Adhyaya 179: Enumeration of Ritual Offenses and Their Expiations; The Sacred Merit of Saukara and Mathurā Pilgrimage

Verse 1

धरण्युवाच ॥ तवापराधाद्देवेश वर्ज्योऽयं वैष्णवेन च ॥ विनापराधो मनुजः सापराधश्च जायते ॥

ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਇਹ (ਵਿਅਕਤੀ) ਵੈਸ਼ਣਵ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਨਿਰਪਰਾਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਪਰਾਧੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।”

Verse 2

कर्मणाचरणेनैव करणेन जुगुप्सितः ॥ तच्च पूजाफलं सर्वं ज्ञायते तद्वदस्व मे ॥

ਕਰਮ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ—ਉਸ ਦੀ ਕਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਧਨ ਰਾਹੀਂ—ਮਨੁੱਖ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ कर्मणा मनसा वाचा ये पापरुचयो जनाः ॥ भक्षणं दन्तकाष्ठस्य राजान्नस्य तु भोजनम् ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪਾਪ ਵੱਲ ਹੈ—ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ—ਉਹ (ਅਜਿਹੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ) ਦਾਤਨ-ਕਾਠ ਨੂੰ ਚਬਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਅੰਨ, ਅਰਥਾਤ ਰਾਜਸੀ/ਵਰਜਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ।”

Verse 4

मैथुनं शवसंस्पर्शं पुरीषोत्सर्गमेव च ॥ सूतकीउदक्याप्रेक्षा च स्पर्शनं मेहनं तथा ॥

(ਇਸ ਵਿੱਚ) ਮੈਥੁਨ ਕਰਨਾ; ਲਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼; ਮਲ-ਤਿਆਗ; ਸੂਤਕ/ਉਦਕਿਆ (ਰਿਤੁ-ਅਸ਼ੌਚ/ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ) ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ; ਐਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਛੂਹਣਾ; ਅਤੇ ਮੂਤਰ-ਤਿਆਗ ਵੀ (ਦੋਸ਼ਕਾਰਕ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ)।

Verse 5

अभाष्य भाषणं चैव पिण्याकस्य च भक्षणम् ॥ रक्तपारक्यमलिनवस्त्रधारित्वनीलिजम् ॥

(ਇਸ ਵਿੱਚ) ਜੋ ਬੋਲਣਾ ਅਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਬੋਲਣਾ, ਅਤੇ ਪਿੰਯਾਕ (ਤੇਲ-ਖਲੀ) ਖਾਣਾ; ਅਤੇ ਰਕਤ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਸ਼ੌਚ, ਪਰਾਇਆ/ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਸਰਗ, ਮੈਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ, ਅਤੇ ਨੀਲੀ (ਇੰਡਿਗੋ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵੀ (ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ)।

Verse 6

गुरोश्चालीकनिर्बन्धः पतितान्नस्य भक्षणम् ॥ अभक्ष्य भक्षणं चैव तण्डुलीयविभीतकम् ॥

(ਇਸ ਵਿੱਚ) ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਝੂਠਾ ਦਬਾਅ/ਦੋਸ਼ਾਰੋਪਣ; ਪਤਿਤ (ਧਰਮ-ਭ੍ਰਸ਼ਟ) ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣਾ; ਅਤੇ ਅਭਕਸ਼੍ਯ (ਵਰਜਿਤ) ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ; ਅਤੇ ਤੰਡੁਲੀਯ ਤੇ ਵਿਭੀਤਕ (ਇਥੇ ਨਿਸ਼ੇਧ-ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖਿਤ ਪਦਾਰਥ) ਵੀ (ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ)।

Verse 7

अदानं तुवरान्नस्य जालपादवराकयोः ॥ भक्षणं देवतागारे सोपानत्कोपसर्पणम् ॥

(ਇਸ ਵਿੱਚ) ਤੁਵਰਾ-ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ ਨਾ ਕਰਨਾ; ਜਾਲ, ਪਾਦ ਅਤੇ ਵਰਾਕ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਭક્ષણ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ/ਮੰਦਰ-ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸੋਪਾਨ (ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ) ਤੱਕ ਅਣੁਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਨਾ ਵੀ (ਅਨੁਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ)।

Verse 8

तथैव देवपूजायां निषिद्धकुसुमार्च्चनम् ॥ अनुत्तार्य च निर्माल्यं पूजा क्षीणान्धकारयोः ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਿਧ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ (ਦੋਸ਼ ਹੈ); ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ (ਮੁਰਝਾਏ/ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਹਾਰ ਤੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼) ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਬਿਨਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਵੀ (ਦੋਸ਼ ਹੈ)। ਅੱਗੇ ‘ਕਸ਼ੀਣ-ਅੰਧਕਾਰ’ (ਧੁੰਦਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ/ਅੰਧੇਰਾ) ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਵਜੋਂ ਉਲੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 9

पानं सुराया देवस्य अन्धकारे प्रबोधनम् ॥ तावत्कर्मार्च्चने विष्णोरनमस्करणं तथा

ਮਦਿਰਾ ਆਦਿ ਨਸ਼ੀਲੀ ਸੁਰਾ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨਾ, ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਕਰਮ-ਅਰਚਨਾ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਰਿਤੁਅਲ ਦੋਸ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ।

Verse 10

दूरस्थो न नमस्कारं कुर्यात्पूजा तु राक्षसी ॥ एकरात्रं द्विरात्रं वा त्रिरात्रं स्नानमेव च ॥ सवासाः पञ्चगव्याशी मलसंवस्त्रकं क्रमात् ॥ नीलिरक्षापनॊदार्थं गोमयेन प्रघर्षणम् ॥ प्राजापत्येन शुद्धिः स्यान्नीलिवस्त्रस्य धारणात्

ਜੋ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ; ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ‘ਰਾਕਸ਼ਸੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ; ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੀ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਸੇਵਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰੇ। ‘ਨੀਲੀ’ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੋਮਯ ਨਾਲ ਘਸਾਈ ਕਰੇ; ਨੀਲੀ-ਦਾਗ਼ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਵਰਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 11

चान्द्रायणद्वयं कुर्याद्गुरोः क्षयितमुत्तमम् ॥ चान्द्रायणं पराकं च पतितान्नस्य भक्षणात्

ਗੁਰੂ ਸੰਬੰਧੀ ਘਟਾਓ/ਭੋਗੇ ਹੋਏ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਜੋਂ ਦੋਹਰਾ ਚਾਨ্দ੍ਰਾਯਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਤਿਤ (ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਪਤਿਤ) ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣ ਤੇ ਚਾਨ্দ੍ਰਾਯਣ ਅਤੇ ਪਰਾਕ—ਦੋਵੇਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 12

चान्द्रायणं पराकं च प्राजापत्यं तथैव च ॥ गोप्रदानं च भोज्यं च अभक्ष्यस्य च भक्षणे

ਅਭਕਸ਼੍ਯ (ਵਰਜਿਤ) ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਚਾਨ্দ੍ਰਾਯਣ, ਪਰਾਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਜੋਂ ਗੋ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵੀ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 13

उपवासस्तु पञ्चाहं पञ्चगव्येन शुद्ध्यति ॥ सोपानत्कश्चरेत्पाद कॄच्छ्रस्य द्विरभोजनम्

ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ/ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਵਰਤ ਦਾ ‘ਪਾਦ’ (ਚੌਥਾ ਭਾਗ) ਕਰੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

पुष्पाभावेऽर्च्चनं स्नानं देवस्पर्शं च कारयन् ॥ अनिर्माल्यनमस्कारं स्नानं पञ्चामृतॆन तु

ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ (ਮਾਲਾ/ਚੜ੍ਹਾਵਾ) ਨਾ ਹਟਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।

Verse 15

सुरापाने द्विजातीनां चान्द्रायणचतुष्टयम् ॥ तथैव द्वादशाब्दं तु प्राजापत्यत्रयं चरेत्

ਦੁਇਜਾਤੀ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ) ਵੱਲੋਂ ਮਦਿਰਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਚਾਰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 16

ब्रह्मकूर्च्चेन शुद्धिः स्याद्गोप्रदानत्रयेण च ॥ त्रयाणामेकरात्रेण पञ्चामृतनिषेवणात्

ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੂਰ੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਗੋ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ (ਉਪਾਯਾਂ) ਲਈ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਸੇਵਨ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਰਾਤ ਦਾ ਵਰਤ/ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰਕੇ ਵੀ (ਸ਼ੁੱਧੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 17

मुच्यते त्वपराधैस्तु तथा विष्णोः स्तवं पठन् ॥ एतत्ते कथितं गुह्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ-ਸਤਵ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਐਸੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 18

मुहूर्तमात्रे सा देवी संज्ञां प्राप्येदमब्रवीत् ॥ अपराधे कृते देव सूतकी हि प्रजायते

ਕੇਵਲ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵੀ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਹ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਅਪਰਾਧ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੂਤਕ (ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ) ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 19

प्रायश्चित्तानि भूरीणि कृतानि तु नरैः सदा ॥ तेन मे मनसो मोहः दुःखदो यः समभ्ययात् ॥

ਲੋਕ ਸਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋਹ ਉੱਠ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 20

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र येन त्वं नृषु तुष्यसि ॥ पूजितः सफलश्चासि अपराधविशोधनम् ॥

ਕੀ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣੇਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇ?

Verse 21

श्रीवराह उवाच ॥ संवत्सरस्य मध्ये तु तीर्थे सौकरवे मम ॥ कृतोपवासः स्नानेन गङ्गायां शुद्धिमाप्नुयात् ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਸੌਕਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

मथुरायां तथाप्येवं सापराधः शुचिर्भवेत् ॥ अनयोस्तीर्थयोरेवं यः सेवेत सकृन्नरः ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਪਰਾਧਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਭੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਕਰੇ…

Verse 23

सहस्रजन्मसु कृतानपराधाञ्जहाति सः ॥ स्नानात्पानात्तथा ध्यानात्कीर्तनाद्धारणात्तथा ॥

…ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸਨਾਨ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਕੀਰਤਨ/ਪਾਠ ਨਾਲ ਅਤੇ ਧਾਰਣਾ (ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ) ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 24

श्रवणान्मननाच्चैव दर्शनाद्याति पातकम् ॥ पृथिव्युवाच ॥ मथुरा सूकरं चैव द्वावेतौ तव वल्लभौ ॥

ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਮਨਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪૃਥਿਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਸੌਕਰ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ।”

Verse 25

विशिष्टमनयोः किं च सत्यं ब्रूहि सुरेश्वर ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रसरांसि च ॥

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ।” ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਕੁੰਡ…”

Verse 26

कुब्जाम्रकं प्रशंसन्ति सदा मद्भावभाविताः ॥ तस्मात्कोटिगुणं गुह्यं सौकरतीर्थमुत्तमम् ॥

ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਕੁਬਜਾਮ੍ਰਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਤਮ ਸੌਕਰ-ਤੀਰਥ ਗੁਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 27

गुह्याद्गुह्यतरं पुण्यं माथुरं मम मण्डलम् ॥ फलं परार्द्धगुणितं सिततीर्थान्न संशयः ॥

ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਗੁਪਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਥੁਰਾ-ਮੰਡਲ ਮੇਰਾ ਹੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਪ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਿਤਾ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 28

अटित्वा सर्वतीर्थानि कुब्जाम्रादीनि नित्यशः ॥ अघं विनश्यते क्षिप्रं मथुरामागतस्य च ॥

ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ—ਕੁਬਜਾਮ੍ਰ ਆਦਿ—ਨਿੱਤ ਹੀ ਘੁੰਮ ਕੇ ਵੀ, ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

विश्रमणाच्च विश्रान्तिस्तेन संज्ञा वरा मम ॥ सारात्सारतरं स्नानं गुह्यानां गुह्यमुत्तमम्

ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੇਰਾ ਉੱਤਮ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਨਾਨ ਸਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਰ ਹੈ—ਗੁਪਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਗੁਪਤ।

Verse 30

गतिरन्वेषणीयानां मथुरा परमा गतिः ॥ कुब्जाम्रके सौकरे च मथुरायां विशेषतः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਵਾਲੇ ਖੋਜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਥੁਰਾ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁਬਜਾਮ੍ਰਕ ਅਤੇ ਸੌਕਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ।

Verse 31

विना सांख्येन योगेन मुच्यते नात्र संशयः ॥ या गतिर्योगयुक्तस्य ब्राह्मणस्य मनीषिणः

ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਗਤੀ ਯੋਗ-ਯੁਕਤ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—

Verse 32

सा गतिस्त्यजतः प्राणान्मथुरायां न संशयः ॥ एतत्ते कथितं सारं मया सत्येन सुव्रते ॥ न तीर्थं मथुराया हि न देवः केशवात्परः

ਉਹੀ ਗਤੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਇਹ ਸਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਦੇਵ ਨਹੀਂ।

Verse 33

अपराधास्त्रयस्त्रिंशत्समाख्याता मया धरे ॥ एभिर्युक्तस्तु पुरुषो विष्णुं नैव प्रपश्यति

ਹੇ ਧਰਤੀ, ਮੈਂ ਤੇਤੀਹ ਅਪਰਾਧ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਪੁਰਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 34

पुनः पुनरुवाचेदं देवदेवो जनार्दनः ॥ मोहङ्गता तु शृणुते नष्टसंज्ञेव लक्ष्यते

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਚਾਰੇ; ਪਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸੁਣਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਬੇਸੁੱਧ ਜਿਹਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਲੁੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ।

Verse 35

एकाहं मार्गशीर्ष्यां च द्वादश्यां सितवैष्णवम् ॥ गङ्गासागरिकं नाम पुराणेषु च पठ्यते

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਗੰਗਾ-ਸਾਗਰਿਕ’ ਨਾਮ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।