Adhyaya 184: Installation of a Copper Icon (Tāmrārcā) and Its Consecratory Worship

Verse 1

अथ ताम्रार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ताम्रेण प्रतिमां कृत्वा सुरूपां चैव भास्वराम् ॥ उचितेनोपचारेण वेश्ममध्यमुपानयेत्

ਹੁਣ ਤਾਮ੍ਰ-ਅਰਚਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਾਕੇ, ਯੋਗ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

ततो वेश्मन्युपागम्य स्थापयित्वा उदङ्मुखः ॥ चित्रायां चैव नक्षत्रे कुर्याच्चैवाधिवासनम्

ਫਿਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਧਿਵਾਸਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 3

जलं च सर्वगन्धेन पञ्चगव्येन मिश्रितम् ॥ स्नापयेच्च ततो मां वै इमं मन्त्रमुदाहरेत्

ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਲ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ।

Verse 4

मन्त्रः— योऽसौ भवान्तिष्ठति सारभूतः त्वं ताम्रके तिष्ठसि नेत्रभूतः ॥ आगच्छ मूर्तौ सह पञ्चभूतैर्मया च पात्रैः सह विश्वधामन्

ਮੰਤ੍ਰ: ‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹੋ; ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਨੇਤਰ-ਸਰੂਪ, ਪ੍ਰਾਣਦਾਇਕ ਸੱਤਾ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਧਾਮ! ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਓ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ।’

Verse 5

अनेनैव तु मन्त्रेण स्थापयित्वा यशस्विनि ॥ पूर्वन्यायेन कर्तव्यमधिवासनपूजनम्

ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵੀ! ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਵਾਸਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 6

व्यतीतायां च शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ ऋचा शुद्धिं विधायाथ स्नापयेन्मन्त्रपूर्वकम् ॥

ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉਗ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਋ਚਾ (ਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰ) ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਨਿਯਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਕ (ਦੇਵਤਾ/ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ) ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 7

ब्राह्मणा वेदपाठांश्च कुर्युस्तत्र समागताः ॥ बहूनि मङ्गलान्यत्र मण्डपे स्थापयेत्ततः ॥

ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਕਰਨ; ਫਿਰ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੰਗਲ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 8

सुगन्धद्रव्यसंयुक्तं जलं चादाय पूजकः ॥ ततो मे स्नपनं कार्यमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ਪੂਜਕ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਸਨਾਪਨ-ਵਿਧਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ।

Verse 9

मन्त्रः— ॐ योऽसौ भवान्सर्ववरः प्रभुश्च मायाबलो योगबलप्रधानः ॥ आगच्छ शीघ्रं च मम प्रियाय सन्तिष्ठ ताम्रेष्वपि लोकनाथ ॥

ਮੰਤ੍ਰ— ਓਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਰਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ; ਮਾਇਆ-ਬਲ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ, ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਮ ਲਈ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਆਓ; ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ! ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ।

Verse 10

मन्त्रेणानेन मां स्थाप्य गन्धपुष्पादिदीपकैः ॥

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ (ਪੂਜਾ ਕਰੇ)।

Verse 11

स्थापनामन्त्रः— ॐ प्रकाशप्रकाश जगत्प्रकाश विज्ञानमयानन्दमय त्रैलोक्यनाथात्रागच्छ इह सन्तिष्ठतां भवान्पुरुषोत्तम मामव इति ॥ अनेन स्थापनां कृत्वा मम शास्त्रानुसारतः ॥ शुक्लवस्त्रं समादाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ਸਥਾਪਨਾ-ਮੰਤ੍ਰ: ਓਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗਿਆਨਮਯ ਤੇ ਆਨੰਦਮਯ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਨਾਥ—ਇੱਥੇ ਆਓ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ। ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਇਉਂ। ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟਾ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ।

Verse 12

मन्त्रः— ॐ शुद्धस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणो जगत्सु तत्त्वं सुरलोकनाथ ॥ वस्त्राणि गृह्णीष्व मम प्रियाणि नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥

ਮੰਤ੍ਰ: ਓਂ। ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈਂ; ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਤ੍ਵ ਹੈਂ, ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਨਾਥ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ; ਉਸ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 13

वस्त्रैर्विभूषितं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ यथान्यायेन मे शीघ्रमर्चनं तत्र कारयेत् ॥

ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਉਥੇ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਵਾਏ।

Verse 14

अर्चनालङ्कृतं कृत्वा गन्धधूपादिभिः प्रभुम् ॥ सम्पूज्य विधिवन्मां तु नैवेद्यं परिकल्पयेत् ॥

ਗੰਧ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ (ਭੋਗ) ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ।

Verse 15

दत्त्वा स्वादु च नैवेद्यं शान्तिपाठं तु कारयेत् ॥ मन्त्रः— शान्तिर्भवतु देवानां विप्राणां शान्तिरुत्तमा ॥

ਮਿੱਠਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ (ਭੋਗ) ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀਪਾਠ ਕਰਵਾਏ। ਮੰਤ੍ਰ: ‘ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ; ਵਿਪ੍ਰਾਂ (ਵਿਦਵਾਨਾਂ) ਲਈ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।’

Verse 16

शान्तिर्भवतु राज्ञां च सराष्ट्राणां तथा विशाम् ॥ बालानां व्रीहिपण्यानां गर्भिणीनां च देहिनाम् ॥

ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ, ਸਮੂਹ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਧਾਨ-ਅਨਾਜ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ, ਗਰਭਵਤੀਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।

Verse 17

शान्तिर्भवतु देवेश त्वत्प्रसादान्ममाखिला ॥ एवं शान्तिं पठित्वा तु ब्राह्मणांस्तत्र पूजयेत् ॥

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਾਠ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 18

गुरुं भागवतं चैवमर्चयेच्च यथाविधि ॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्तत्र यथोत्पन्नेन माधवि ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤ ਵੈਸ਼ਣਵ ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ, ਹੇ ਮਾਧਵੀ, ਉੱਥੇ ਯਥਾਵਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 19

गुरुर्यस्य न तुष्टो वै तस्माद्दूरतरो ह्ययम् ॥ य एतेन विधानॆन कुर्यात्संस्थापनं मम ॥

ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਰਮ ਫਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

तारितं च कुलं तेन नवभिः सप्तविंशतिः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे ताम्रार्चास्थापनं मम ॥

ਅਤੇ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੁਲ ਦਾ ਤਾਰਣ ਸਤਾਈ ਅਤੇ ਨੌਂ—ਅਰਥਾਤ ਅਨੇਕ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ—ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

Verse 21

कथयिष्यामि ते ह्येवं कार्त्स्न्येन प्रतिमार्चनम् ॥ जलस्य बिन्दवो यावन्मम स्नाने च सुन्दरी ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते ॥

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ-ਅਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੇਰੇ ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਜਲ-ਬਿੰਦੂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

ज्वलन पवनतुल्यावन भावन तपन श्वासन स्वयं तिष्ठ भगवन् पुरुषोत्तम ॐ ॥ इति ॥ ततो द्वारमुपागम्य वेश्म शीघ्रं प्रवेशयेत् ॥ आसने चापि मां स्थाप्य पूजयेद्भक्तिपूर्वकम् ॥

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜ੍ਵਲੰਤ; ਪਵਨ ਸਮਾਨ; ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ; ਪਾਲਕ; ਤਾਪਕ; ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਚਾਰਕ—ਹੇ ਭਗਵਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਓਂ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਥਿਰ ਰਹੁ।” ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਘਰ/ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਭਕਤੀ-ਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 23

विशेषेण गुरुं पूज्य वस्त्रालङ्कारभोजनैः ॥ तेनाहं पूजितो भूमे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਤੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।