
Śailārcāsthāpana (Śilā-pratimā-pratiṣṭhā)
Ritual-Manual (Pratiṣṭhā and Temple-Entry Rites)
ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹ ਪૃਥਿਵੀ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੱਥਰ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ/ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖਿਆ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੱਥਰ ਚੁਣ ਕੇ ਨਿਪੁਣ ਸ਼ਿਲਪੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਉਣਾ/ਰੇਖਾਂਕਨ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਦੀਪ, ਬਲੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਰਾਹ ਅਵਾਹਨ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਸਨਾਨ (ਸਨਾਪਨ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਲਈ ਕਈ ਮੰਤ੍ਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਬਮੁਖ ਸਥਾਪਨਾ, ਰਾਤ ਭਰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਾਰ, ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ ਧਾਰਣ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਮ, ਕਾਲ-ਨਿਰਣਯ (ਪੂਰਵਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦਾ ਆਦਿ), ਗੀਤ-ਵਾਦਯ ਅਤੇ ਵੇਦਪਾਠ ਨਾਲ ਉਤਸਵੀ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਪਿੱਛੋਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਰਾਜ, ਵਰਖਾ, ਖੇਤੀ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਜਪ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਣ੍ਯ-ਫਲ ਕਥਨ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕ੍ਰਮ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 1
अथ शैलार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथा तिष्ठामि शैलेषु प्रतिमायामितस्ततः ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਸੁਣ—ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।”
Verse 2
सुरूपां च शिलां दृष्ट्वा निःशल्यां सुपरिक्षिताम् ॥ तत्र दक्षं रूपकारं शीघ्रं च विनियोजयेत् ॥
ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਥਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਪੁੰਨ ਰੂਪਕਾਰ (ਮੂਰਤਕਾਰ) ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 3
शीघ्रमालिख्य तं तत्र श्वेतवर्तिकया नरः ॥ प्रदक्षिणां ततः कृत्वा पूजयेदक्षतादिभिः ॥
ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਖੜੀਆ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 4
दीपकं च ततो दद्याद्बलिं दध्योदनेन च ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदीरयेत् ॥
ਫਿਰ ਦੀਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦਹੀਂ-ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਬਲੀ ਭੇਟ ਦੇਵੇ; ‘ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣਾਯ’ ਕਹਿ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ।
Verse 5
मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजनप्रवीरः सोमाग्नितेजाः सुमतिप्रधानः ॥ एतेन मन्त्रेण तु वासुदेव प्रतिष्ठितो वर्धय कीर्तिराशिम् ॥
ਮੰਤ੍ਰ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ, ਸੁਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਹੋ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਧਾਓ।”
Verse 6
प्रवर अयुतवराह जय जय वर्धस्व ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण कर्तव्यं यस्य यादृशम् ॥ एवंरूपं ततः कृत्वा देवं नारायणं प्रभुम् ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਵਰ, ਹੇ ਅਯੁਤ-ਵਰਾਹ, ਜੈ ਜੈ; ਵਧੋ-ਫੁਲੋ। ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਰੂਪ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ-ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।
Verse 7
ततो वै स्थापयेत् तत्र पूर्वाभिमुखमेव तु ॥ अहोरात्रमुषित्वैवं शुक्लवस्त्रेण भूषितः ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ (ਅਗਲਾ ਕਰਮ ਕਰੇ)।
Verse 8
शुक्लयज्ञोपवीती च कृत्वा वै दन्तधावनम् ॥ सर्वगन्धोदकं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
ਚਿੱਟਾ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਿਆ ਜਲ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।
Verse 9
मन्त्रः— योऽसौ भवांस्तिष्ठति सर्वरूपं मायाबलं सर्वजगत्स्वरूपम् ॥ एतेन मन्त्रेण जगत्स्वरूप सम्पूजितस्तिष्ठसि लोकनाथ ॥
ਮੰਤ੍ਰ: ਹੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਇਆ-ਬਲ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਜਗਤ-ਸਵਰੂਪ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ।
Verse 10
यो मां संस्थापयेद्भूमे मम कर्मपरायणः ॥ स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Verse 11
यावकं पायसं भुक्त्वा अहोरात्रं समापयेत् ॥ ततः पश्चिमसन्ध्यायां दद्याच्चत्वारि दीपकान् ॥
ਜੌ ਦੀ ਖੀਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ (ਪਾਇਸ) ਭੋਗ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਚਾਰ ਦੀਵੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 12
पञ्चगव्यं च गन्धं च वारिणा सह मिश्रयेत् ॥ चतुरः कलशांश्चैव स्थापयेत्पादमूलतः ॥
ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ/ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਲਸ਼ (ਘੜੇ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 13
गीतवादित्रघोषेण उत्सवं तत्र कारयेत् ॥ ब्राह्मणैः सामगैस्तत्र वेदघोषं तु कारयेत् ॥
ਉੱਥੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਉਤਸਵ ਕਰਵਾਏ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਾਮਵੇਦ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਦ-ਘੋਸ਼ (ਵੇਦ ਪਾਠ) ਕਰਵਾਏ।
Verse 14
ब्रह्माक्षरसहस्राणि पठतां ब्रह्मवादिनाम् ॥ येषां पठितशब्देन शुभगीतस्वरेण च ॥
ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਕਤਾ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੀਤ-ਸੁਰ ਦੇ ਕਾਰਨ…
Verse 15
पुनरावाहनं कुर्यान्मन्त्रेणानेन सुव्रतः ॥ आगच्छ हे देव सुमन्त्रयुक्तः पञ्चेन्द्रियैः षट्सु तथा प्रधानः ॥
ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ਸਾਧਕ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੁਨਰ-ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ: “ਆਓ, ਹੇ ਦੇਵ! ਸੁ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਛੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ (ਵਿਆਪਤ) ਅਤੇ ਤਥਾ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਆਦਿ ਤੱਤ) ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੋ।”
Verse 16
एतेषु भूतेषु च संविधाता आवासितस्तिष्ठति लोकनाथ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਤਾਂ/ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਿਧਾਤਾ—ਇਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ—ਲੋਕਨਾਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
अनेनैव तु मन्त्रेण समित्तिलघृतेन च ॥ मधुना चैव होतव्यमष्टोत्तरशताहुतिः ॥
ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸਮਿੱਧਾ (ਇੰਧਨ-ਲੱਕੜ), ਤਿਲ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਧੁ ਨਾਲ ਵੀ, ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 18
पञ्चगव्यं ततः प्राश्य मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ सर्वगन्धैश्च लाजैश्च पञ्चगव्यजलं तथा ॥
ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਜਾ (ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਚਗਵ੍ਯ-ਜਲ ਨਾਲ (ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ)।
Verse 19
ततः प्रासादे स्थाप्योऽहं गीतवादित्रमङ्गलैः ॥ सर्वगन्धान्स्ततो गृहीत्वा इमं मन्त्रं उदाहरेत् ॥
ਫਿਰ ਗੀਤ-ਵਾਦਯ ਅਤੇ ਮੰਗਲ-ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਭ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ।
Verse 20
मन्त्रश्च — योऽसौ भवान्लक्षणलक्षितश्च लक्ष्म्या च युक्तः सततं पुराणः ॥ अत्र प्रासादे सुसमिद्धतेजाः प्रवेशमायाहि नमो नमस्ते ॥
ਮੰਤ੍ਰ ਇਹ ਹੈ: “ਹੇ ਭਗਵਨ! ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਿਤ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨਿਤ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਪੁਰੁਸ਼; ਇਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁਸਮਿੱਧ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਆਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ।”
Verse 21
तत एतेन मन्त्रेण प्रासादं संप्रवेशयेत् ॥ प्रतिमा स्थापितव्या मे मध्ये न तु विपार्श्वतः ॥
ਤਦ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ।
Verse 22
एवं संस्थापनं कृत्वा दद्यादुद्वर्तनं विभोः ॥ चन्दनं कुङ्कुमं चैव मिश्रं कालेयकेन च ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉਦਵਰਤਨ (ਅਭਿਸੇਕ-ਮਲ੍ਹਮ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਮ, ਅਤੇ ਕਾਲੇਯਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ।
Verse 23
एवं चोद्वर्तनं कृत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रधानः सम्पूजितो ब्रह्मबृहस्पतिभ्याम् ॥ प्रवन्दितः कारणं मन्त्रयुक्तः सुस्वागतं तिष्ठ सुलोकनाथ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਵਰਤਨ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਕਾਰਣ-ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੋ, ਮੰਤ੍ਰ-ਯੁਕਤ ਹੋ। ਸੁਸਵਾਗਤ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਟਿਕੋ, ਹੇ ਸੁਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ!”
Verse 24
एवं संस्थापनं कृत्वा गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् ॥ शुक्लवस्त्राणि मे दद्यादिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ ਗੰਧ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ।
Verse 25
मन्त्रः— वस्त्राणि देवेश गृहाण तानि मया सुभक्त्या रचितानि यानि ॥ इमानि सन्धारय विश्वमूर्त्ते प्रसीद मह्यं च नमो नमस्ते ॥
ਮੰਤ੍ਰ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਇਹ ਵਸਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਸ਼ੁੱਧ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਮੂਰਤੀ! ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰੋ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ।”
Verse 26
एवं वस्त्राणि मे दद्याद्विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ धूपनं मे ततो दद्यात्कुङ्कुमागुरुमिश्रितम् ॥ एवं च धूपनं दद्यादिमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਧੂਪ ਮੈਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ।
Verse 27
एवं पूजां ततः कृत्वा प्रापणं च निवेदयेत् ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन प्रापणं चोपकल्प्य च ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਪਣ (ਪ੍ਰਾਪਣ-ਨਿਵੇਦਨ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਣ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ।
Verse 28
पूर्वोक्तेनैव मन्त्रेण दद्यत्प्रापणकं बुधः ॥ प्रापणान्ते चाचमनं दद्याद्देहविशुद्धये ॥
ਉਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵਰਤ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਣ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਆਚਮਨ (ਜਲ ਸਿਪ) ਕਰੇ।
Verse 29
शान्तिजापस्ततः कार्यः सर्वकार्यर्थसिद्धिदः ॥ मन्त्रः— त्वं वै सुशान्तिं कुरु लोकनाथ राज्ञः सराष्ट्रस्य च ब्राह्मणानाम् ॥ बालेषु वृद्धेषु गवाङ्गणेषु कन्यासु शान्तिं च पतिव्रतासु ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ: “ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ! ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸੁ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰੋ; ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।”
Verse 30
रोगा विनश्यन्तु च सर्वतश्च कृषीवलानां च कृषिः सदा स्यात् ॥ सुभिक्षयुक्ताश्च सदा हि लोकाः काले सुवृष्टिर्भविता च शान्तिः ॥
ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸਦਾ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ। ਲੋਕ ਸਦਾ ਸੁਭਿਖ (ਚੰਗੀ ਰਸਦ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹਿਣ; ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੁਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।
Verse 31
आगमिष्याम्यहं देवि मन्त्रपाठो मम प्रियः ॥ निःशब्दं च ततः कृत्वा स्थाप्यो भागवतैः सह
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਆਵਾਂਗਾ; ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਬਦਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਕਤਾਂ ਸਮੇਤ (ਮੂਰਤੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 32
एवं विधिं ततः कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ सम्पूज्य तत्र देवेशं ब्राह्मणान्भोजयेद्व्रती
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਵਰਤਧਾਰੀ ਉੱਥੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 33
दीनानाथान्प्रतर्प्याथ यथाविभवशक्तितः ॥ य एतेन विधानेन कुर्यात्संस्थापनं मम
ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ—ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ…
Verse 34
यावन्तो मम गात्रेषु जायन्ते जलबिन्दवः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु तिष्ठति
ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਜਲ-ਬਿੰਦੂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 35
यो मां संस्थापयेद्भूमे सर्वाहङ्कारवर्जितः ॥ तारितं च कुलं तेन सप्त सप्त च सप्ततिः
ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰੇ, ਸਭ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਕੁਲ ਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਤ ਅਤੇ ਸੱਤ ਅਤੇ ਸੱਤਰ (ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ)।
Verse 36
एतत्ते कथितं भद्रे शैलिकास्थापनं मम ॥ धर्मसन्धारणार्थाय मम भक्तसुखाय च
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ (ਸ਼ੁਭੇ), ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ; ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ।
Verse 37
करणधारणप्रवध्यं उदाहरणम् अपराजितम् अजारामर । सम्पूज्य स्नापयात्मानम् अनेन मन्त्रेण ॐ नमो वासुदेवाय ॥ एवं तु स्थापनं कृत्वा शिलायां मम सुन्दरि ॥ ततोऽधिवासनं कार्यं पूर्वप्रोष्ठपदासु च
ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ: “ਓਂ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪੂਰਵਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਧਿਵਾਸਨ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 38
एवं कृते विधाने भवामि सन्निहितः स्वयम् ॥ व्यतीतायां तु शर्वर्यां प्रभाते विमले ततः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧਾਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸਨਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵਿੱਚ…
Verse 39
मन्त्रः — असावनादिः पुरुषः पुराणो नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गन्धं च माल्यानि च धूपदीपौ गृहाण देवेश नमो नमस्ते
ਮੰਤ੍ਰ: “ਉਹ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਅਨਾਦਿ, ਪੁਰਾਤਨ—ਨਾਰਾਇਣ, ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੱਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਇਹ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ।”
The text frames correct ritual installation as a mechanism for sustaining dharma and collective stability: the śānti-japa explicitly targets the welfare of the polity (rājñah and rāṣṭra), the protection of vulnerable groups, agricultural success, and timely rains. In this internal logic, temple consecration is not only personal devotion but a public-order practice linking sacred procedure to terrestrial balance addressed through Pṛthivī.
The excerpt specifies timing elements including an overnight observance (ahorātra), evening action at the western twilight (paścima-sandhyā), and a calendrical reference to Pūrvaproṣṭhapadā (noted as a timing for adhivāsana). It also indicates a next-morning sequence after the night has passed (vyatītāyāṃ tu śarvaryāṃ prabhāte vimale).
Environmental and terrestrial balance is expressed through the Pṛthivī-addressed pedagogy and, most concretely, the śānti-japa’s desired outcomes: elimination of disease, agricultural flourishing (kṛṣi), abundance (subhikṣa), and timely rainfall (kāle su-vṛṣṭi). The narrative thus encodes an early ecological ethic where ritual order is mapped onto Earth’s productivity and social resilience.
No royal dynasties or named historical lineages appear in the provided excerpt. The chapter references social and ritual categories—brāhmaṇas (including sāmagas and brahmavādins), the king (rājā), and community groups (children, elders, women, cattle/households)—as recipients of the śānti benefits, but without specific proper names.