Adhyaya 160: The Prescribed Emergence and Procedure of the Mathurā Circumambulation (Parikramā)
Mathurā-parikramā-prādurbhāva
Ritual-Manual / Sacred Geography (Tīrtha-Māhātmya)
ਵਰਾਹ ਭਗਵਾਨ ਪૃਥਿਵੀ ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਸਹੀ ਸਮਾਂ, ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਮਾਰਗ। ਕਾਰਤਿਕ ਅਸ਼ਟਮੀ–ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਮੌਨ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਆਚਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਤર્પਣ ਕਰਕੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਆਰੰਭਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਦਰਾਂ, ਕੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਥਲਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨਤਾ ਲਈ ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਲਾਭ ਪਰਿਵਾਰਕਾਂ ਤੱਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਜਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ, ਜਲ ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਮਨ ਕਰੇ—ਇਹੀ ਉੱਤਰ ਹੈ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 160
Verse 1
अथ मथुरापरिक्रमप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ अष्टम्यां मथुरां प्राप्य कार्त्तिकस्यासिते नरः ॥ स्नात्वा विश्रान्तितीर्थे तु पितृदेवार्चने रतः।
ਹੁਣ ਮਥੁਰਾ-ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ (ਵਰਨਨ) ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ।
Verse 2
विश्रान्तिदर्शनं कृत्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ प्रदक्षिणायाः सम्यग्वै फलमाप्नोति मानवः।
ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੀਰਘ-ਵਿਸ਼్ణੁ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
उपवासरतः सम्यगल्पमेध्याशनोऽथवा ॥ दन्तकाष्ठं च सायाह्ने कृत्वा शुद्ध्यर्थमात्मनः।
ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਤ ਰਤ ਰਹੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਲਪ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਹਿਤ ਦੰਤਕਾਠ (ਦਾਤਣ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰੇ।
Verse 4
ब्रह्मचर्येण तां रात्रिं कृत्वा सङ्कल्प्य मानसे ॥ धौतवस्त्रेण सुस्नातो मौनव्रतपरायणः।
ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪ ਧਾਰੇ। ਧੋਏ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਰਹੇ।
Verse 5
तिलाक्षतकुशान् गृह्य पितृदेवार्थमुद्यतः ॥ दीपहस्तो वनं गत्वा श्रान्तो विश्रान्तिजागरे।
ਤਿਲ, ਅੱਖਤ (ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਦਯਤ ਹੋਵੇ। ਦੀਵਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਵਨ/ਉਪਵਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ-ਜਾਗਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ।
Verse 6
यथानुक्रमणं तैश्च ध्रुवाद्यैऋषिभिः कृतम् ॥ एवं परम्परायातं क्रमणीयं नरोत्तमैः।
ਜਿਵੇਂ ਧ੍ਰੁਵ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਣ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਇਹ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਵਸ਼੍ਯ ਅਨੁਸਰਣਯੋਗ ਹੈ।
Verse 7
प्रदक्षिणा वर्त्तमाना भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥ सर्वान्कामानवाप्नोति हयमेधफलं लभेत्।
ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਲਭਦਾ ਹੈ।
Verse 8
एवं जागरणं कृत्वा नवम्यां नियतः शुचिः ॥ ब्राह्मे मुहूर्ते संप्राप्ते ततो यात्रामुपक्रमेत् ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮ-ਮੁਹੂਰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਯਾਤਰਾ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 9
तथा प्रारभयेद्यात्रां यावन्नोदयते रविः ॥ प्रातः स्नानं तथा कुर्यात्तीर्थे दक्षिणकोटिके ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੱਖਿਣਕੋਟੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 10
विज्ञाप्य सिद्धिकर्तारं यात्रासिद्धिप्रदायकम् ॥ यस्य संस्मरणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः ॥
ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਫਲਤਾ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਅਰਜ਼ ਕਰਕੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 11
यथा रामस्य यात्रायां सिद्धिस्ते सुप्रतिष्ठिता ॥ तथा परिभ्रमन्तेऽद्य भवान्सिद्धिप्रदो भव ॥
ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਸਿੱਧੀ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਭਟਕਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।
Verse 12
इति विज्ञाप्य विधिवद्धनूमन्तं गणेश्वरम् ॥ दीपपुष्पोपहारैस्तु पूजयित्वा विसर्ज्जयेत् ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ, ਦੀਵੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਧਿਵਤ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 13
तथैव पद्मनाभं तु दीर्घविष्णुं भयापहम् ॥ विज्ञाप्य सिद्धिकर्तारं देव्यश्च तदनन्तरम् ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਦਮਨਾਭ—ਦੀਰਘਵਿਸ਼ਨੂ, ਭਯ-ਨਿਵਾਰਕ—ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ।
Verse 14
दृष्ट्वा वसुमतीं देवीं तथैव ह्यपराजिताम् ॥ आयुधागारसंस्थां च नृणां सर्वभयापहाम् ॥
ਦੇਵੀ ਵਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ—ਜੋ ਆਯੁਧਾਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਭਯ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 15
कंसवासनिकां तद्वदौग्रसेनां च चर्चिकाम् ॥ वधूटीं च तथा देवि दानवक्षयकारीणीम् ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕংসਵਾਸਨਿਕਾ; ਅਤੇ ਔਗ੍ਰਸੇਨਾ ਅਤੇ ਚਰਚਿਕਾ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਧੂਟੀ ਨੂੰ ਵੀ—ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਕਾਰਣੀ ਹੈ—ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।
Verse 16
जयदां देवतानां च मातरो देवपूजिताः ॥ गृहदेव्यो वास्तुदेव्यो दृष्ट्वानुज्ञाप्य निर्गमेत् ॥
ਅਤੇ ਜਯਦਾ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ; ਗ੍ਰਿਹ-ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁ-ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਗਿਆ ਮੰਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ।
Verse 17
मौनव्रतधरो गच्छेद्यावद्दक्षिणकोटिके ॥ प्राप्य स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य दृष्ट्वा देवं प्रणम्य च ॥
ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਦੱਖਿਣਕੋਟੀ ਤੱਕ ਜਾਵੇ; ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਵੀ ਕਰੇ।
Verse 18
नत्वा गच्छेदिक्षुवासां देवी कृष्णसुपूजिताम् ॥ बालक्रीडनरूपाणि कृतानि सह गोपकैः ॥ यानि तीर्थानि तान्येव स्थापितानि महर्षिभिः ॥
ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇક્ષੁਵਾਸਾ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੋਪ ਬਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬਾਲ-ਲੀਲਾ ਦੇ ਜੋ ਰੂਪ ਰਚੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹੀ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
Verse 19
पुण्यस्थल महास्थल महापापविनाशनम् ॥ पञ्चस्थलानि तत्रैव सर्वपापहराणि च ॥
ਇਹ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੰਜ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 20
येषां तु दर्शनादेव ब्रह्मणा सह मोदते ॥ शिवं सिद्धमुखं दृष्ट्वा स्थलानां फलमाप्नुयात् ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧਮੁਖ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 21
हयमुक्तिं ततो गच्छेत्सिन्दूरं ससहायकम् ॥ श्रूयते चात्र ऋषिभिर्गाथा गीता पुरातनी ॥
ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਯਮੁਕਤੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸਮੇਤ ਸਿੰਦੂਰ ਕੋਲ ਵੀ। ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਆਦਰਨੀਯ ਗਾਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 22
अश्वारूढेन तेनैव यत्रेयं समनुष्ठिता ॥ अश्वो मुक्तिं गतस्तत्र सहायसहितः सुखम् ॥
ਉਸੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ—ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ—ਉੱਥੇ ਉਹ ਘੋੜਾ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਸਮੇਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 23
राजपुत्रः स्थितस्तत्र यानयात्रा न मुक्तिदा ॥ तस्माद्यानैश्च यात्रा तु न कर्त्तव्या फलेच्छया ॥
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ; ਵਾਹਨ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਯਾਤਰਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਾਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
Verse 24
तस्मिंस्तीर्थे तु तं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते ॥ कुण्डं शिवस्य विख्यातं तत्र स्नानफलं महत् ॥
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ (ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂ/ਪੁਰਖ) ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁੰਡ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਹਾਨ ਹੈ।
Verse 25
मल्लिकादर्शनं कृत्वा कृष्णस्य जयदं शुभम् ॥ ततः कदम्बखण्डस्य गमनात्सिद्धिमाप्नुयात् ॥
ਮੱਲਿਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ—ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਜੈ-ਦਾਇਕ ਹੈ—ਫਿਰ ਕਦੰਬ-ਖੰਡ (ਕਦੰਬ ਬਾਗ) ਨੂੰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 26
चर्चिका योगिनी तत्र योगिनीपरिवारिता ॥ कृष्णस्य रक्षणार्थं हि स्थिता सा दक्षिणां दिशम् ॥
ਉੱਥੇ ਯੋਗਿਨੀ ਚਰਚਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 27
अस्पृश्या चास्पृशा चैव मातरौ लोकपूजितौ ॥ बालानां दर्शनं ताभ्यां महारक्षां करिष्यति ॥
ਅਸਪ੍ਰਿਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਅਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ—ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀਆਂ ਦੋ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 28
क्षेत्रपालं ततो गत्वा शिवं भूतेश्वरं हरम् ॥ मथुराक्रमणं तस्य जायते सफलं तथा
ਫਿਰ ਖੇਤਰਪਾਲ—ਸ਼ਿਵ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਰ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਵੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 29
कृष्णक्रीडासेतुबन्धं महापातकनाशनम् ॥ बालानां क्रीडनार्थं च कृत्वा देवो गदाधरः
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ‘ਸੇਤੁਬੰਧ’—ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਵ ਗਦਾਧਰ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਲਈ ਬਣਾਇਆ।
Verse 30
गोपकैः सहितस्तत्र क्षणमेकं दिनेदिने ॥ तत्रैव रमणार्थं हि नित्यकालं स गच्छति
ਉੱਥੇ ਗੋਪ ਬਾਲਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਇਕ ਪਲ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਆਨੰਦ ਲਈ ਹੀ ਉਹ ਨਿੱਤਕਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 31
बलिह्रदं च तत्रैव जलक्रीडाकृतं शुभम् ॥ यस्य सन्दर्शनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਲਿਹ੍ਰਦ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 32
ततः परं च कृष्णेन कुक्कुटैः क्रीडनं कृतम् ॥ यस्य दर्शनमात्रेण चण्डोऽपि गतिमाप्नुयात्
ਅੱਗੇ ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕੁੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕੀਤੀ; ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਚੰਡਾਲ ਵੀ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 33
स्तम्भोच्चयं सुशिखरं सौरभैः सुसुगन्धिभिः ॥ भूषितं पूजितं तत्र कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा
ਉੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਿਖਰ ਵਾਲਾ ਉੱਚਾ ਸਤੰਭ ਸੁਗੰਧੀਲੇ ਅਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਕਲਿਸ਼ਟ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 34
तस्य प्रदक्षिणं कृत्वा परिपूज्य प्रयत्नतः ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं व्रजेत् तु सः
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਢੰਗੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 35
वसुदेवेन देवक्या गर्भस्य रक्षणाय च ॥ कृतमेकान्तशयनं महापातकनाशनम्
ਅਤੇ ਗਰਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ‘ਏਕਾਂਤ-ਸ਼ਯਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕਾਂਤ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 36
ततो नारायणस्थानं प्रविशेन्मुक्तिहेतवे ॥ परिक्रम्य ततो देवान्नारायणपुरोगमान्
ਫਿਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹੇਤੂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ।
Verse 37
अनुज्ञाय ततः स्थानं द्रष्टुं गर्त्तेश्वरं शिवम् ॥ दृष्टमात्रेण तत्रैव यात्राफलमवाप्यते
ਫਿਰ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ—ਗਰਤੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ—ਜਾਵੇ; ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 38
महाविद्येश्वरी देवी आरक्षं पापकं हरेत् ॥ क्षेत्रस्य रक्षणार्थं हि यात्रायाः सिद्धिदां नृणाम् ॥
ਮਹਾਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਪਾਪਜਨਿਤ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।
Verse 39
प्रभा मल्ली च तत्रैव दृष्ट्वा कामानवाप्नुयात् ॥ महाविद्येश्वरी देवी कृष्णरक्षार्थमुद्यता ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਮੱਲੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈ।
Verse 40
नित्यं सन्निहिता तत्र सिद्धिदा पापनाशिनी ॥ कृष्णेन बलभद्रेण गोपैः कंसं जिघांसुभिः ॥
ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਸਨ੍ਹਿਹਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬਲਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗੋਪ ਕংস ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ (ਉੱਥੇ) ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
Verse 41
सङ्केतकं कृतं तत्र मन्त्रनिश्चयकारकम् ॥ तदा सङ्केतकैः सा च सिद्धा देवी प्रतिष्ठिता ॥
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ‘ਸੰਕੇਤਕ’ (ਚਿੰਨ੍ਹ/ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੰਕੇਤ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੇਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸੰਕੇਤਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
Verse 42
सिद्धिप्रदा भोगदा च तेन सिद्धेश्वरी स्मृता ॥ सङ्केतकेश्वरीं चैव दृष्ट्वा सिद्धिमवाप्नुयात् ॥
ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਭੋਗ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਿਮਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਸੰਕੇਤਕੇਸ਼ਵਰੀ’ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 43
तत्र कुण्डं स्वच्छजलम् महापातकनाशनम् ॥ ततो दृष्ट्वा महादेवं गोकरणेश्वरनामतः ॥
ਉੱਥੇ ਸਾਫ਼ ਜਲ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗੋਕਰਣੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 44
यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा ततो भद्राणि पश्यति ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
Verse 45
विघ्नराजं ततो गच्छेद्गणेशं विघ्ननायकम् ॥ सर्वसिद्धिप्रदं रम्यं दर्शनाच्च फलं लभेत् ॥
ਫਿਰ ਵਿਘਨਰਾਜ—ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਗਣੇਸ਼—ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 46
महादेवमुखाकारं नाम्ना रुद्रमहालयम् ॥ क्षेत्रपं तं परं दृष्ट्वा क्षेत्रवासफलं लभेत् ॥
ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਮੁਖ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਰੁਦ੍ਰਮਹਾਲਯ ਨਾਮਕ, ਉਸ ਪਰਮ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 47
तस्मादुत्तरकोटिं च दृष्ट्वा देवं गणेश्वरम् ॥ द्यूतक्रिडा भगवता कृता गोपजनैः सह ॥
ਉਥੋਂ ਉੱਤਰਕੋਟੀ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ (ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ) ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਗੋਪਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਸੀ।
Verse 48
नानापहासरूपेण जिताः गोप्यो धनानि च ॥ गोपैरानीय ताश्चैव कृष्णाय च निवेदिताः
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜਿੱਤੀ ਗਈ; ਗੋਪ ਉਹ ਸਭ ਲਿਆ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਗਏ।
Verse 49
गोपालकृष्णगमनं महापातकनाशनम् ॥ समस्तं बालचरितं भ्रमणं च यथासुखम्
ਗੋਪਾਲ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ/ਸਮੀਪ ਗਮਨ ਨੂੰ ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਸਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਾਲ-ਲੀਲਾਵਾਂ ਤੇ ਯਥਾਸੁਖ ਭ੍ਰਮਣ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸਿਮਰਨ ਵੀ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਹੈ।
Verse 50
कृतं तत्र यथारूपं यद्रूपं च यथा तथा ॥ ऋषिभिः सेवितं ध्यातं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्
ਉੱਥੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਜੋ ਰੂਪ ਜਿਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨਿਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ/ਸਿਮਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 51
ततो गच्छेन्महातीर्थं विमलं यमुनाम्भसि ॥ स्नात्वा पीत्वा पितॄंस्तर्प्य नाम्ना रुद्रमहालयम्
ਫਿਰ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਮਲ’ ਨਾਮਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ‘ਰੁਦ੍ਰ-ਮਹਾਲਯ’ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 52
गार्ग्यतीर्थे महापुण्ये नरस्तत्र तथा क्रमेत् ॥ भद्रेश्वरे महातीर्थे सोमतीर्थे तथैव च
ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਗਾਰਗ੍ਯ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਦ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰ ਮਹਾਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਵੇ।
Verse 53
स्नात्वा सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा यात्राफलं लभेत् ॥ सरस्वत्याः सङ्गमे च देवर्षिपितृमानवान्
ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਦੇਵਾਂ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਪੂਜਨ ਕਰੇ।
Verse 54
सन्तर्प्य विधिवद्दत्त्वा विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् ॥ घण्टाभरणके तद्वत्तथा गरुडकेशवे
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਉਂ ਹੀ ਘਣਟਾਭਰਣਕ ਤੀਰਥ ਤੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੁਡ-ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਵੀ।
Verse 55
गोपानां तीर्थके चैव तथा वै मुक्तिकेश्वरे ॥ वैलक्षगरुडे चैव महापातकनाशने
ਇਉਂ ਹੀ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਅਤੇ ਮੁਕਤਿਕੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਵੀ; ਅਤੇ ਇਉਂ ਹੀ ਵੈਲਕ੍ਸ਼-ਗਰੁਡ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੀ।
Verse 56
तीर्थान्येतानि पुण्यानि यथा विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥ एषु तीर्थेषु क्रमितो भक्तिमांश्च जितेन्द्रियः
ਇਹ ਤੀਰਥ ਪੁੰਨਮਈ ਹਨ, ਜੋ ‘ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ’ ਨਾਮਕ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਜੋ ਭਕਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗਮਨ ਕਰੇ।
Verse 57
देवान्पितॄन् समभ्यर्च्य ततो देवं प्रसादयेत् ॥ अविमुक्तेश देवेश सप्तर्षिभिरभिष्टुत
ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤੁਤ!
Verse 58
मथुराक्रमणीयं मे सफलं स्यात्तवाज्ञया ॥ इत्येवं देवदेवेशं विज्ञाप्य क्षेत्रपं शिवम् ॥
“ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ/ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ (ਯਾਤਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ)।
Verse 59
विश्रान्तिसंज्ञके स्नानं कृत्वा च पितृतर्पणम् ॥ गतश्रमं परिक्रम्य स्तुत्वा दृष्ट्वा प्रणम्य च ॥
‘ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ’ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈ ਕੇ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ—ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 60
सुमङ्गलां ततो गच्छेद्यात्रासिद्धिं प्रसादयेत् ॥ सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ॥
ਫਿਰ ‘ਸੁਮੰਗਲਾ’ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗੇ: “ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਤਿ ਮੰਗਲ, ਸਭ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਣ ਵਾਲੇ!”
Verse 61
यात्रेयं त्वत्प्रसादेन सफला मे भवत्विति ॥ पिप्पलादेश्वरं देवं पिप्पलादेन पूजितम् ॥
“ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਫਲ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਯਾਤਰੀ) ਪਿੱਪਲਾਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਪੂਜਿਆ ਸੀ।
Verse 62
विश्रान्तस्तु परिक्रम्य त्रातस्तत्र महातपाः ॥ उपलिप्य ततस्तस्य शीर्षोपरि महच्छिवम् ॥
ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਉੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਲੇਪ/ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 63
स्वनाम्ना चिह्नितं स्थाप्य तदा यात्राफलं लभेत् ॥ कर्कोटकं तथा नागं महादुष्टनिवारणम् ॥
ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾਗ ਕਰਕੋਟਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਪਸ਼ਕੁਨਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 64
सुखवासं च वरदं कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ सुखासीनं च तत्रैव स्थापितं शकुनाय वै ॥
ਉੱਥੇ ‘ਸੁਖਵਾਸ’ ਵੀ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਅਕਲੇਸ਼ ਹਨ, ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ‘ਸੁਖਾਸੀਨ’ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਕੁਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 65
स्वानुकूलः स्वरो यत्र प्रवेशे दक्षिणः स्वनः ॥ ध्याता स्वभावे कृष्णेन स्वसा सातिसुखप्रदा ॥
ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਸੁਰ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਦੱਖਣ, ਸ਼ੁਭ ਧੁਨੀ—ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਤਿ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 66
भयार्तेन च कृष्णेन ध्याता देवी च चण्डिका ॥ स्थापिताऽ सिद्धिदा तत्र नाम्ना चार्त्तिहरा ततः ॥
ਭੈ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੇਵੀ ਚੰਡਿਕਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਿੱਧੀਦਾਤ੍ਰੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਆਰਤਿਹਰਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ—ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।
Verse 67
दृष्ट्वा सर्वार्त्तिहरणं यस्या देव्याः सुखी नरः ॥ अग्रॊत्तरं शुभवरं शकुनार्थं च याचतः ॥
ਜਿਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਲਾਭ ਲਈ—ਸ਼ਕੁਨ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੇ ਹਿਤ—ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਯ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
Verse 68
कृष्णस्य कंसघातार्थं संभूता सा तथोत्तरे ॥ तां दृष्ट्वा मनुजः कामान्सर्वानिष्टानवाप्नुयात् ॥
ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਕੰਸ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 69
वज्राननं ततो ध्यात्वा कृष्णो मल्लजिघांसया ॥ निहत्य मल्लान्पश्चाद्धि वज्राननमकल्पयत् ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰਾਨਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰਾਨਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 70
वाञ्छितार्थफलं चक्रे कृष्णेनास्य मनोरथान् ॥ यस्यै यस्यै देवतायै तस्यै तस्यै ददौ मखम् ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਸੇ ਉਸੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 71
उपयाचितं तु माङ्गल्यं सर्वपापहरं शुभम् ॥ कृष्णस्य बालचरितं महापातकनाशनम् ॥
ਪਰ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਗਲਮਈ ਵਰਦਾਨ—ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਲ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 72
सूर्यं तं वरदं देवं माठुराणां कुलेश्वरम् ॥ दृष्ट्वा तत्रैव दानं च दत्त्वा यात्रां समापयेत् ॥
ਉਸ ਵਰਦਾਨ-ਦਾਤਾ ਦੇਵ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਾਥੁਰਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 73
क्रमतः पदविन्यासाद्यावन्तः सर्वतो दिशः ॥ तावन्तः कुलसम्भूताः सूर्ये तिष्ठन्ति शाश्वते ॥
ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਗਾਂ ਦੇ ਵਿਨਿਆਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੰਨੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਕੁਲ-ਜਨਮੇ ਸਦੱਸ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਸੂਰਯ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 74
ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च चौराऽ भङ्गव्रताश्च ये ॥ अगम्यागमने शीलाः क्षेत्रदारापहारकाः ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਚੋਰ, ਵ੍ਰਤ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਅਗਮ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਦੇ ਆਦੀ, ਅਤੇ ਖੇਤ ਤੇ ਪਤਨੀ ਹੜਪਣ ਵਾਲੇ ਵੀ—
Verse 75
मथुराक्रमणं कृत्वा विपाप्मानो भवन्ति ते ॥ अन्यदेशागतो दूरात्परिभ्रमति यो नरः ॥
ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ/ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੂਰ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ—
Verse 76
तस्य सन्दर्शनादन्ये पूताः स्युर्विगतामयाः ॥ श्रुतं यैश्च विदूरस्थैः कृतयात्रं नरं नरैः ॥
ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ—
Verse 77
सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते यान्ति परमं पदम् ॥
ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 78
प्रक्षाल्य पादावाचम्य हनुमन्तं प्रसादयेत् ॥ सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं कुमारं ब्रह्मचारिणम्
ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ—ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਮੰਗਲ, ਸਦਾ ਯੁਵਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਕੁਮਾਰ।
Verse 79
ख्यातिं गतानि सर्वाणि सर्वपापहराणि च ॥ वत्सपुत्रं ततो गच्छेत् सर्वपापहरं परम् ॥ अर्कस्थलं वीरस्थलं कुशस्थलमनन्तरम्
ਇਹ ਸਭ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਤਸਪੁਤਰ ਜਾਵੇ—ਪਰਮ ਪਾਪਹਰ; ਤਦ ਅਰਕਸਥਲ, ਵੀਰਸਥਲ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਸ਼ਸਥਲ।
Verse 80
वर्षखातं ततो गत्वा कुण्डं पापहरं परम् ॥ गत्वा स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਫਿਰ ਵਰ্ষਖਾਤ ਜਾ ਕੇ, ਪਰਮ ਪਾਪਹਰ ਕੁੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 81
दृष्ट्वा ततः सुविज्ञाप्य गणं विधिविनायकम् ॥ कुब्जिकां वामनां चैव ब्राह्मण्यौ कृष्णपालिते
ਫਿਰ ਉਸ ਗਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਕੇ—ਵਿਧਿਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ—ਕੁਬਜਿਕਾ ਅਤੇ ਵਾਮਨਾ ਨੂੰ ਵੀ (ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ), ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀਆਂ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀਆਂ ਹਨ।
Verse 82
गङ्गा साध्वी च तत्रैव महापातकनाशिनी ॥ दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा तथा ध्यात्वा सर्वकामान्समश्नुते
ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਾਧਵੀ ਗੰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਸਪਰਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 83
धारालोपनके तद्वद्वैकुण्ठे खण्डवेलके ॥ मन्दाकिन्याः संयमने असिकुण्डे तथैव च
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਰਾਲੋਪਨਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਤਦੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਅਤੇ ਖੰਡਵੇਲਕ ਨੂੰ; ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਸੰਯਮਨ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸਿਕੁੰਡ ਨੂੰ ਭੀ।
Verse 84
दृष्ट्वा गच्छेत्ततो देवीं या कृष्णेन विनिर्मिता ॥ कंसभेदं प्रथमतः श्रुतं यत्र कुमन्त्रितम्
ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ—ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕংস ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
Verse 85
एवं प्रदक्षिणं कृत्वा नवम्यां शुक्लकौमुदे ॥ सर्वं कुलं समादाय विष्णुलोके महीयते
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਕੌਮੁਦੀ ਦੇ ਨਵਮੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਕੁਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਦਿਆਂ), ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The text frames pilgrimage as disciplined conduct in and through terrestrial space: purity, restraint (mauna, brahmacarya), and ordered movement (pradakṣiṇā) are presented as the proper way to engage a sacred landscape. Merit is tied not only to belief but to regulated behavior—bathing, ancestral offerings, and respectful visitation—implying a normative ethic of how humans should traverse and honor places, waters, and boundary-points.
The chapter specifies Kārttika māsa and prescribes arriving on the aṣṭamī (dark fortnight is indicated: asite), performing night-vigil (jāgaraṇa), and beginning the yātrā on navamī at brāhma-muhūrta, proceeding before sunrise. It also mentions a completion framing on navamī in a “śukla-kaumudī” context, indicating a bright, moonlit seasonal setting associated with Kārttika observance.
While not a modern ecological treatise, the chapter encodes an Earth-centered ethic by prescribing careful, sequential engagement with rivers (Yamunā, Sarasvatī), tīrthas, groves/khāṇḍas (e.g., Kadamba-khaṇḍa), and boundary sites (koṭi, sthala clusters). Pṛthivī’s implied stake is answered through rules that limit disorderly movement (e.g., discouraging conveyance-based yātrā for ‘phala’), emphasize cleanliness, and sacralize waters and locales—practices that function as traditional mechanisms for protecting and regulating shared environments.
The narrative references divine and epic figures and cultic agents rather than a continuous royal genealogy: Rāma (as a precedent for yātrā-siddhi), Kṛṣṇa, Balabhadra, Vasudeva, Devakī, Kaṃsa, Ugrasena, as well as Hanumān and Gaṇeśa (Vināyaka) for success and obstacle-removal. It also attributes the establishment/authorization of tīrthas to ṛṣis (including an allusion to earlier ritual sequencing by sages such as Dhruva and others), and includes a purātanī gāthā (old verse tradition) about Hayamukti.