Adhyaya 148: The Greatness of Stutasvāmi: Varāha’s Disclosure of the Bhūtagiri Sacred Landscape and Its Ethical Discipline

Verse 1

अथ स्तुतस्वामिमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ गोनिष्क्रमणमाहात्म्यं श्रुत्वा गुह्यमनुत्तमम् ॥ विस्मयं परमं गत्वा सर्वरत्नविभूषिता

ਹੁਣ ਸਤੁਤਸ੍ਵਾਮਿਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ-ਸਤੁਤੀ (ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਗੋਨਿਸ਼ਕ੍ਰਮਣ’—ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ—ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪਰਮ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।

Verse 2

धरण्युवाच ॥ अहो गवां हि माहात्म्यं तव चैवं श्रुतं मया ॥ यच्छ्रुत्वा अहं जगन्नाथ जातास्मि परिनिर्वृता

ਧਰਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਹੋ! ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਮੈਂ ਅਤਿ ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।

Verse 3

एवमेव परं गुह्यं ब्रूहि नारायण प्रभो ॥ अस्मात्क्षेत्रात्परं देव यदि क्षेत्रं विशिष्यते

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ (ਉਸ ਬਾਰੇ) ਕਹੋ।

Verse 4

श्रीवराह उवाच ॥ अहं नारायणो देवः सर्वधर्मव्यपाश्रयः ॥ मात्सर्यं चैव मे नास्ति तेनाहं परमः प्रभुः

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ, ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ।

Verse 5

एतच्छास्त्रं महाभागे प्रयुक्तं लीलया मया ॥ वराहरूपमादाय सर्वभागवतप्रियम् ॥

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਲੀਲਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਭਾਗਵਤ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਭ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 6

धरण्युवाच ॥ यथा यथा भाषसि धर्मकारणमिदं वचो धर्मविनिश्चयं महत् ॥ तथा तथा देव वराहाप्रमेयं हृद्यं मनो भावयसे जनार्दन ॥

ਧਰਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋ—ਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵਚਨ, ਧਰਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨਿਰਣਯ—ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਵਰਾਹ ਵੱਲ ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ-ਪ੍ਰਸੰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਰ ਹੋਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋ।

Verse 7

ततो महीवचः श्रुत्वा धर्मश्रेष्ठी महामनाः ॥ वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

ਤਦ ਮਹੀ (ਧਰਤੀ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹਾਨ-ਮਨ ਵਾਲੇ—ਵਰਾਹ-ਰੂਪੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे मम कर्मव्यवस्थिते ॥ कथयिष्याम्यहं ह्येवं गुह्यं लोकसुखावहम् ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਹੇ ਭੂਮੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਇਹ ਗੁਹ੍ਯ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਹਾਂਗਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

स्तुतस्वामीति विख्यातं गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥ ह्यपरं युगमासाद्य तत्र स्थास्यामि सुन्दरि ॥

‘ਸਤੁਤਸਵਾਮੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਗੁਹ੍ਯ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ਪਰਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 10

पञ्च तस्य शिष्यास्च भविष्यन्ति विचक्षणाः ॥ ऋषयो धर्मसंयुक्ता मत्प्रसादाद्बलाश्रिताः ॥

ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ—ਵਿਚਕਸ਼ਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬਲ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ।

Verse 11

ते मां संस्थापयिष्य्पन्ति धर्ममूर्तिं महीगताम् ॥ शाण्डिल्यो जाजलिश्चैव कपिलश्चोपसायकः ॥

ਉਹ ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਮੇਰੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਗੇ—ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ, ਜਾਜਲਿ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਉਪਸਾਯਕ।

Verse 12

भृगुश्चैव महाभागे मम मार्गानुसारिणः ॥ ते च प्रसन्नमनस आत्मदृष्टान्तदर्शिनः ॥

ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ—ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ; ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ-ਸਰੂਪ ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 13

स्वयं ज्ञानप्रभावेण भासयिष्यन्ति मां सदा ॥ सङ्कर्षणो वासुदेवो प्रद्युम्नो ह्यनिरुद्धकः ॥

ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨਗੇ—ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਅਨਿਰੁੱਧ।

Verse 14

गच्छता बहुकालेन मम कर्मपरायणः ॥ ततो दीर्घेण कालेन इज्यापूर्वस्थितेन च ॥

ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ; ਤਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ (ਅਗਲਾ ਅਰਥ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ)।

Verse 15

वरं तेषां प्रदास्यामि यो यस्य हृदि संस्थितः ॥ ते प्रवक्ष्यन्ति मां देवि आत्मशास्त्रव्यवस्थिताः ॥

ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ ਜੋ ਜੋਹਦੇ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਤਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਗੇ।

Verse 16

आत्मशास्त्रं प्रतिष्ठेत यत्र धर्मः सुनिष्ठितः ॥ भवत्वेतन्निश्चयेन न तु मिथ्या कदाचन ॥

ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਸੁਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਆਤਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 17

तव देव प्रसादेन इहलोकः प्रवर्तताम् ॥ तानप्येवं वदिष्यामि शिष्याय भवतां प्रियम् ॥

ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਧਰਮਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਂਗਾ—ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 18

भविष्यति न संशेहो यतो यूयं मम प्रियाः ॥ सुशिष्याः बाढमित्येवं भविष्यन्ति न संशयः ॥

ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ‘ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ’—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਣਨਗੇ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 19

एवं सर्वेषु शास्त्रेषु वाराहं घृतसम्मितम् ॥ वाराहं ज्ञानमुत्सृज्य महाभागं महौजसम् ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਹ-ਉਪਦੇਸ਼ ਘਿਉਂ ਵਾਂਗ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਵਾਰਾਹ-ਜ੍ਞਾਨ—ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ—ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ…

Verse 20

एवं समं मया चैव ह्यात्मना परिभाषितम् ॥ ते प्रणामं करिष्यन्ति सिद्धिं प्राप्स्यन्ति वै पराम् ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੋਂ, ਇਹ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 21

महाज्ञानमिदं सूक्ष्मं भूमे भक्तेषु दृश्यते ॥ शास्त्राणां परमं शास्त्रं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

ਹੇ ਧਰਤੀ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸੁਖਮ ਗਿਆਨ ਭਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

Verse 22

किञ्चिदन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ शास्त्रमेतन्महाभागे स्थूलकर्म महौजसम् ॥

ਮੈਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਸੁਣ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਥੂਲ ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 23

केचित्तरन्ति ज्ञानेन केचित्कर्मणि निष्ठिताः ॥ केचिद्यथेष्टं सुश्रोणि केचिद्दानेन कर्मणा ॥

ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਾਨ ਨੂੰ ਕਰਮ ਬਣਾਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

Verse 24

केचिद्योगबलं भुक्ता पश्यन्ति मम संस्थितम् ॥ विधिपूर्वं तु मे किञ्चिन्नराः पश्यन्ति निष्ठिताः ॥

ਕੁਝ ਯੋਗ-ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

सर्वधर्मकराः केचित्सर्वाशाः सर्वविक्रयाः ॥ ते मां पश्यन्ति वै भूमे एकचित्त व्यवस्थिताः ॥

ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮਕ ਕਰਤੱਬ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

एवमेतन्महाशास्त्रं देवि संसारमोक्षणम् ॥ मम भक्तव्यवस्थायै प्रयुक्तं परमं प्रियम् ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 27

ते तथा च प्रवक्ष्यन्ति यच्च यस्याभिरोचते ॥ अन्यथान्यस्य दृष्टानामृषिभिर्यत्प्रयोजितम् ॥

ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਅਨੁਸਾਰ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 28

मत्प्रसादेन ते सर्वे सिद्धिं यास्यन्ति मत्पराम् ॥ मम शिष्येषु येषां च मात्सर्योपहतात्मनाम् ॥

ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ—ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਲ ਹੋਰ ਹੈ।

Verse 29

मच्छास्त्रे च भवेद्दोषस्तेषामत्र पुनर्भवः ॥ मात्सर्यं ये च कुर्वन्ति मद्धर्मपरमे जने ॥

ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰਜਨਮ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਜਨ ਪ੍ਰਤੀ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—

Verse 30

तेषां नायं परो लोको मात्सर्योपहतात्मनाम् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ—ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਉਹ ਸੁਣ।

Verse 31

मम मार्गानुसारेण परं गुह्यं मम प्रिये ॥ शास्त्रवन्तो विनीताश्च बहुदोषविवर्जिताः ॥

ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਵਿਨੀਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ—

Verse 32

यस्तु मात्सर्यसंयुक्तो न स पश्यति मां क्वचित् ॥ बहुकर्मसमायुक्ता दानाध्ययननिष्ठिताः ॥

ਪਰ ਜੋ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। (ਭਾਵੇਂ) ਬਹੁਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋਣ—

Verse 33

तपसा ज्ञानयुक्ता वा नित्यं कर्मसु चोद्यताः ॥ अनेन हि स्वभावेन मात्सर्यं चैव कुर्वते ॥

ਤਪ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਹਿਣ—ਇਸੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 34

न ते पश्यन्ति मां भूमे मायया परिदूषिताः ॥ न कर्त्तव्यं ततः सर्वैर्मात्सर्यं धर्मघातकम् ॥ मम शास्त्रपरेणेह यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥

ਹੇ ਭੂਮੀ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਈਰਖਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜੇ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਚਾਹੇ।

Verse 35

ते तु मात्सर्यार्दोषेण नष्टाचाराः पतन्त्यधः ॥ मात्सर्यं सर्वनाशाय मात्सर्यं धर्मनाशकम् ॥

ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਈਰਖਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਚਾਰੁ ਆਚਰਨ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਈਰਖਾ ਸਰਵਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਈਰਖਾ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 36

एतद्गुह्यं महाभागे न जानन्ति मनीषिणः ॥ मात्सर्यस्य तु दोषेण बहवो निधनं गताः ॥

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਹ ਗੁਹ੍ਯ (ਸੂਖਮ) ਤੱਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਈਰਖਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 37

तत्राश्चर्यं महाभागे शृणु भूतगिरौ मम ॥ आयसी प्रतिमा तत्र ह्यभेद्या चैव दृश्यते ॥

ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਮੇਰੇ ਭੂਤਗਿਰਿ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਚੰਭਾ ਸੁਣੋ। ਉੱਥੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਭੇਦ੍ਯ (ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ) ਹੈ।

Verse 38

ब्रुवन्ति केचित्कांस्येति आयसीत्यपरेऽब्रुवन् ॥ पाषाणीत्यपरे केचिदन्ये वज्रमयीति च ॥

ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਾਂਸੇ ਦੀ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਲੋਹੇ ਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੱਥਰ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਜ੍ਰਮਈ (ਹੀਰੇ ਵਰਗੀ ਅਡੋਲ) ਹੈ।

Verse 39

ऊर्ध्वं वा यदि वाऽधो वा ये कुर्वन्ति ममार्चनम् ॥ तथापि मां संस्पृशन्ति शिरोमध्ये तु सुन्दरी ॥

ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਪਰਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ।

Verse 40

ये तु पश्यन्ति मां भूमे मणिपूरगिरौ स्थितम् ॥ स्तुवन्त्याचार्यवन्तश्च मत्प्रसादत्सु संयताः ॥

ਹੇ ਧਰਤੀ! ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮਣਿਪੂਰ-ਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੰਯਮ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹਨ।

Verse 41

आचार्याणां गुणान्भुक्त्वा मम कर्मपथे स्थिताः ॥ सर्वकिल्बिषमुक्ताश्च यान्ति ते परमां गतिम् ॥

ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 42

तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे अस्ति गुह्यं परं मम ॥ पञ्चारुमेति विख्यातमुत्तरां दिशमाश्रितम् ॥

ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ! ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਧਾਮ ਹੈ, ਜੋ ‘ਪੰਚਾਰੁਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 43

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥ मोदते नन्दने दिव्ये ह्यप्सरोभिः समाकुले ॥

ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪੰਜ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਨੰਦਨ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

Verse 44

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृतकृत्यो भवेन नरः ॥ नन्दनं वनमुत्सृज्य मम लोकं च गच्छति ॥

ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੰਦਨ-ਵਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

भृगुकुण्डेति विख्यातमत्र गुह्यं परं मम ॥ मम दक्षिणपार्श्वे तु अदूरादर्धयोजनात् ॥

ਇੱਥੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਕੁੰਡ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ, ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 46

ध्रुवो यत्र तु तिष्ठेत मेरुशृङ्गे शिलोच्चये ॥ तत्र मोदति सुश्रोणि अप्सरोभिर्यथासुखम् ॥

ਜਿੱਥੇ ਧ੍ਰੁਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪੱਥਰੀਲੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ—ਉੱਥੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਕਟਿ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਸੁਖ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 47

अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम कर्मपथे स्थितः ॥ ध्रुवलोकं परित्यज्य मम लोके महीयते ॥

ਫਿਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਜੇ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

मणिकुण्डेति विख्यातं तत्र गुह्यं परं मम ॥ मणयो यत्र दृश्यन्ते अनेकालयसंस्थिताः ॥

ਉੱਥੇ ਮਣਿ-ਕੁੰਡ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਆਸਨਾਂ/ਆਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਰਤਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 49

अगाधं तं हृदं भद्रे देवानामपि दुर्लभम् ॥ विस्मयं किं पुनस्तत्र मलयश्चञ्चलः स्थितः ॥

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਉਹ ਹ੍ਰਦ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਮਲਯ (ਪਵਨ) ਦਾ ਚੰਚਲ ਗਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਕਿਹੜਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ?

Verse 50

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥ रत्नभागी भवेद्वीरो राजलक्षणसंयुतः ॥

ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਉਹ ਵੀਰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਲੱਛਣਾਂ (ਸਾਰਭੌਮਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम कर्मपथे स्थितः ॥ छित्त्वा वै सर्वसंसारं मम लोकं प्रपद्यते ॥

ਫਿਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

सुगुह्यं पूर्वपार्श्वेन मम क्षेत्रस्य सुन्दरि ॥ अदूरतस्त्रिक्रोशेन परिमाणं विधीयते ॥

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਦੂਰ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦੀ ਹੱਦ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਮਾਪੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 53

तत्र स्नानं तु कुर्वीत मम लोकं स गच्छति ॥ धूतपापेति विख्यातं तत्र गुह्यं परं मम ॥

ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ‘ਧੂਤ-ਪਾਪ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 54

पञ्चक्रोशाददूराद्वै मम क्षेत्रस्य पश्चिमे ॥ तत्र कुण्डं महाभागे मम तद्रोचते जलम् ॥

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 55

धुन्वानो दुष्करं कर्म पञ्चभूतात्मनिष्ठितम् ॥ कृतोदकस्तत्र भद्रे धूतपापो यशस्विनि

ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਦੇਹ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਿਤ ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 56

गत्वेन्द्रलोकं सुश्रोणि देवैः सह स मोदते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः

ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਇੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ, ਮੇਰੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

इन्द्रलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे धूतपापे शृणुष्व मे

ਇੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਧੂਤਪਾਪੇ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।

Verse 58

वर्त्तते च विशालाक्षि मणिपूरे गिरौ मम ॥ तावन्न पतते धारा यावत्पापं न धूयते

ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਮਣਿਪੂਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਪਰਬਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਧਾਰਾ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਧੁਲਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੀ।

Verse 59

धूते पापे च सुश्रोणि धारा च पतति क्षितौ ॥ एवं तत्र विशालाक्षि वृक्षमश्वत्थमिश्रितम्

ਜਦ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਤਦ ਧਾਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਉੱਥੇ ਅਸ਼ਵਤ्थ (ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਜੀਰ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਹੈ।

Verse 60

धूतपापं न प्रविशेत्प्रविशत्यामले नरे ॥ तस्मिन्क्षेत्रे वरारोहे समन्तात्पञ्चयोजने

ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਧੋਏ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ; ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤਾਂ ਨਿਰਮਲ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਘਾਵਾਲੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ।

Verse 61

यत्र तिष्ठाम्यहं देवि पश्चिमां दिशमाश्रितः ॥ तत्र चामलकं भद्रे अदूरादर्धयोजनात्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ—ਉੱਥੇ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਆਮਲਕ (ਆਂਵਲਾ) ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ।

Verse 62

मम चैव प्रभावेण सर्वकालफलोदयम् ॥ तत्र कश्चिन्न जानाति पापकर्मा नराधमः

ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਪਾਪਕਰਮੀ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ—ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 63

भक्तं भागवतं शुद्धं मम कर्मव्यवस्थितम् ॥ उपोष्य च त्रिरात्राणि श्रद्धधानो जितेन्द्रियः

ਭਗਤ, ਭਾਗਵਤ-ਧਰਮੀ, ਸ਼ੁੱਧ, ਮੇਰੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਰਤ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ—ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ—

Verse 64

एकचित्तेन गन्तव्यं धृतिं कृत्वा सुपुष्कलाम् ॥ यत्तत्र लभते भद्रे फलमामलकं शुभम्

ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੱਕੀ ਧੀਰਜ ਧਾਰਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਫਲ—ਆਮਲਕ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ—ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ।

Verse 65

पञ्चरात्रेण लभते तस्मिन्भूतगिरौ मम ॥ ततो हरिवचः श्रुत्वा सा मही संहितव्रता ॥

“ਮੇਰੇ ਉਸ ਭੂਤਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਨੋਰਥ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਹਰਿ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਧਰਤੀ ਨੇ (ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ)।

Verse 66

पुनर्नारायणं तत्र प्रोवाच विनयान्विता ॥ स्तुतस्वामी श्रुतोऽसि त्वं तत्र स्थानानि यानि च ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਤੁਸੀਂ ‘ਸਤੁਤਸ੍ਵਾਮਿਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜੋ ਜੋ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।”

Verse 67

एतन्नामनिर्वुक्तिं त्वं वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् ॥

“ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ, ਅਰਥਾਤ ਨਾਮ-ਉਤਪੱਤੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਯੋਗ ਹੋ।”

Verse 68

श्रीवराह उवाच ॥ भूमे हित्वा तु संसारान्ये चान्ये देवकण्टकाः ॥ द्वापरे युगमासाद्य यत्र स्थास्यामि सुन्दरि ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭੂਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਾਂਟੇ ਹਨ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਸਾਂਗਾ।”

Verse 69

ततोऽमरैश्च ब्रह्माद्यैर्बहुभिर्मन्त्रवादिभिः ॥ स्तुतिं कर्त्तुं समारब्धं मणिपूराश्रितस्य मे ॥

ਫਿਰ ਅਮਰਾਂ ਨੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਨੇਕਾਂ ਨੇ—ਮਣਿਪੂਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 70

ततो मां नारदो देवि असितो देवलस्तथा ॥ पर्वतश्च महाभागे मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਾਰਦ, ਅਸਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਲ ਵੀ, ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਪਰਵਤ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ।

Verse 71

नाम कुर्वन्ति मे तत्र मणिपूरगिरौ ततः ॥ स्तुतस्वामीति विख्यातं मम कर्मव्यपाश्रितम् ॥

ਉੱਥੇ ਮਣਿਪੂਰ ਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ‘ਸਤੁਤਸਵਾਮੀਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।

Verse 72

एतत्ते कथितं भद्रे निरुक्तिकरणं मया ॥ त्वया पृष्टं हि यद्भद्रे सर्वभागवतप्रियम् ॥

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਨਾਮ-ਵਿਆਖਿਆ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 73

एतानि भूमे गुह्यानि तत्र भूतगिरौ मम ॥ श्रद्धधानेन मर्त्येन श्रोतव्यं नात्र संशयः ॥

ਹੇ ਧਰਤੀ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਭੂਤਗਿਰਿ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲੇ ਮਰਤਭੋਗੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨੇ ਯੋਗ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 74

एतत्ते कथितं भद्रे सर्वधर्मव्यपाश्रयम् ॥ श्रीस्तुतस्वामिमाहात्म्यं किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ—ਸ਼੍ਰੀ ਸਤੁਤਸਵਾਮੀਨ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 75

पुत्रोऽहं वसुदेवस्य देवक्या गर्भसम्भवः॥ वासुदेव इति ख्यातः सर्वदानवसूदनः॥

ਮੈਂ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਦਾਨਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਸੰਹਾਰਕ।

Verse 76

तदेतॆ प्रवदिष्यन्ति सर्वभागवतप्रियम्॥ यथा च मथ्यमानाद्वै दध्नश्चोद्ध्रियते घृतम्॥

ਇਹੀ ਗੱਲ ਉਹ ਉਚਾਰਣਗੇ—ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ—ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਮਥਣ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਘੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

तद्युगस्य प्रभावेण भूमे कुर्वन्ति मानवाः॥ तैः स्वशिष्यैः समं देवि ये शास्त्रविनियोजिताः॥

ਉਸ ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਭੂਮੀ, ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ।

Verse 78

एतच्छास्त्रं महाभागे प्रयुक्तं विधिना मया॥ वराहरूपमादाय सर्वभागवतप्रियम्॥

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਜੋ ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 79

तत्र स्नानं तु कुर्वीत मम मार्गानुसारकः॥ भूपृष्ठे न तु जायेत कालेन विजितेन्द्रियः॥

ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪৃষ্ঠ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 80

सुवर्णाभं मारकतमगाधं निर्मितं मया॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः॥

ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਮਰਕਤ-ਸਮਾਨ ਅਥਾਹ ਜਲਾਸ਼ਯ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪੰਜ-ਵਿਧ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 81

तत्र गत्वा वरारोहे उदिते च दिवाकरे॥ अथ मध्याह्नवेलायां यदि वा अस्तंगतेऽपि वा॥

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਾਹੇ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵੇਲੇ, ਜਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ—

Verse 82

एतत्स्तुतगिरेर्देवि माहात्म्यं कथितं मया॥ द्वापरं युगमासाद्य यत्र स्थास्यामि सुन्दरि॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਸਤੁਤਗਿਰਿ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੱਸਾਂਗਾ।