹੈ।
Verse 17
येनाग्निरुज्झितः पूर्वं गृहीत्वा च न पूजितः ॥ इमं पापसमाचारं वीरघ्नमतिपापिनम्
ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕੀਤੀ—ਉਹ ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੀਰ-ਘਾਤਕ, ਅਤਿ ਪਾਪੀ…
Verse 18
सर्वेषां तु पशूनां यो नित्यं धारयते जलम् ॥ न त्राता न च दाता च पापस्यास्य दुरात्मनः
ਪਰ ਜੋ ਸਭ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਜਲ ਰੋਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਪਾਪੀ, ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਦਾਤਾ।
Verse 19
अदानव्रतिनो विप्रा वेदविक्रयिणस्तथा ॥ सर्वकर्माणि कुर्युर्हि दीयते न च किञ्चन
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਦਾਨ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰ ਲੈਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 20
तोयभाजनहर्तारं भोजनं योऽनिवारयत् ॥ हन्यतां सुदृढैर्दण्डैर्यमदूतैर्महाबलैः
ਜੋ ਜਲ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਚੁਰਾਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਭੋਜਨ (ਦਾਨ) ਨੂੰ ਰੋਕੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੂਤ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ।
Verse 21
वेणुदण्डकशाभिश्च लोहदण्डैस्तथैव च ॥ जलमस्मै न दातव्यं भोजनं च कथञ्चन
ਬਾਂਸ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਦੇ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
Verse 22
तस्मा अन्नं च पानं च न दातव्यं कदाचन ॥ हतविश्वास्य हन्तारं वह्नौ शीघ्रं प्रपाचय
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਹੰਤਕ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਸਾੜ ਕੇ ਦੰਡ ਦਿਓ।
Verse 23
ब्रह्मदेयं हृतं येन तं वै शीघ्रं विपाचय ॥ बहुवर्षसहस्राणि पातये कर्म विस्तरे
ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਦੇਯ ਦਾਨ ਨੂੰ ਹੜਪਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਛੇਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਕੇ ਦੰਡ ਦਿਓ। ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਡਿਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Verse 24
समुत्तीर्णं ततः पश्चात्तिर्यग्योनौ प्रपातये ॥ सूक्ष्मदेहविपाकेषु कीटपक्षिविजातिषु
ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਰਯਕ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਸੂਖਮ ਦੇਹ ਦੇ ਵਿਪਾਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ।
Verse 25
क्लिष्टो जातिसहस्रैस्तु जायते मानुषस्ततः ॥ तत्र जातो दुरात्मा च कुलेषु विविधेषु च
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
हिंसारूपेण घोरेण ब्रह्मवध्यां प्रदापयेत् ॥ राज्ञस्तु मारकं घोरं ब्रह्मघ्नं दुष्कृतं तथा
ਭਿਆਨਕ ਹਿੰਸਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਹਮਵਧਿਆ’ ਨਾਮਕ ਨਰਕ-ਦੰਡ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਘੋਰ ਵਧ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਸਮਾਨ ਮਹਾਪਾਪ, ਭਾਰੀ ਦੁਰਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 27
गोग्हातको ह्ययं पापः कूटशाल्मलिमारुहेत् ॥ कृष्यते विविधैर्घोरै राक्षसैर्घोरदर्शनैः
ਗੋ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਾਪੀ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 28
पूतिपाकेषु पच्येत जन्तुभिः संप्रयोजितः ॥ ब्रह्मवध्याच्चतुर्भागैर्मृगत्वं पशुतां गतः
ਉਹ ‘ਪੂਤਿਪਾਕ’ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵਧਿਆ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੁਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 29
उद्विग्नवासं पतितं यत्र यत्रोपपद्यते ॥ पापकर्मसमुद्विग्नो जातो जातः पुनःपुनः
ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਹੀ ਚਿੰਤਾਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
Verse 30
अयं तिष्ठति किं पापः पितृघाती दुरात्मवान् ॥ ते तु वर्षशतं साग्रं भक्षयन्तु विचेतसः
ਇਹ ਪਾਪੀ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਪਿਤਾ-ਹੰਤਾ, ਦੁਰਾਤਮਾ? ਉਹ ਬੇਸੁੱਧ ਜੀਵ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿਣ।
Verse 31
ततः पाकेषु घोरेषु पच्यतां च नराधमः ॥ ततो मानुषतां प्राप्य गर्भस्थो प्रियतां पुनः
Thereupon, let that vilest of men be cooked in dreadful (hells); then, having obtained human status again, let him once more become one who remains in the womb (i.e., undergo repeated gestation).
Verse 32
व्यापन्नो दशगर्भेषु ततः पश्चाद्विमुच्यताम् ॥ तत्रापि लब्ध्वा मानुष्यं क्लेशभागी च जायताम्
ਉਹ ਦਸ ਗਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਤਦ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮੇ।
Verse 33
बुभुक्षारुग्विकारैश्च सततं तत्र पीड्यताम् ॥ पापाचारमिमं घोरं मित्रविश्वासघातकम्
ਉੱਥੇ ਉਹ ਭੁੱਖ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪੀੜਤ ਰਹੇ—ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਚਾਰੀ, ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਘਾਤਕ।
Verse 34
यन्त्रेण पीड्यतां क्षिप्रं ततः पश्चाद्विमुच्यताम् ॥ दीप्यतां ज्वलने घोरे वर्षाणां च शतद्वयम्
ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਡ-ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪੀੜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇ। ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਸੜੇ।
Verse 35
जायतां च ततः पश्चाच्छूनां योनौ दुरात्मवान् ॥ भ्रष्टोऽपि जायतां तस्मान्मानुषः क्लेशभाजनः
ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਵੀ, ਉੱਥੋਂ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮੇ—ਪਰ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਕੇ।
Verse 36
वर्षाणां तु शतं पञ्च तत्र क्लिष्टो दुरात्मवान् ॥ कृमिको जायते पश्चाद्विष्ठायां कृमिकोऽपरः ॥
ਉਥੇ ਦੁਰਾਤਮਾ, ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਕੀੜਾ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇੱਕ ਕੀੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 37
शकुन्तो जायते घोरस्तत्र पश्चाद्वृको भवेत् ॥ इममग्निप्रदं घोरं काष्ठाग्नौ सम्प्रतापय ॥
ਉਥੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪੰਛੀ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਬਾਘੜਾ (ਭੇੜੀਆ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪਾ ਕੇ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 38
स्वकर्मसु विहीनेषु पश्चाल्लब्धगतिस्तथा ॥ ततश्चाथ मृगो वापि ततो मानुषतां व्रजेत् ॥
ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਅਗਲੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਮਿਰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 39
तत्रापि दारुणं दुःखमुपभुङ्क्ते दुरात्मवान् ॥ सर्वदुष्कृतकार्येषु सह सङ्घातचिन्तकैः ॥
ਉਥੇ ਵੀ ਦੁਰਾਤਮਾ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟੋਲੀ ਬਣਾਕੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਘੜਦੇ ਹਨ।
Verse 40
एवं कर्मसमायुक्तास्ते भवन्तु सहस्रशः ॥ परद्रव्यापहाराश्च रौरवे पतितास्तथा ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਹੀ ਬਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 41
कुम्भीपाकेषु निर्दग्धः पश्चाद्गर्दभतां गतः ॥ ततो जातस्त्वसौ पापः शूकरो मलभुक् तथा ॥
ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਗਧੇ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਉਹ ਪਾਪੀ ਸੂਅਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲ ਭੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 42
प्राप्नोतु विविधांस्तापान्यथा हृतधनश्च सन् ॥ क्षुधातृष्णापराक्रान्तो गर्दभो दशजन्मसु ॥
ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਤਾਪ ਸਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ। ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਗਧਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 43
मानुष्यं समनुप्राप्य चौरः भवति पापकृत् ॥ परोपघाती निर्लज्जः सर्वदोषसमन्वितः ॥
ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਮੁੜ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਪਕਰਤਾ ਚੋਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਏ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬੇਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 44
वृक्षशाखावलम्बोऽत्र ह्यधःशीर्षः प्रजायते ॥ अग्निना पच्यतां पश्चाल्लुब्धो वै पुरुषाधमः ॥
ਇੱਥੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ ਲਟਕਦਾ, ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਭੀ, ਨੀਚ ਪੁਰਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 45
पूर्वैश्च सूकरो भूत्वा नकुलो जायते पुनः ॥ विमुक्तश्च ततः पश्चान्मानुष्यं लभते चिरात् ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਅਰ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਕੁਲ (ਨੇਵਲਾ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 46
धिक्कृतः सर्वलोकेन कूटसाक्ष्यनृतव्रतः ॥ न शर्म लभते क्वापि कर्मणा स्वेन गर्हितः
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਕਕਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਝੂਠ ਨੂੰ ਵਰਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੂੜੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।
Verse 47
इमं ह्यानृतितकं दुष्टं क्षेत्रहारकमेव च ॥ स्वकर्म दुष्कृतं यावत्तावद्दुःखं भुनक्त्वसौ
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਝੂਠਾ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ—ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਾਪਕਰਮ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਦੇਰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 48
कर्मण्येकैकशश्चायं स तु तिष्ठत्वयं पुनः ॥ वर्षलक्षं न सन्देहस्ततस्तिष्ठत्वयं पुनः
ਹਰ ਕਰਮ ਲਈ, ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਫਿਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ; ਲੱਖ ਵਰ੍ਹੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਫਿਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
Verse 49
ततो जातिः स्मरेत्सर्वास्तिर्यग्योनिं समाश्रितः ॥ जायतां मानुषः पश्चात्क्षुधया परिपीडितः
ਫਿਰ ਤਿਰਛੀ ਯੋਨੀ (ਪਸ਼ੂ-ਗਰਭ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ।
Verse 50
सर्वकामविमुक्तस्तु सर्वदोषसमन्वितः ॥ क्वचिज्जात्यां भवेदन्धः क्वचिद्बधिर एव च
ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਰ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕਿਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬਹਿਰਾ ਵੀ।
Verse 51
क्वचिन्मूकश्च काणश्च क्वचिद्व्याधिसमन्वितः ॥ एवं हि प्राप्नुयाद्दुःखं न च सौख्यमवाप्नुयात्
ਕਦੇ ਉਹ ਗੂੰਗਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਇਕ ਅੱਖ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
Verse 52
तीव्रैरन्तर्गतैर्दुःखैर्भूमिहर्त्ता नराधमः ॥ इमं बन्धैर्दृढैर्बद्ध्वा विपाचय तथाचिरम्
ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਤੀਖੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਧਰਤੀ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ—ਉਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜਕੜੋ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੜਪਾਓ।
Verse 53
तीव्रक्षुधापरिक्लिष्टो बद्धो बन्धनयन्त्रितः ॥ दुःखान्यनुभवंस्तत्र पापकर्मा नराधमः
ਤੀਖੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਪਾਪਕਰਮੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ।
Verse 54
सप्तधा सप्त चैकां च जातिं गत्वा स पच्यते ॥ इमं शाकुनिकं पापं श्वभिर्गृध्रैश्च घातय
ਸੱਤ ਗੁਣਾ—ਸੱਤ ਅਤੇ ਇਕ—ਜਨਮ-ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਤੜਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਪੀ ਪੰਛੀ-ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗਿਦ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਰਵਾਓ।
Verse 55
ततः कुक्कुटतां यातु विड्भक्षश्च दुरात्मवान् ॥ दंशश्च मशकश्चैव ततः पश्चाद्भवेत् तु सः
ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਮੁਰਗੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਗੰਦ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਡੰਸ ਅਤੇ ਮੱਛਰ ਬਣੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 56
जातिकर्म सहस्रं तु ततो मानुषतां व्रजेत् ॥ इमं सौकरिकं पापं महिषा घातयन्तु तम् ॥
ਜਨਮ-ਕਰਮ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਪਾਪੀ ਸੂਰ-ਚਰਾਹਾ—ਮਹਿਸਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਡਾਹ ਦੇਣ।
Verse 57
वर्षाणां च सहस्रं तु धावमानं ततस्ततः ॥ विभिन्नं च प्रभिन्नं च शृङ्गाभ्यां पद्भिरेव च ॥
ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦਾ ਰਹੇਗਾ—ਚੀਰਿਆ ਤੇ ਫਾੜਿਆ, ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਅਤੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਵੀ।
Verse 58
तस्माद्देशात्ततो मुक्तस्ततः सूकरतां व्रजेत् ॥ महिषः कुक्कुटश्चैव शशो जम्बूक एव च ॥
ਉਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ; ਫਿਰ ਮਹਿਸ, ਕੁੱਕੜ, ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ ਵੀ।
Verse 59
यां यां याति पुनर्जातिं तत्र भक्ष्यो भवेत् तु सः ॥ कर्मक्षयोऽन्यथा नास्ति मया पूर्वं विनिर्मितम् ॥
ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਜਿਹੜੀ ਪੁਨਰਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ-ਖ਼ਤਮਾ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 60
प्राप्य मानुषतां पश्चात् पुनर्व्याधो भविष्यति ॥ अन्यथा निष्कृतिर्नास्ति जातिजन्मशतैरपि ॥
ਮਨੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਉਹ ਫਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣੇਗਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ—ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ-ਪੁਨਰਜਨਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।
Verse 61
उच्छिष्टान्नप्रदातारं पापाचारमधार्मिकम् ॥ अङ्गारैः पचतां चैनं त्रीणि वर्षशतानि च ॥
ਜੋ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅੰਨ (ਜੂਠਾ ਭੋਜਨ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਪਾਪਾਚਾਰੀ ਤੇ ਅਧਾਰਮਿਕ—ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ।
Verse 62
ततः शुनी भवेत् पश्चात् सूकरी च ततः परम् ॥ कर्मक्षये ततः पश्चान्मानुषी दुःखिता भवेत् ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਦਾ ਕੁੱਤੀ ਬਣੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਦਾ ਸੂਰਣੀ। ਕਰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖੀ ਇਸਤਰੀ ਬਣੇਗੀ।
Verse 63
न च सौख्यमवाप्नोति तेन दुःखेन दुःखिता ॥ अनेन भृत्या बहवः श्रान्ताः शान्ताः प्रवाहिताः ॥
ਉਹ ਉਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ। ਇਸ ਨੌਕਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਥੱਕੇ, ਦਬੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹੰਕਾਏ ਗਏ।
Verse 64
भक्ष्यं भोज्यं च पानं च न तेषामुपपादितम् ॥ अनुमोदे प्रजा दृष्ट्वा लिप्समानो दुरात्मवान् ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖਾਣਯੋਗ ਪਦਾਰਥ, ਪਕਿਆ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਨੀ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ ਵਾਲਾ ਲਾਭ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
Verse 65
एवं कुरुत भद्रं वो मम पार्श्वे तु दुर्मतिः ॥ रौरवे नरके घोरे सर्वदोषसमन्विते ॥
‘ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ’; ਪਰ ਉਹ ਕੁਮਤਿ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਹੈ—ਘੋਰ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਲਈ ਨਿਯਤ, ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Verse 66
सर्वकर्माणि कुर्वाणं क्षपयध्वं दुरासदम् ॥ वर्षाणां तु सहस्राणि तैस्तैः कर्मभिरावृतम्
ਹੇ ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਦੁਰਜਿਤ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਘਿਸ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 67
प्रक्षिप्यतामयं पश्चाद्दस्युजातौ दुरात्मवान् ॥ जायतामुरगः पश्चात्ततः कर्म समाश्रयेत्
ਫਿਰ ਇਸ ਦੁਰਾਤਮਾ, ਕੁਮਨਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਡਾਕੂ-ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੱਪ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ। ਤਦ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 68
ततः पश्चाद्भवेत्पापश्चेतरः सर्वपापकृत् ॥ सूकरस्तु भवेत्पश्चान्मेषः संजायते पुनः
ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਪੀ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਹੀਨ ‘ਹੋਰ’ ਜਾਤ ਦਾ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਸੂਅਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੁੜ ਮੇਢਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 69
हस्त्यश्वश्च शृगालश्च सूकरो बक एव च ॥ ततो जातस्तु सर्वेषु संसारेशु पुनः पुनः
(ਉਹ) ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜਾ, ਗਿੱਦੜ, ਸੂਅਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਗਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 70
वर्षाणामयुतं साग्रं ततो मानुषतां व्रजेत् ॥ पञ्चगर्भेषु सापत्सु पञ्च जातो म्रियेत सः
ਫਿਰ ਹੋਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਖਤਰਨਾਕ ਗਰਭਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ (ਹਰ ਵਾਰ) ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 71
पापस्य सुकृतस्याथ प्रजानां विनिपातने ॥ भूतानां चाप्यसम्मानं दुष्प्रहारश्च सर्वशः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਚੋਟ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 72
अतः स्वयम्भुवा पूर्वं कर्मपाको यथार्थवत्
ਇਸ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਰਮ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 73
जात्यन्तरसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ॥ शान्तिं न लभते चैव भूमे क्षेत्रहरो नरः
ਹੇ ਧਰਤੀ! ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ—ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੱਕ—ਜ਼ਮੀਨ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।
Verse 74
आदेश्य चोभयोरस्य कर्णयोः कूटसाक्षिकः ॥ यो नरः पिशुनः कूटसाक्षी चालिकजल्पकः
ਝੂਠਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਕੇ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੁਗਲਖੋਰ, ਝੂਠਾ ਗਵਾਹ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—
Verse 75
कर्कटस्य तु घोरस्य नित्यक्रुद्धस्य मोचय ॥ इमं घोरे ह्रदे क्षिप्तं सर्वयाजनयाजकम्
ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ, ਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧੀ ਕੇਕੜੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਓ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯਜ્ઞ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿਓ।
Verse 76
सुवर्णस्तेयिनं चैव सुरापं चैव कारयेत् ॥ अनुभूय ततः काले ततो यक्ष्म प्रयोजयेत्
ਜੋ ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਏ ਅਤੇ ਜੋ ਮਦਿਰਾ ਆਦਿ ਨਸ਼ੀਲਾ ਪਾਨ ਕਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ-ਫਲ ਭੋਗਣ ਲਈ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਯਕਸ਼ਮਾ (ਖਪਤ/ਤਪਦਿਕ) ਰੋਗ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 77
प्राप्तवान्विविधान्रोगान्संसारे चैव दारुणान् ॥ ब्रह्मस्वहारी पापोऽयं नरो लवणतस्करः
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਦਾ ਚੋਰ ਹੈ।
Verse 78
ततो वर्षशते पूर्णे मुच्यते स पुनः पुनः ॥ अजितात्मा तथा पापः पिशुनश्च दुरात्मवान्
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੁੜ ਮੁੜ। (ਤੱਥਾਪਿ) ਉਹ ਅਜਿਤ-ਆਤਮਾ, ਪਾਪੀ, ਚੁਗਲਖੋਰ ਅਤੇ ਦੁਰਾਤਮਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 79
प्रबद्धः सुचिरं कालं मम लोकं गतो नरः ॥ जायतां स चिरं पापो मार्जारस्तेन कर्मणा
ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਿੱਲੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ।
Verse 80
भिन्नचारित्रदुःशीला भर्त्तुर्व्यलीककारिणी ॥ आयसान्पुरुषान्सप्त ह्यालिङ्गतु समन्ततः
ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ੀਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਛਲ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ—ਉਹਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਣੀ ਪਵੇ।
Verse 81
अपौगण्डो म्रियेत्पञ्च कर्मशेषक्षये तु सः ॥ ततो मानुषतां याति चैष कर्माविनिर्णयः
ਕਿਸੋਰਾਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੰਜ ਵਾਰ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਦਾ ਬਾਕੀ ਭਾਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਨਿਸਚਿਤ ਨਿਰਣਯ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The text presents karmavipāka as a moral-causal system: specific social and ritual harms (e.g., false testimony, theft of land or brahmadeya, betrayal of trust, violence toward parents/cows) generate proportionate punitive outcomes in naraka and subsequent rebirths. The instruction is deterrent and regulatory—actions that destabilize communal trust and lawful exchange are shown to produce extended suffering until karmic exhaustion.
No tithi, lunar month, seasonal rite, or calendrical marker appears in the provided excerpt. The time-structure is expressed instead through durations of punishment (e.g., hundreds or thousands of years) and repeated cycles of birth across species.
Although the content is primarily juridical and soteriological, it can be read as indirectly supporting Pṛthivī’s equilibrium: the narrative links ethical violations (especially land theft and depletion of communal resources like food/water access) to punitive correction, implying that dharma-based regulation safeguards the material conditions on which Earth’s social-ecological order depends.
The excerpt foregrounds cosmological administrators rather than dynastic history: Citragupta (record-keeper), Dharmarāja/Yama (judge), and Yamadūtas (enforcers). No royal genealogy or named human lineage is specified in the provided manuscript portion.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.