Adhyaya 169: The Greatness of Mathurā: The Ardhacandra Sacred Bathing Rite and the Procedure for the Yajñopavīta Observance

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ मथुरायाः परं क्षेत्रं त्रैलोक्ये न च विद्यते ॥ तस्यां वसाम्यहं देवि मथुरायां च सर्वदा ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 2

सर्वेषामेव तीर्थानां मथुरा च परं महत् ॥ कृष्णेन क्रीडितं तत्र तच्छुद्धं हि पदे पदे ॥

ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਥਾਂ ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 3

चक्रस्थितं हि तत्सर्वं कृष्णस्यैव पदेन तु ॥ तत्र मध्यं तु तत्स्थानमर्द्धचन्द्रे प्रतिष्ठितम् ॥

ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਚੱਕਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹੀ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੱਧਲਾ ਸਥਾਨ ਅਰਧਚੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 4

तत्रैव वासिनो लोका मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ कृष्णस्य दक्षिणा कोटिरुत्तरा कोटिमध्यतः ॥

ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। (ਇਹ ਖੇਤਰ) ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਕੋਟੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਟੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਮੱਧ ਨਾਲ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।

Verse 5

तस्माद्धि मरणं चात्र द्वे कोटी सर्वकर्मसु ॥ अर्द्धचन्द्रे तु यः स्नानं करोति नियताशनः ॥

ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮਰਣਾ ਵੀ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਕੋਟੀ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਅਰਧਚੰਦਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਆਹਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ…

Verse 6

तेन वै चाक्षया लोकाः प्राप्ताश्चैव न संशयः ॥ दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतमात्रेण त्रायन्ते च कुलं बहु ॥

ਉਸ (ਵਿਧੀ) ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਖੰਡ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਸਮਾਪਤ ਕਰੇ। ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ ਦੇ ਕੇਵਲ ਮਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਜਣ ਰੱਖੇ/ਉਧਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 7

पृथिव्युवाच ॥ यज्ञोपवीत मात्राया विधानं कीदृशं प्रभो ॥

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਜ್ಞੋਪਵੀਤ ਦੇ ‘ਕੇਵਲ ਮਾਪ’ (ਯਜ್ಞੋਪਵੀਤ-ਮਾਤ੍ਰਾ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ?”

Verse 8

तयोर्मध्ये स्थितो देव आकारात्सोमचक्रता ॥ तौ देवौ क्षेत्रफलदौ स्नानदानादिकर्मणि ॥

ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਤਾ ਸੋਮ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਦੇਵਤਾ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 9

यथामानं हि कर्तव्यं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिं शृणुष्व वरवर्णिनि ॥

ਯਥੋਚਿਤ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਯਜ्ञੋਪਵੀਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣ।”

Verse 10

मनुजा येन विधिना मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ अनेन विधिना चैव उत्तरस्यां समापयेत् ॥ गृहान्निःसृत्य मौनेन यावत्स्नानं समाचरेत् ॥

ਜਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰੇ। ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਨਾਨ-ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।

Verse 11

पूजां कृष्णस्य कृत्वा वै ततो ब्रूयाद्वसुन्धरे ॥ स्नाने समाप्ते विधिवद्देवदेवस्य चैव हि ॥

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, (ਤੈਨੂੰ) ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਵਿਧਿਵਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਲਈ ਭੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਕਰੇ।

Verse 12

कृष्णस्य कृत्वा तु मखं स्नानादीनि यथाक्रमम् ॥ गां वै पयस्विनीं दत्त्वा हिरण्यं वसु चैव हि ॥

ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਕੇ, ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਧਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਦੇਵੇ।

Verse 13

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विधिरेष उदाहृतः ॥ तथा शयनमुद्दिश्य एवमेवं तु कारयेत् ॥

ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ—ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸ਼ਯਨ’ (ਵਿਸ਼ਰਾਮ/ਲੈਟਣ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਵਾਏ।

Verse 14

न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोके महीयते ॥ अर्द्धचन्द्रे मृता देवि मम लोकं व्रजन्ति ते ॥

ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਫਿਰ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਅਰਧਚੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

अन्यत्र तु मृता ये च अर्धचन्द्रकृतक्रियाः ॥ तेऽपि स्वर्गं गमिष्यन्ति दाहादिकरणैर्युताः ॥

ਪਰ ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਰਧਚੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਗੇ, ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦਾਹ-ਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 16

यावदस्थीन्यर्द्धचन्द्रं यस्य तिष्ठन्ति देहिनः ॥ तावत्सुपुण्यकर्त्ता च स्वर्गलोके महीयते ॥

ਜਦ ਤੱਕ ਅਰਧਚੰਦਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦੇਹਧਾਰੀ ਦੇ ਅਸਥੀਆਂ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

अर्द्धचन्द्रे विशेषोऽस्ति तीर्थे विश्रान्तिसंज्ञके ॥ दाहादिकरणे तत्र गर्दभोऽपि चतुर्भुजः ॥

ਅਰਧਚੰਦਰ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਾਹ-ਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਧਾ ਵੀ ਚਤੁਰਭੁਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

गर्त्तेश्वरोऽथ भूतेशो द्वे कोटी तु वसुन्धरे ॥ मध्ये सदैव तिष्ठामि न त्यजामि कदाचन ॥

‘ਗਰੱਤੇਸ਼ਵਰ’ ਅਤੇ ‘ਭੂਤੇਸ਼’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

Verse 19

शृणु देवि यथावृत्तं गरुडस्य महात्मनः ॥ मथुरामागतो योऽसौ कृष्णदर्शनकाङ्क्षया ॥ मथुरायां स्थितं देवं भिन्नरूपं न पश्यति ॥

ਸੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਰੁੜ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਥੁਰਾ ਆਇਆ; ਪਰ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਰੂਪ ਭਿੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ (ਉਸਨੂੰ) ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।

Verse 20

तदा गतोऽसौ वसुधे देवस्याग्रे विहङ्गमः ॥ कृष्णस्य दर्शनार्थाय दिव्यं स्तोत्रमुदीरयन् ॥

ਤਦ, ਹੇ ਵਸੁਧੇ, ਉਹ ਪੰਛੀ (ਗਰੁੜ) ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 21

गरुड उवाच ॥ विश्वरूप जयादित्य जय विष्णो जयाच्युत ॥ जय केशव ईशान जय कृष्ण नमोऽस्तु ते ॥

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ; ਜੈ, ਹੇ ਜਯਾਦਿਤ੍ਯ; ਜੈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ; ਜੈ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ। ਜੈ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ; ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਜੈ; ਜੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।”

Verse 22

जय मूर्त जयाचिन्त्य जय लोकविभूषण ॥ इत्येवं संस्तुतो देवो गरुडेन महात्मना ॥

“ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਮੂਰਤਿਮਾਨ; ਜੈ, ਹੇ ਅਚਿੰਤ੍ਯ; ਜੈ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਰੁੜ ਨੇ ਦੇਵ ਦੀ ਇਸ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 23

गरुडस्य पुरस्तत्र स्थितो देवः शरीरवान् ॥ सान्त्वयामास गरुडं प्रीतिपूर्वमुवाच ह ॥

ਉੱਥੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਵ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 24

किं कुर्यात् स्तोत्रमेतन्मे किं वा तव चिकीर्षितम् ॥ मथुरागमकृत्ये ते सर्वं ब्रूहि ममाग्रतः ॥

“ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ? ਜਾਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ? ਮਥੁਰਾ ਜਾਣ ਦੇ ਤੇਰੇ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ—ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ।”

Verse 25

गरुड उवाच ॥ मथुरामागतश्चाहं तव दर्शनकाङ्क्षया ॥ आगते तु मया देव न दृष्टं तव रूपकम् ॥

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਮਥੁਰਾ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।”

Verse 26

माथुरैरेव लोकैस्तु समं दृष्टं हि रूपकम् ॥ एकीभूतमहं सर्वं दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥

ਪਰ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਰੂਪ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਸਿਆ। ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਹੀ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਜਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 27

तस्मात् स्तुतिस्तु देवेश कृतानुग्रहकाम्यया ॥ गरुडस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗਰੁੜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਮੁਸਕੁਰਾਇਆ।

Verse 28

ये पापास्ते न पश्यन्ति मद्रूपा माथुरा द्विजाः ॥ एवमुक्त्वा ततः कृष्णस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

ਹੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਹਨ ਉਹ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 29

गरुडोऽपि ततः स्थानाद्गतो देवि यथासुखम् ॥ एतत्ते कथितं देवि माथुराणां तु रूपकम् ॥

ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਗਰੁੜ ਵੀ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਥੁਰਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਰੂਪਕ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 30

येषां पूजितमात्रेण तुष्टोऽहं चैव सर्वदा ॥ मथुरायां मृता ये च मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 31

अपि कीटः पतङ्गो वा तिर्यग्योनिगतोऽपि वा ॥ चतुर्भुजास्तु ते सर्वे भवन्तीति विनिश्चितम् ॥

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਕੀੜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਤੰਗਾ, ਜਾਂ ਤਿਰਛੀ ਯੋਨੀ (ਪਸ਼ੂ-ਜਨਮ) ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਵੇ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 32

यः पश्येत्पद्मनाभं तु द्वादश्यामाश्विनस्य तु ॥ एकदेहधरौ देवौ शिवकेशवरूपिणौ ॥

ਜੋ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਦਮਨਾਭ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਉਹ ਦੋ ਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਹ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 33

एकादश्यां चोपवासी कृतशौचः समाहितः ॥ कालिन्द्यां तु नरः स्नातो मुच्यते योनिसङ्कटात् ॥

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ—ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਾਲਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਯੋਨੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यामुपोष्य स्नानमाचरेत् ॥ चिन्ताविष्णुं समभ्यर्च्य कृत्वा वै जागरं निशि ॥

ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚਿੰਤਾਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।

Verse 35

यः करोति स मुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ एकानंशां ततो देवीं यशोदां देवकीं तथा ॥

ਜੋ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਏਕਾਨੰਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਸ਼ੋਦਾ ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ (ਸਮਰਣ/ਸਤਕਾਰ) ਕਰੇ।

Verse 36

महाविद्येश्वरीं देवी मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ या धारा धर्मराजस्य मथुरायाश्च पश्चिमे ॥

ਮਹਾਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ) ਦੇ ਮਹਾਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਧਰਮਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਧਾਰਾ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ।

Verse 37

विश्रान्तिसंज्ञकं दृष्ट्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ सर्वेषां दर्शनं पुण्यं पूजनात्तु फलं भवेत् ॥

ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਦੀਰਘਵਿਸ਼్ణੁ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ—ਸਭ ਲਈ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

इति जपविधिहोमध्यानकाले स सम्यक्सततमभिसमीक्ष्य ब्रह्मणा यत्प्रयुक्तम् ॥ सकलगुणगणानामास्पदं ब्रह्मसंज्ञं जननमरणहीनं विष्णुमेवाभियाति ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਗੁਣ-ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਅਤੇ ‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 39

दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिरेष एव प्रकीर्तितः ॥

ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਸਮਾਪਤ ਕਰੇ—ਇਹੀ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 40

माथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे वसुन्धरे ॥ माथुरेण तु तृप्तेन तृप्तोऽहं नात्र संशयः ॥

ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ! ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ/ਸੁਭਾਉ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਕੋਈ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 41

उवाच श्लक्ष्णया वाचा गरुडं प्रति भाविनि ॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ मथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे विहङ्गम

ਉਸ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਭਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਦੁ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਪੰਖੀ, ਮਥੁਰਾ-ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਹੈ।”

Verse 42

स्नानं करोति तस्यां तु ग्रहदाशैर्न लिप्यते ॥ यं यं देवमभिध्यायेद्भक्तियुक्तेन चेतसा

ਉਥੇ ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਹ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਭਕਤੀ-ਯੁਕਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਧਿਆਏ—