Adhyaya 150: The Sacred Greatness of Sānandūra

Verse 1

अथ सानन्दूरमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ द्वारकायास्तु माहात्म्यं श्रुत्वा ह्येतत्सुभाषितम् ॥ हृष्टावोचत्तदा देवं धर्मकामा वसुन्धरा ॥

ਹੁਣ ਸਾਨੰਦੂਰ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਵਰਣਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਤਦ ਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 2

धरण्युवाच ॥ अहो देव प्रसादश्च यत्त्वया परिकीर्तितम् ॥ श्रुत्वैतत्परमं पुण्यं प्राप्तास्मि परमां श्रियम् ॥

ਧਰਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਵਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹਾਂ।

Verse 3

एतस्मादपि चेद्गुह्यं लोकनाथ जनार्दन ॥ यद्यस्ति प्रोच्यतां मह्यं कृपा चेत्परमा मयि ॥

ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ ਜਨਾਰਦਨ, ਤਾਂ—ਜੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿਓ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ।

Verse 4

ततो महीवचः श्रुत्वा विष्णुः कमललोचनः ॥ वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

ਤਦ ਮਹੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ—ਨੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ सानन्दूरेति विख्यातं भूमे गुह्यं परं मम ॥ उत्तरे तु समुद्रस्य मलयस्य तु दक्षिणे ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਧਰਤੀ, ਮੇਰਾ ਇਕ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਧਾਮ ‘ਸਾਨੰਦੂਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਮਲਯ ਪਹਾੜ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ।”

Verse 6

तत्र तिष्ठामि वसुधे उदीचीं दिशमाश्रितः ॥ प्रतिमा वै मदीयास्ति नात्युच्छा नातिनीचका ॥

“ਉੱਥੇ, ਹੇ ਵਸੁਧੇ, ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਹੈ—ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਨੀਵੀਂ।”

Verse 7

आयसीं तां वदन्त्येके अन्ये ताम्रमयीं तया ॥ कांस्यां रीतिमयीमन्ये केचित्सीसकनिर्मिताम् ॥

“ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ (ਪ੍ਰਤਿਮਾ) ਲੋਹੇ ਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਜਾਂ ਘੰਟੀ-ਧਾਤ (ਬੈਲ-ਮੈਟਲ) ਨਾਲ ਬਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੀਸੇ ਨਾਲ ਨਿਰਮਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 8

शिलामयीमित्यपरे महदाश्चर्यरूपिणीम् ॥ तत्र स्थानानि वै भूमे कथ्यमानानि वै शृणु ॥

“ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਹੁਣ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਉੱਥੇ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣ।”

Verse 9

मनुजा यत्र मुच्यन्ते गताः संसारसागरम् ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि सानन्दूरे यशस्विनि ॥

“ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ, ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉੱਥੇ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਸਾਨੰਦੂਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਚੰਭਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 10

तत्रापि शृणु चाश्चर्यं यश्चापि परिवर्तते ॥ एका तत्र लता वृक्षे उच्छैः स्थूलो महाद्रुमः ॥

ਉਥੇ ਵੀ ਸੁਣੋ ਇਕ ਅਚੰਭਾ, ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਕੋ ਲਤਾ ਇਕ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਕ ਮਹਾਵ੍ਰੱਖ ਉੱਚਾ ਤੇ ਘਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 11

समुद्रमध्ये तिष्ठन्तं कोऽपि तत्र न पश्यति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि महाश्चर्यं वसुन्धरे ॥

ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਅਤੇ ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ (ਧਰਤੀ), ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਇਕ ਮਹਾ-ਅਚੰਭਾ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 12

मम भक्ताः हि पश्यन्ति विद्यमाना स्वकर्मणा ॥ बहुमत्स्यसहस्राणि कोट्यो ह्यर्बुदमेव च ॥

ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ। ਉਥੇ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਮੱਛੀਆਂ ਹਨ—ਹਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ, ਅਤੇ ਅਰਬੁਦ (ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ) ਤੱਕ ਵੀ।

Verse 13

क्षिप्तः पिण्डश्च तन्मध्ये येन केन विकर्मिणा ॥ एकस्तत्र स्थूलमत्स्यो भूमे चक्रेण चाङ्कितः ॥

ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨ ਕਿਸੇ ਕੁਕਰਮੀ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਇਕ ਪਿੰਡ (ਭੇਟ ਦਾ ਗੋਲਾ) ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਹੇ ਭੂਮੀ, ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੱਛੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੈ।

Verse 14

तावत्कश्चिन्न गृह्णाति यावत्तेन न भक्षितः ॥ तत्र रामसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ (ਮੱਛੀ) ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ। ਉਥੇ ‘ਰਾਮਸਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮੇਰਾ ਗੁਪਤ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ।

Verse 15

अगाधं चाप्यपारं च रक्तपद्मविभूषितम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥

ਇਹ ਅਗਾਧ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਇਕ ਰਾਤ ਵੱਸੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 16

बुधस्य भवनं गत्वा मोदते नात्र संशयः ॥ अथ प्राणान्प्रमुच्येत तस्मिन्सरसि सुन्दरी ॥

ਬੁਧ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ,

Verse 17

बुधस्य भवनं त्यक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ तस्मिन्रामसरस्युच्चैराश्चर्यं शृणु सुन्दरी ॥

ਬੁਧ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਚੇ ਰਾਮ-ਸਰਸ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ।

Verse 18

मनुजास्तन्न पश्यन्ति मम कर्मरता न ये ॥ तत्सरः क्रोशविस्तारं बहुगुल्मलतावृतम् ॥

ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਇਕ ਕਰੋਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ।

Verse 19

एकं तु दृश्यते श्वेतमब्जं रुक्ममयं तथा ॥ तत्र ब्रह्मसरस्युच्चैरुत्तरं पार्श्वमाश्रिता ॥

ਉੱਥੇ ਇਕ ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਵੀ। ਉੱਥੇ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਰਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 20

धारा चैका प्रपतति स्थूला मुसलसन्निभा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

ਉੱਥੇ ਇਕੋ ਧਾਰਾ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ—ਮੋਟੀ, ਮੁਸਲ ਵਰਗੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਛੇ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 21

ब्रह्मलोकं समासाद्य मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुंचते प्राणैर्भूमे ब्रह्मसरस्यपि ॥

ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਸਰਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ,

Verse 22

ब्रह्मणा समनुज्ञातो मम लोकं च गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे रम्ये ब्रह्मसरे शृणु ॥

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਰਮਣੀਯ ਬ੍ਰਹਮਸਰਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਚੰਭਾ ਸੁਣ।

Verse 23

मद्भक्ता यच्च पश्यन्ति घोरसंसारमोक्षणम् ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां सा धारा पृथुलेक्षणे ॥

ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਚੌਵੀਵੀਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਧਾਰਾ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)।

Verse 24

भूमे पतति मध्याह्ने यावत्सूर्यस्तु तिष्ठति ॥ परिवृत्ते तु मध्याह्ने सा धारा न पतेद्भुवि ॥

ਉਹ ਧਾਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਤਦ ਤੱਕ ਡਿੱਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ (ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ) ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ। ਪਰ ਦੁਪਹਿਰ ਲੰਘਣ ਤੇ ਉਹ ਧਾਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੀ।

Verse 25

एवं तत्र महाश्चर्यं पुण्यब्रह्मसरोवरे ॥ अस्ति सङ्गमनं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਚਰਜ ਹੈ। ਇੱਥੇ “ਸੰਗਮਨ” ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਗੁਪਤ ਪੁਣ੍ਯ-ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 26

समुद्रश्चैव रामश्च समेष्येते वराङ्गने ॥ तत्र कुण्डं महाभागे प्रसन्नविमलोदकम् ॥

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਕੁੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜਲ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

Verse 27

बहुगुल्मलताकीर्णं शोभितं च विहङ्गमैः ॥ समुद्रस्य तु पार्श्वेन ह्यदूरात्तत्र योजनात् ॥

ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ—ਲਗਭਗ ਇਕ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ।

Verse 28

समुद्रभवनं गत्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि कुण्डं रामस्य सङ्गमे ॥

ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਚਰਜ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਰਾਮ ਦੇ ਸੰਗਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਕੁੰਡ।

Verse 29

यद्दृष्ट्वा मनुजास्तत्र भ्रमन्ति विगतज्वराः ॥ यानि कानि च पर्णानि पतन्ति जलसंसदि ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥਲੇ ਮਨੁੱਖ ਜ੍ਵਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਪੱਤੇ ਜਲ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਅਰਥਾਤ ਜਲ ਦੇ ਪਟਲ ਉੱਤੇ, ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ…

Verse 30

एकमप्यत्र पश्यन्ति न केपि वसुधे नराः ॥ अच्छिद्राणि च पत्राणि तस्मिन् रामस्य सङ्गमे ॥

ਹੇ ਧਰਤੀ! ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਵੀ ਪੱਤਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਰਾਮ ਦੇ ਉਸ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਬਿਨਾ ਛੇਦਾਂ ਦੇ ਹਨ।

Verse 31

प्रपन्नेनापि मार्गं तच्छिद्रं तत्र न पश्यति ॥ अस्ति शक्रसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

ਜੋ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਛੇਦ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ‘ਸ਼ਕ੍ਰ-ਸਰਸ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 32

तत्र पूर्वेण पार्श्वेण ह्यदूरादर्धयोजनात् ॥ तस्य कुण्डस्य सुश्रोणि चतस्रो विषमाश्रिताः ॥

ਉੱਥੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ, ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਕਟਿ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਕੁੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਾਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਭੂਮੀ ‘ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ।

Verse 33

धाराः पतन्ति कल्याणि प्रसन्नसलिलास्तथा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत चतुष्कालोषितो नरः ॥

ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਉੱਥੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰੋਂ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਵੱਸੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 34

चतुर्णां लोकपालानां लोकानाप्नोति चोत्तमान् ॥ अस्मिंश्च शक्रसरसि यदि प्राणान्प्रमुञ्चति ॥

ਉਹ ਚਾਰੋਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਸ਼ਕ੍ਰ-ਸਰਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ (ਮਰ ਜਾਵੇ)…

Verse 35

लोकपालान्समुत्सृज्य मम लोकेषु मोदते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे दृश्यते तच्छृणुष्व मे ॥

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ।

Verse 36

शुद्धैर्भागवतैर्भूमे सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ चतुर्धारास्ततो भद्रे पतन्ति चतुरो दिशः ॥

ਹੇ ਧਰਤੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਗਵਤ ਭਕਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਚਾਰ ਧਾਰਾਂ ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 37

श्रूयते गीतनिर्घोषः श्रुतिकर्ममनोहरः ॥ अस्ति सूर्पारकं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

ਗੀਤ ਦਾ ਗੂੰਜਦਾ ਨਾਦ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੂರ್ಪਾਰਕ ਹੈ।

Verse 38

जामदग्न्यस्य रामस्य स्वाश्रमोऽथ भविष्यति ॥ तत्र तिष्ठाम्यहं देवि समुद्रतटमाश्रितः ॥

ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਉੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ-ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 39

शाल्मलीं चाग्रतः कृत्वाधिष्ठितश्चोत्तरामुखः ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਪਾਲ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 40

ऋषिलोकं ततो गत्वा पश्येत् तत्राप्यरुन्धतीम् ॥ अथ प्राणान्विमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਭੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ। ਤਦ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 41

ऋषिलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे नमस्कारं च कुर्वते ॥

ਰਿਸ਼ਿਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਅਚੰਭਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

वर्षाणि द्वादशैतेन नमस्कारः कृतो भवेत् ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे पश्यन्ति परिनिष्ठिताः ॥

ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

पापात्मानो न पश्यन्ति मम मायाविमोहिताः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां समुपायान्ति शाल्मलीम् ॥

ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਚੌਵੀਵੇਂ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਾਲਮਲੀ (ਵ੍ਰਿਕਸ਼/ਸਥਾਨ) ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 44

तत्र पश्यन्ति सुश्रोणि शुद्धा भागवता नराः ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे अस्ति गुह्यं परं मम ॥

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀਏ, ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਗਵਤ ਭਕਤ ਜਨ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਮੇਰਾ ਇਕ ਗੁਪਤ ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

Verse 45

जटाकुण्डमिति ख्यातं वायव्यां दिशि संस्थितम् ॥ तत्कुण्डस्य महाभागे समन्ताद्दशयोजनम्

ਇਹ “ਜਟਾਕੁੰਡ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਨਾਰੀ, ਉਸ ਕੁੰਡ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦਸ ਯੋਜਨ ਹੈ।

Verse 46

अगस्तिभक्नं गत्वा मोदते नात्र संशयः ॥ अथ प्राणान्प्रमुञ्चेत मम चिन्तापरायणः

ਅਗਸਤਿਭਕਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ,

Verse 47

अगस्तिभवनं त्यक्त्वा मम लोकं तु गच्छति ॥ तस्य कुण्डस्य सुश्रोणि नव धारा न किञ्चन

ਅਗਸਤਿ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਉਸ ਕੁੰਡ ਦੀਆਂ ਨੌ ਧਾਰਾਂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ।

Verse 48

विस्तारश्च महाभागे अगाधश्च महार्णवः ॥ आश्चर्यं सुमहत्तत्र कथ्यमानं मया शृणु

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਥਾਹ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਾ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣੋ।

Verse 49

यच्च पश्यति सुश्रोणि समन्तादितरो जनः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां रवावभ्युदिते सति

ਅਤੇ ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਚੌਵੀਹਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗ ਆਇਆ ਹੋਵੇ—

Verse 50

न वर्द्धते ततश्चाम्भो यावत्तिष्ठति तत्पुनः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे सानन्दूरेति तन्मया

ਫਿਰ ਉਹ ਜਲ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਠਹਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਦ ਤੱਕ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ‘ਸਾਨੰਦੂਰਾ’ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ ਹੈ।

Verse 51

आश्चर्यं च प्रमाणं च भक्तिकीर्तिविवर्धनम् ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं स्थानानां परमं महत्

ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵੀ, ਜੋ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਪਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 52

यस्तु गच्छति सुश्रोणि अष्टभक्तपथे स्थितः ॥ प्राप्नोति परमां सिद्धिं ममैव वचनं यथा

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਅੱਠ-ਵਿਧ ਭਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਹੈ।

Verse 53

य एतत्पठते नित्यं यश्चैवं शृणुयान्मुदा ॥ कुलानि तेन तीर्णानि षट् च षट् च पुनश्च षट्

ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੁਲ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਛੇ, ਅਤੇ ਛੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਛੇ।

Verse 54

एतन्मरणकाले न विस्मर्तव्यं कदाचन ॥ यदीच्छेद्विष्णुलोके हि निष्कलं गमनं नरः

ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਗਮਨ ਚਾਹੇ।

Verse 55

सौवर्णं दृश्यते पद्मं मध्याह्ने तु दिवाकरे ॥ यत्र रामगृहं नाम मम गुह्यं यशस्विनि ॥

ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ‘ਰਾਮਗ੍ਰਿਹ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਗੁਪਤ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ।

Verse 56

मनोज्ञं रमणीयं च जलजैश्चापि संवृतम् ॥ तत्र रूढानि पद्मानि द्योतयन्ति दिशो दश ॥

ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਰਮਣੀਯ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਜ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉੱਗੇ ਕਮਲ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 57

मण्डितं कुमुदैः पद्मैः सुगन्धैश्चोत्तमैस्तया ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

ਉਹ ਥਾਂ ਕੂਮੁਦ (ਸਫੈਦ ਕਮਲ) ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਛੇ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 58

न च तद्वर्धते चाम्भो न चैव परिहीयते ॥ मासे भाद्रपदे चैव शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥

ਅਤੇ ਉਸ ਜਲ ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਮੀ। ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—

Verse 59

मलयस्य दक्षिणेन समुद्रस्योत्तरे तथा ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੀ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 60

एतत्ते कथितं भद्रे त्वया पृष्टं च मां प्रति ॥ उक्तं भागवतार्थाय किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਗਵਤ/ਪੁਰਾਣਿਕ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਲਈ ਇਹ ਕਥਨ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ?