Adhyaya 189: Section on the Origin and Procedure of Piṇḍa-Rites (Funerary Offerings) and Donor–Recipient Purification

Verse 1

अथ पिण्डकल्पोत्पत्तिप्रकरणम्॥ धरन्युवाच॥ श्रुतं श्राद्धं यथावृत्तं शौचाशौचांश्च सर्वशः॥ चतुर्णामपि वर्णानां प्रेतभोज्यं यथाविधि॥

ਹੁਣ ਪਿੰਡ-ਕਲਪ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਰਣ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੌਚ-ਅਸ਼ੌਚ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਧਾਨ ਵੀ; ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤ-ਭੋਜ੍ਯ ਭੋਜਨ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ।”

Verse 2

उत्पन्नं संशयं मेऽद्य भगवन् वक्तुमर्हसि॥ चातुर्वर्ण्येषु सर्वेषु दद्याद्दानं द्विजोत्तमे॥

“ਹੇ ਭਗਵਨ! ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਮਝਾਓ। ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਦਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?”

Verse 3

प्रतिगृह्णन्ति ये तत्र प्रेतभागं विशेषतः ॥ अनिष्टं गर्हितं तत्र प्रेतेन सह भोजनम्

ਜੋ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਗ (ਮ੍ਰਿਤਕ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਿੱਸਾ) ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਭੋਜਨ ਵਾਂਗ ਅਨਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 4

भुक्त्वा तेषां द्विजो देव मुच्यते केन कर्मणा ॥ कथं ते तारयिष्यन्ति दातारं पुरुषोत्तम

“ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਦੇਵ, ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਉਹ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਾਰਣਗੇ?”

Verse 5

प्रणयात् स्त्रीस्वभावेन पृच्छामि त्वां जनार्दन ॥ एवमुक्तोऽपि भूम्या असौ शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनः

“ਪ੍ਰੇਮ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ।” ਧਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ—ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ—(ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ)।

Verse 6

वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि

ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਹੇ ਭੂਮੇ, ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 7

कथयिष्यामि ते देवि तारयन्ति यथा द्विजाः ॥ भुक्त्वा तु प्रेतभोज्यानि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਦ੍ਵਿਜ ਕਿਵੇਂ ਤਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ-ਵਿਵੇਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ—ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਨਿਯਤ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲਏ,”

Verse 8

विशोधनार्थं देहस्य उपवासं तु कारयेत् ॥ अहोरात्रोषितो भूत्वा विप्रो ज्ञानेन संयुतः

ਦੇਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗੇ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 9

पूर्वसन्ध्यां विनिर्वर्त्य कृत्वा चैवाग्नितर्पणम् ॥ तिलोहोमं प्रकुर्वीत शान्तिमङ्गलपाठकः

ਪੂਰਵ-ਸੰਧਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਮੰਗਲ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤਿਲ-ਹੋਮ ਕਰੇ।

Verse 10

औदुम्बरे च पात्रे च कृत्वा शान्त्युदकानि च ॥ प्रोक्षयेच्च गृहं सर्वं यत्रातिष्ठत्स्वयं द्विजः

ਉਦੁੰਬਰ (ਗੂਲਰ) ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਿ-ਉਦਕ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਵਿਜ ਆਪ ਵੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਾਰੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੇ।

Verse 11

देवाश्चाग्निमुखाः सर्वे तर्पयित्वा विभागशः ॥ भूतानां च बलिं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनम्

ਅਗਨੀ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਭਾਗ ਤਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਬਲੀ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 12

एका गास्तु प्रदातव्या पापक्शयकरी तदा ॥ एवं तु कुरुते यश्च स याति परमां गतिम्

ਤਦ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ-ਕ੍ਸ਼ਯ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

प्रेतान्ने चोदरस्थे तु कालधर्ममुपागतः ॥ आकल्पं नरके घोरं वसमानः सुदुःखितः ॥

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਅੰਨ (ਮ੍ਰਿਤਕ ਲਈ ਭੇਟਿਆ ਭੋਜਨ) ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਲਪ-ਪਰਯੰਤ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

प्राप्नोति राक्षसत्वं वै ततो मुच्येत किल्बिषात् ॥ प्रायश्चित्तं तु कर्त्तव्यं दातृभोक्तृसुखावहम् ॥

ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਭੋਗਤਾ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ।

Verse 15

गोहस्त्यश्वधनादीनि सागरान्तानि माधवि ॥ प्रतिगृह्णन्ति ये विप्रा मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥

ਹੇ ਮਾਧਵੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਧਨ ਆਦਿ—ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ-ਸੀਮਿਤ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਦੇ ਦਾਨ—ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

प्रायश्चित्तं चरेद्यस्तु स तारयति निश्चितम् । द्विजो ज्ञानॆन सम्पन्नो वेदाभ्यासरतः सदा ॥

ਪਰ ਜੋ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ (ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ) ਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵੇਦ-ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਦ੍ਵਿਜ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 17

स तारयति चात्मानं दातारं नैव संशयः ॥ ब्राह्मणो नावमन्तव्यस्त्रिभिर्वर्णैर्धराधरे ॥

ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਧਰਾਧਰ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 18

दैवे च जन्मनक्षत्रे श्राद्धकाले च पर्वसु ॥ प्रेतकार्येषु सर्वेषु परीक्ष्य निपुणं द्विजम् ॥

ਦੇਵ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਵਰਤ/ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵੇਲੇ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪર્વਾਂ ਉੱਤੇ—ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ—ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਖ ਕੇ ਨਿਪੁਣ ਦ੍ਵਿਜ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 19

क्षमायुक्तं च शास्त्रज्ञमहिंसायां रतं तथा ॥ एभिर्गुणैस्तु संयुक्तं ब्राह्मणं प्राप्य सत्वरः ॥

ਜਲਦੀ ਹੀ ਐਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੱਭ ਕੇ—ਜੋ ਖ਼ਿਮਾ-ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 20

दद्याद्दानानि विप्राय स वै तारयितुं क्षमः ॥ कुण्डगोलेषु यद्दत्तं निष्फलं तत्तु जायते ॥

ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਤਾਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਪਰ ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਗੋਲ ਨੂੰ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

कुण्डगोलं प्रतिग्राही दातारं चाप्यधो नयेत् ॥ पित्र्ये कर्मणि चैकेन तु कुण्डं वा गोलकं तथा ॥

ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਗੋਲ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਾਹੀ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧੋਗਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਕੋ ਹੀ ਐਸਾ ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਗੋਲਕ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ (ਕਰਮ ਨੂੰ) ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 22

दृष्ट्वा तं पितरो यान्ति निराशा निरयं द्रुतम् ॥ दैवे कर्मणि चैवं तु तेषां दत्तं सुनिष्फलम् ॥

ਉਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਤਰ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਨਰਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

तस्माद्दानं न दातव्यमपात्राय यशस्विनि ॥ अत्रार्थे यत्पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਅਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 24

अवन्तीविषये कश्चिद्राजा ह्यत्यन्तधार्मिकः ॥ नाम्ना मेधातिथिश्चैव मनुवंशविवर्धनः ॥

ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜੋ ਅਤਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 25

राज्ञः पुरोहितश्चासीच्छन्द्रशर्मा द्विजोत्तमः ॥ आत्रेयगोत्रे चोत्पन्नो वेदवादरतः सदा ॥

ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਚੰਦਰਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਸੀ। ਉਹ ਆਤ੍ਰੇਯ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵੇਦ-ਵਾਦ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 26

स राजा ब्राह्मणेभ्यश्च गा ददाति दिने दिने ॥ शतं दत्त्वा विधानॆन पृष्ठाद्भुङ्क्ते नराधिपः ॥

ਉਹ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਨਰਾਧਿਪ ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 27

गते बहुतिथे काले राज्ञो मेधातिथेः पितुः ॥ श्राद्धस्य दिवसः प्राप्तो वैशाखे वरवर्णिनि ॥ विप्रानाह्वापयामास पितुर्वै श्राद्धकारणात् ॥

ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਵਾਇਆ।

Verse 28

श्राद्धं कृत्वा तु विधिवत्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ श्राद्धसंकल्पितं चान्नं विप्रेभ्यः प्रददौ बहु ॥

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੁਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 29

तन्मध्ये ब्राह्मणः कश्चिद्गोलकोऽवस्थितस्तदा ॥ श्राद्धे संकल्पितं चान्नं तस्मै दत्तं विधानतः ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ‘ਗੋਲਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਸੰਕਲਪਿਤ ਅੰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 30

तेनैव श्राद्धदोषेण राज्ञस्तु पितरस्तदा ॥ स्वर्गाद्भ्रष्टावलम्बन्ते वने कण्टकसंयुते ॥

ਉਸੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਕੰਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲਟਕੇ ਰਹਿ ਗਏ।

Verse 31

क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं क्रन्दन्ते च पुनः पुनः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन राजा मेधातिथिः स्वयम् ॥

ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋਣ ਲੱਗੇ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਆਪ (ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ)।

Verse 32

मृगयार्थं गतस्तत्र द्वित्रैः परिजनैर्वृतः ॥ तत्रावलम्बतो दृष्ट्वा तानपृच्छद्द्विजप्रियः ॥

ਉਹ ਉਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ, ਦੋ ਤਿੰਨ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਟਕਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪ੍ਰਿਯ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 33

के भवन्तोऽत्र सम्प्राप्ता दशामेतां सुदुःखिताः ॥ केन कर्मविपाकेन भवन्तः कथयन्तु मे ॥

ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ਜੋ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਸ ਅਤਿ ਦੁਖਦਾਈ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹੋ? ਕਿਸ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 34

पितर ऊचुः ॥ अस्मद्वंशकरो नित्यं नाम्ना मेधातिथिः प्रभुः ॥ वयं तस्यैव पितरो नरकं गन्तुमुद्यताः ॥

ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ (ਸੰਤਾਨ) ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹਾਂ।

Verse 35

तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा दुःखसमन्वितः ॥ उवाच तान्पितॄन्सर्वान्सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ-ਪੂਰਵਕ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 36

मेधातिथिरुवाच ॥ मेधातिथिरहं नाम्ना भवन्तः पितरो मम ॥ केन वै कर्मदोषेण निरयं गन्तुमुद्यताः ॥

ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਹੋ। ਕਿਸ ਕਰਮ-ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਯ (ਦੰਡ-ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋ?

Verse 37

तत्र दुःखं महद्भुक्त्वा पुनर्गच्छामहे दिवम् ॥ पुत्र त्वं चैव दाता च सर्वलोकहिते रतः ॥

ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਤ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਅਤੇ ਤੂੰ, ਪੁੱਤਰ, ਦਾਤਾ ਹੈਂ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 38

असंख्यातास्त्वया दत्ता गावः सुबहुदक्षिणाः ॥ तेन पुण्येन गच्छामः स्वर्गं ह्यतिसुखप्रदम् ॥

ਤੁਸੀਂ ਅਸੰਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੁਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 39

तत्र चान्नं न विद्येत येन तृप्तिर्भविष्यति ॥ पुनः श्राद्धं त्वया कार्यं पितॄणां तृप्तिदायकम् ॥

ਪਰ ਉੱਥੇ ਐਸਾ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਮੁੜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 40

तेषां तु वचनं श्रुत्वा मेधातिथिरगाद्गृहम् ॥ आहूय चन्द्रशर्माणं गुरुं वचनमब्रवीत् ॥

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਘਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਚੰਦਰਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 41

इत्युक्तमात्रे वचने चन्द्रशर्मा पुरोहितः ॥ आहूतवान्द्विजान्सर्वान्वेदपाठकृतश्रमान् ॥

ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਚੰਦਰਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ—ਉਹ ਜੋ ਵੇਦ ਪਾਠ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 42

साधून्क्षान्तान्कुलीनांश्च सुशीलान्मानवर्जितान् ॥ राज्ञा तु कारयामास श्राद्धं विधिविदां वरः ॥

ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਲਏ—ਧੀਰਜਵਾਨ, ਕੁਲੀਨ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।

Verse 43

कृते श्राद्धे ततः पश्चात्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ ब्राह्मणान्भोजयामास दक्षिणाभिः प्रपूज्य च ॥

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਿੰਡ-ਅਰਪਣ ਸਜਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 44

मेधातिथिरुवाच ॥ चन्द्रशर्मन् पुनः श्राद्धं करिष्ये पितुरद्य वै ॥ आहूयन्तां द्विजाः सर्वे कुण्डगोलकवर्जिताः ॥

ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਚੰਦਰਸ਼ਰਮਨ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰਾਂਗਾ। ਸਭ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਗੋਲਕ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।”

Verse 45

पश्चाद्विसर्जयामास स्वयं तु बुभुजे नृपः ॥ भुक्त्वा पुनर्वनं गत्वा दृष्टवांश्च स्वकान्पितॄन् ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।

Verse 46

ऊचुर्विनयसंपन्नाः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ॥ स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः स्वर्गलोकं प्रति प्रभो ॥

ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ: “ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਅਸੀਂ ਸਵਰਗਲੋਕ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 47

तयोर् दत्तं तु यच्छ्राद्धं निष्फलं तत्स्मृतं बुधैः ॥ दैवे कर्मणि दिव्ये च ब्राह्मणो नैव लभ्यते ॥

ਪਰ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 48

सङ्कल्पयित्वा चान्नं तु गोभ्यो देयं यथाविधि ॥ गवामभावे नद्यां वा क्षिपेदन्नं प्रयत्नतः ॥

ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਅੰਨ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਇਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਗਾਇਆਂ ਨ ਹੋਣ ਤਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਅੰਨ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 49

अपात्राय न दातव्यं नास्तिकाय गुरुद्रुहे ॥ गोलकाय न दातव्यं कुण्डाय च विशेषतः ॥

ਅਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਗੋਲਕ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕੁੰਡ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 50

इत्युक्त्वा पितरः सर्वे गताः स्वर्गाय भामिनि ॥ मेधातिथिरपि प्रायात्स्वपुरं ब्राह्मणैर्वृतः ॥

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 51

यदुक्तं पितृभिः सर्वं तच्छकार मुदायुतः ॥ तस्मात्ते कथितं देवि एकोऽपि ब्राह्मणोत्तमः ॥

ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਭ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਵੀ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 52

संतारयति दुर्गेभ्यो विषमेभ्यो न संशयः ॥ एकोऽपि तारितुं शक्तो यथा नावा महज्जलम् ॥

ਉਹ ਸੰਕਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਮ ਮਾਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਕੱਲਾ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾਣ ਨੂੰ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਕਾ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਪਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 53

तस्माद्दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणाय वसुन्धरे ॥ देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ (ਧਰਤੀ), ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਰੀਤ ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।

Verse 54

इदानीं च त्वया कार्यमस्मद्धितमनुत्तमम् ॥ गोलकाय न दातव्यं दैवं पित्र्यमथापि वा

ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਿਤਕਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਦੇਵਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਭੇਟ ‘ਗੋਲਕ’ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 55

प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा स्नानं कृत्वा विधानतः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मधुपर्केण संयुतम्

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮਧੁਪਾਰਕ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪੀਆ।

Verse 56

वेदविद्याव्रतस्नातं बहुधर्मनिरन्तरम् ॥ शीलयुक्तं सुसन्तुष्टं धर्मज्ञं सत्यवादिनम्

ਜੋ ਵੇਦ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਨਾਤ (ਦੀਖਿਤ/ਯੋਗ੍ਯ) ਹੋਵੇ; ਅਨੇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਰਹੇ; ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

Verse 57

आगतान्ब्राह्मणान्दृष्ट्वा मेधातिथिरकल्मषः ॥ विप्रान्नत्वा गुरुं चैव श्राद्धारम्भमथाकरोत्

ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਰਮਲ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਨੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 58

पितर ऊचुः ॥ श्राद्धं संकल्पितं चान्नं दत्तं तद्गोलकाय वै ॥ तेनैव कर्मदोषेण नरकं गन्तुमुद्यताः

ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਪਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਗੋਲਕ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਕਰਮ-ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।”

Verse 59

हृष्टान्पुष्टान्बलैर्युक्तान्राजा तु मुमुदे भृशम् ॥ दृष्ट्वा तु पितरश्चैव राजानं पितृवत्सलम्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਪੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ-ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹੀ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਤਦਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 60

सर्वे श्राद्धं करिष्यन्ति निमिप्रभृतयो धरे ॥ मासे मासे च वै पश्चात्पितृपक्षे तपोधनाः

ਹੇ ਧਰਾ (ਪ੍ਰਿਥਵੀ), ਨਿਮੀ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਭ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਗੇ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹੀਨੇ ਮਹੀਨੇ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਪੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।