Adhyaya 136: A Sūtra-like Manual of Expiations for Ritual Transgressions
Prāyaścittakarmasūtra
Ritual-Manual (Prāyaścitta) with Ethical-Discourse
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ “ਮਮ ਕਰਮਾਣਿ” ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾ (ਦੀਪ) ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੇੜੇ ਆਉਣਾ, ਅਣਉਚਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਆਚਾਰ-ਮਰਯਾਦਾ ਭੰਗ ਆਦਿ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਨੀਚ ਜਨਮ (ਗਿੱਦੜ, ਗਿਦ੍ਹ, ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ) ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਪਾਯ ਵਜੋਂ ਉਪਵਾਸ-ਵਿਧੀਆਂ (ਚਤੁਰਥਭਕਤ, ਅਸ਼ਟਭਕਤ), ਅਕਸ਼ਾਯ-ਸ਼ਯਨ (ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੌਣਾ), ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਸੇਵਨ ਅਤੇ ਤਿਥੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਕਲਪੱਖ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਪ-ਨਿਵਾਰਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਆਚਰਨ ਅਨਿਵਾਰਯ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 136
Verse 1
अथ प्रायश्चित्तकर्मसूत्रम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ दीपं स्पृष्ट्वा तु यो देवि मम कर्माणि कारयेत् ॥ तस्यापराधाद्वै भूमे पापं प्राप्नोति मानवः
ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੂਤਰ (ਨਿਯਮ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਦੀਵਾ ਛੂਹ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮ (ਰਿਤੁਅਲ) ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।’
Verse 2
तच्छृणुष्व महाभागे कथ्यमानं मया अनघे ॥ जायते षष्टिवर्षाणि कुष्ठी गात्रपरिप्लुतः
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਅਨਘੇ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਸੁਣੋ: ਮਨੁੱਖ ਸੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਕੋੜ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
चाण्डालस्य गृहे तत्र एवमेतन्न संशयः ॥ एवं भुक्त्वा तु तत्कर्म मम क्षेत्रे मृतो यदि
ਉੱਥੇ ਚਾਂਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ (ਉਹ) ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੇ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ (ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ) ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ…
Verse 4
मद्भक्तश्चैव जायेत शुद्धे भागवते गृहे ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि दीपस्य स्पर्शनाद्भुवि
ਤਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰਾ ਭਕਤ ਬਣ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਲਈ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 5
तरन्ति मनुजा येन कष्टं चाण्डालयोनिषु ॥ यस्य कस्यापि मासस्य शुक्लपक्षे च द्वादशी
ਇਸ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਚਾਂਡਾਲ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ…
Verse 6
चतुर्थभक्तमाहारमाकाशशयने स्वपेत् ॥ दीपं दत्त्वापराधाद्वै तरन्ति मनुजा भुवि
ਚੌਥੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਹਾਰ ਲਵੇ (ਅਰਥਾਤ ਘੱਟ ਵਾਰ), ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੌਵੇ। ਦੀਵਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਵੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 7
शुचिर्भूत्वा यथान्यायं मम कर्मपथे स्थितः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे स्पर्शने दीपकस्य तु
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ—ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਦੀਵੇ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 8
संसारशोधनं चैव यत्कृत्वा लभते शुभम् ॥ श्मशानं यो नरो गत्वा अस्नात्वैव तु मां स्पृशेत्
ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਜਾ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਛੂਹੇ…
Verse 9
मम दोषापराधस्य शृणु तत्त्वेन यत्फलम् ॥ जम्बुको जायते भूमौ वर्षाणां नव पञ्च च ॥
ਮੇਰੇ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਸੁਣੋ: ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨੌਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ (ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ) ਗਿਦੜ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 10
पिशाचो जायते तत्र वर्षाणि नव पञ्च च ॥ ततस्तु कुणपोच्छिष्टं त्रिंशद्वर्षाणि खादति ॥
ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੌਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ (ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ) ਪਿਸਾਚ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਅੰਸ਼ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
ततो नारायणाच्छ्रुत्वा धरणी वाक्यमब्रवीत् ॥ एतन्मे परमं गुह्यं लोकनाथ जनार्दन ॥
ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਣੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ, ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ।”
Verse 12
परं कौतूहलं देव निखिलं वक्तुमर्हसि ॥ श्मशानं पुण्डरीकाक्ष ईश्वरेण प्रशंसितम् ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ: ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਕਸ਼, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 13
किं त्वत्र त्रिगुणं देव पवित्रे शिवभाषिते ॥ स तव रमते नित्यं भगवान्स्तु महामतिः ॥
ਪਰ ਹੇ ਦੇਵ, ਇੱਥੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਦਾ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਭਾਵ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਮਤੀ ਭਗਵਾਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
कपालं गृह्य देवोऽत्र दीप्तिमन्तं महौजसम् ॥ प्रशंसितं च रुद्रेण भवता किं विनिन्दितम् ॥
ਇੱਥੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕਪਾਲ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਆ—ਉਜਲਾ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ; ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਿੰਦਦੇ ਹੋ?
Verse 15
श्मशानं पद्मपत्राक्ष रुद्रस्य च निशि प्रियम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि इदमाख्यानमुत्तमम् ॥
“ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਰ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੂਮੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।” ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਸੁਣ।”
Verse 16
अद्यापि ते न जानन्ति ह्यनघे संहितव्रताः ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म सर्वभूतपतिं हरिम् ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਯਮਿਤ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ—ਹਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ।
Verse 17
हत्वा च बालान्वृद्धांश्च त्रिपुरे रूपिणीः स्त्रियः ॥ तेन पापेन सम्बद्धो न शक्नोति विचेष्टितुम् ॥
ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਪ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
Verse 18
प्रणष्टमानसैश्वर्यो नष्टा माया च योगिनः ॥ विवर्णवदनो भूत्वा तिष्ठते स महेश्वरः ॥
ਮਨ ਦੀ ਅਧਿਪਤਤਾ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਯੋਗੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵੀ ਲੁੱਠ ਗਈ; ਫਿੱਕੇ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
ततो ध्यातो मया देवि शङ्करः पुनरेष्यति ॥ यावत्पश्यामि तं देवं देवि दिव्येन चक्षुषा
ਤਦ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ—“ਸ਼ੰਕਰ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ”—ਜਦ ਤੱਕ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨਾ ਲਿਆ।
Verse 20
नष्टं मायाबलं रुद्रं सर्वभूतमहेश्वरम् ॥ ततोऽहं तत्र गत्वा तु यष्टुकामं त्र्यम्बकम्
ਰੁਦ੍ਰ—ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਦਾ ਮਾਇਆ-ਬਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਗਿਆ, ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਕੋਲ।
Verse 21
नष्टसंज्ञो हतज्ञानो नष्टयोगबलोऽबलः ॥ तत ईशो मया चोक्तो वाक्यमेवं सुखावहम्
ਸੰਜ्ञਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਹਤ, ਅਤੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ; ਤਦ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 22
किमिदं तिष्ठसे रुद्र कश्मलेन समावृतः ॥ त्वं कर्त्ता च विकर्त्ता च विकाराकार एव च
ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਭ੍ਰਮ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈਂ ਤੇ ਵਿਕਰਤਾ ਵੀ; ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।
Verse 23
त्वं वैशाख्यं वियोगं च त्वं योनिस्त्वं परायणम् ॥ त्वमुग्रदेवदेवादिस्त्वं साम त्वं तथा दिशः
ਤੂੰ ਵੈਸ਼ਾਖ੍ਯ ਵੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਵਿਯੋਗ ਵੀ; ਤੂੰ ਹੀ ਯੋਨੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਾਯਣ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਉਗ੍ਰ ਹੈਂ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੱਤਾਵਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਾਮ-ਗਾਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ।
Verse 24
किं न बुध्यति चात्मानं गणैः परिवृतो भवान् ॥ किमिदं देवदेवेश विवर्णः पृथुलोचनः
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼, ਇਹ ਕੀ ਹੈ—ਤੇਰਾ ਵਰਣ ਫਿੱਕਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਇੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਉਂ ਹਨ?
Verse 25
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन यत्पृष्टोऽसि मया भवान् ॥ स्मर योगं च मायां च पश्य विष्णोर्महात्मनः
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ੍ਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸ। ਯੋਗ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦੇਖ।
Verse 26
तव चैव प्रियार्थाय येनाहमिह चागतः ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा लब्धसंज्ञो महेश्वरः
ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
Verse 27
उवाच मधुरं वाक्यं पापसंतप्तलोचनः ॥ शृणु तत्त्वेन मे देव कोऽन्योऽप्येवं करिष्यति
ਪਾਪ ਨਾਲ ਤਪੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੱਤ੍ਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣ; ਹੋਰ ਕੌਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇਗਾ?”
Verse 28
लब्धो योगश्च साङ्ख्यं च जातोऽस्मि विगतज्वरः ॥ त्वत्प्रसादेन जातोऽस्मि पूर्णाम्बुरिव सागरः
ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਖ੍ਯ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਜ੍ਵਰ-ਸਮ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਸਾਗਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਜੋ ਪੂਰਨ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 29
अहं त्वां तु विजानामि मां त्वं जानासि माधव ॥ आवयोरन्तरं कोऽपि न पश्यति जनार्दन
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਾਧਵ। ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ।
Verse 30
ब्रह्माणं तु विजानाति नावयोरन्तरेण हि ॥ साधु विष्णो महाभाग सर्वमायाकरण्डक
ਇਹ ਤੱਤ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹਾਭਾਗ! ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ—ਤੂੰ ਸਮੂਹ ਮਾਇਆ ਦਾ ਕਰੰਡਕ (ਪੇਟੀ) ਹੈਂ।
Verse 31
एवं मह्यं हरो वाक्यमुक्त्वा भूतमहेश्वरः ॥ मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय पुनः प्रोवाच माधवि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਰ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਧਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਹੇ ਮਾਧਵੀ, ਮੁੜ ਬੋਲੇ।
Verse 32
तव विष्णो प्रसादेन मया तत्त्रिपुरं हतम् ॥ निहता दानवास्तत्र गर्भिण्यश्च निपातिताः
ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 33
बालवृद्धा हतास्तत्र विस्फुरन्तो दिशो दश ॥ तस्य पापस्य दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम्
ਉੱਥੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਪਾਪ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
Verse 34
प्रणष्टयोगमायश्च नष्टैश्वर्यश्च माधव ॥ किं कर्त्तव्यं मया विष्णो पापावस्थेन सम्प्रति
ਹੇ ਮਾਧਵ! ਮੇਰੀ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਐਸ਼ਵਰਯ ਵੀ ਲੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਪਾਪ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?
Verse 35
विष्णो तत्त्वेन मे ब्रूहि शोधनं पापनाशनम् ॥ येन वै कृतमात्रेण शुद्धो मुच्येत किल्बिषात्
ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੱਸੋ ਜੋ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 36
एवं चिन्तात्मनस्तस्य मया रुद्रस्य भाषितम् ॥ कपालमालां गृहीत्वा समलं गच्छ शङ्कर
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ: ‘ਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮਲਿਨ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਾ।’
Verse 37
कीदृशः समलो विष्णो यत्र गच्छामहे वयम् ॥ ततस्तस्य वचः श्रुत्वा शङ्करस्य महेश्वरि
‘ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਉਹ ਮਲਿਨ ਸਥਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣਾ ਹੈ?’ ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ…
Verse 38
तत्पापशोधनार्थाय मया वाक्यं प्रभाषितम् ॥ श्मशानं समलं रुद्र पूतिको व्रणगन्धिकः
ਉਸ ਪਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: ‘ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਮਲਿਨ ਹੈ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ—ਗੰਦਾ, ਸੜੇਪਣ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।’
Verse 39
स्वयं तिष्ठन्ति वै तत्र मनुजा विगतस्पृहाः ॥ तत्र गृह्य कपालानि रम तत्रैव शङ्कर ॥
ਉੱਥੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਛਾ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉੱਥੇ ਕਪਾਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ।
Verse 40
तत्र वर्षसहस्राणि दिव्यान्येव दृढव्रतः ॥ ततो भक्षय मांसानि पापक्शयचिकीर्षुकः ॥
ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ। ਫਿਰ ਪਾਪ-ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਾਸ ਭੱਖਣ ਕਰ।
Verse 41
हतानां चैव मांसानि ये च भोज्यास्तव प्रियाः ॥ एवं सर्वैर्गणैः सार्द्धं वस तत्र सुनिश्चितः ॥
ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏਆਂ ਦਾ ਮਾਸ—ਜੋ ਭੋਜਨਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸ।
Verse 42
पूर्णे वर्षसहस्रे तु स्थित्वा त्वं समले पुनः ॥ गच्छाश्रमपदं पश्चाद्गौतमस्य महामुनेः ॥
ਪਰ ਜਦ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਟਿਕ ਕੇ, ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮੁਨੀ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਪਦ ਨੂੰ ਜਾ।
Verse 43
तत्र ज्ञास्यसि चात्मानं गौतमाश्रमसंस्थितः ॥ प्रसादाद्गौतममुनेर्भवता गतकिल्बिषः ॥
ਉੱਥੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ। ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
Verse 44
सततं पापसम्पन्नं कपालं शिरसि स्थितम् ॥ ऋषिः पातयितुं शक्तस्त्वत्प्रसादान्न सशङ्क्यः ॥
ਪਾਪ ਨਾਲ ਸਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਪਾਲ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 45
एवं रुद्रं वरं दत्त्वा तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ रुद्रोऽपि भ्रमते तत्र श्मशाने पापसंवृते ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਮੈਂ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਉਸ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
Verse 46
एतत्ते कथितं भद्रे श्मशानं मे जुगुप्सितम् ॥ विना तु कृतसंस्कारो मम कर्मपरायणः ॥
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ: ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਮੈਨੂੰ ਘਿਨੌਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਿਯਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੈਂ ਕਰਤਵ੍ਯ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
Verse 47
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन शुध्यति किल्बिषात् ॥ कृत्वा चतुर्थभक्षं तु दिनानि दश पञ्च च ॥
ਮੈਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ‘ਚੌਥੇ ਭੋਜਨ’ ਦਾ ਨਿਯਮ ਧਾਰ ਕੇ ਦਸ ਅਤੇ ਪੰਜ ਦਿਨ, ਅਰਥਾਤ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ, ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।
Verse 48
आकाशशयनं कुर्यादेकवस्त्रः कुशासने ॥ प्रभाते पञ्चगव्यं च पातव्यं कर्मशोधनम् ॥
ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੌਵੇ, ਇਕੋ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ। ਸਵੇਰੇ ਕਰਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 49
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो मम लोकं स गच्छति ॥ पिण्याकं भक्षयित्वा तु यो देवमुपसर्पति
ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਪਿੰਯਾਕ (ਤੇਲ-ਖਲੀ) ਖਾ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ…
Verse 50
तस्य वै शृणु सुश्रोणि प्रायश्चित्तं सुशोधनम् ॥ उलूको दश वर्षाणि कच्छपस्तु समास्त्रयः
ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ, ਸੁਣ—ਇਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ। (ਫਲਸਰੂਪ) ਦਸ ਵਰ੍ਹੇ ਉੱਲੂ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੱਛਪ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 51
जायते मानवस्तत्र मम कर्मपरायणः ॥ यांस्तु दोषान्प्रपश्यन्ते संसारेऽस्मिन्वसुन्धरे
ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ। ਪਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਜੋ ਦੋਸ਼ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ…
Verse 52
तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ किल्बिषाद्येन मुच्येत संसारान्तं च गच्छति
ਉਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 53
यावकेन दिनैकं तु गोमूत्रेण च कारयेत् ॥ रात्रौ वीरासनं कुर्यादाकाशशयने वसेत्
ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਯਾਵਕ (ਜੌਂ ਆਦਿ ਅਨਾਜ) ਅਤੇ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਵਰਤ/ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰੇ।
Verse 54
न स गच्छति संसारं मम लोकं स गच्छति ॥ वराहमांसनेन तु यो मम कुर्वीत प्रापणम्
ਉਹ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਸੂਰ-ਮਾਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੇਟ ਅਰਪਣ ਕਰੇ…
Verse 55
यावद्रोम वराहस्य मम गात्रेषु संस्थितम् ॥ तावद्वर्षसहस्राणि नरके पच्यते भुवि
ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਵਰਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਮ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 56
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ वाराहेण तु मांसनेन यस्तु कुर्वीत प्रापणम्
ਹੋਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ—ਸੁਣ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਰਾਹ-ਮਾਸ ਨਾਲ ਭੇਟ ਅਰਪਣ ਕਰੇ…
Verse 57
यावत् तत्तनुसंस्थं तु भजते तु प्रतिष्ठितम् ॥ तावत्स पतते देवि सौकरीं योनिमास्थितः
ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ (ਕਰਮ-ਦੋਸ਼) ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸੂਅਰੀ-ਸਮਾਨ ਯੋਨੀ ਧਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 58
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यां गतिं सम्प्रपद्येत मम कर्मपरायणः
ਹੋਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ—ਸੁਣ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ: ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 59
अन्धो भूत्वा ततो देवि जन्म चैवं प्रतिष्ठितम् ॥ एवं गत्वा तु संसारं वराहमांसप्रापणात्
ਤਦ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਾਹ-ਮਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਫਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 60
जायते विपुले सिद्धे कुले भागवते शुचिः ॥ विनीतः कृतसंस्कारो मम कर्मपरायणः
ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਵਿਪੁਲ ਤੇ ਸਿੱਧ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਨੀਤ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 61
द्रव्यवाङ्गुणवांश्चैव रूपवाञ्छीलवाञ्छुचिः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य कायविशोधनम्
ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ, ਬਾਣੀ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਚੰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ, ਅਰਥਾਤ ਦੇਹ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਉਪਾਯ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗੀ।
Verse 62
किल्बिषाद्येन मुच्येत मम कर्मपरायणः ॥ फलाहारो दिनान्सप्त सप्त मूलाशनस्तथा
ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕੇ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ: ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨ ਫਲਾਹਾਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਮੂਲ (ਜੜਾਂ) ਦਾ ਆਹਾਰ ਕਰੇ।
Verse 63
दिनानि सप्त तिष्ठेत सप्त वै पायसेन च ॥ तक्रेण सप्त दिवसान्सप्त पावकभोजनः
ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨ (ਇਹ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ) ਨਿਭਾਏ; ਫਿਰ ਸੱਤ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਯਸ (ਖੀਰ) ਨਾਲ; ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਤਕਰੇ (ਛਾਛ) ਨਾਲ; ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Verse 64
तत्र दोषं प्रवक्ष्यामि शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥ दशकवर्षसहस्राणि दरिद्रो जायते पुनः
ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਾਂਗਾ—ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ; ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮੁੜ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 65
ततो भवेत्सुपूतात्मा मद्भक्तः स न संशयः ॥ यस्तु भागवतो भूत्वा कामरागेण मोहितः
ਤਦ ਉਹ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਕਾਮ ਅਤੇ ਰਾਗ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ…
Verse 66
दीक्षितः पिबते मद्यं प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे
ਜੇ ਕੋਈ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ—ਸੁਣ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ (ਧਰਤੀ)।
Verse 67
अग्निवर्णां सुरां पीत्वा तेन मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत्
ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਸੁਰਾ ਪੀ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ…
Verse 68
न स लिप्यति पापेन संसारं च न गच्छति ॥ कौसुम्भं चैव यः शाकं भक्षयेन्मम पूजकः
ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰਾ ਪੂਜਕ ਹੋ ਕੇ ‘ਕੌਸੁੰਭ’ ਨਾਮਕ ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀ ਖਾਏ…
Verse 69
नरके पच्यते घोरे दश पञ्च च सूकरः ॥ ततो गच्छेच्छ्वयोनौ च त्रीणि वर्षाणि जम्बुकः ॥
ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੰਦਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸੂਅਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਗਿਦੜ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 70
वर्षमेकं ततः शुध्येन्मत्कर्मणि रतः शुचिः ॥ मम लोकमवाप्नोति शुद्धो भूत्वा वसुन्धरे ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ—ਮੇਰੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ—ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 71
ततो भूमिर्वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच पुनर्हरिम् ॥ कुसुम्भशाकनैवेद्यप्रापणेन च किल्बिषात् ॥
ਤਦ ਧਰਤੀ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ‘ਕੁਸੁੰਭ-ਸਾਗ ਦੀ ਨੈਵੇਦ੍ਯ-ਭੇਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਰਨ…’
Verse 72
कथं मुच्येत देवेश प्रायश्चित्तं वद प्रभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यो मे कुसुम्भशाकेन प्रापणं कुरुते नरः ॥
‘ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸੋ।’ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੁਸੁੰਭ-ਸਾਗ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੇਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ…’
Verse 73
भक्षणे तु कृते कुर्याच्चान्द्रायणमतन्द्रितः ॥ प्रापणे तु कृते कुर्याद्द्वादशाहं पयोव्रतम् ॥
ਜੇ ਖਾਣਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਲਸ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰੇ; ਪਰ ਜੇ ਕੇਵਲ ਭੇਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ-ਵਰਤ (ਪਯੋਵ੍ਰਤ) ਕਰੇ।
Verse 74
य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ न स लिप्येत पापेन मम लोकं च गच्छति ॥
ਜੋ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 75
यः पारक्येण वस्त्रेण न धूतेन च माधवि ॥ प्रायश्चित्ती भवेनमूर्खो मम कर्मपरायणः ॥
ਹੇ ਮਾਧਵੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਧੋਏ ਬਿਨਾ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਮੂਰਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 76
करोति मम कर्माणि स्पृशते मां तदा स्थितः ॥ मृगो वै जायते देवि वर्षाणि त्रीणि सप्त च ॥
ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮ੍ਰਿਗ ਬਣ ਕੇ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 77
हीनपादेन जायेत चैकं जन्म वसुन्धरे ॥ मूर्खश्च क्रोधनश्चैव मद्भक्तश्चैव जायते ॥
ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਉਹ ਇਕ ਜਨਮ ਲਈ ਖੋਟੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਤੱਥਾਪਿ ਮੇਰਾ ਭਕਤ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 78
तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ येन गच्छति संसारं मम भक्तो व्यवस्थितः ॥
ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਭਕਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਸਾਰ-ਭ੍ਰਮਣ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 79
अष्टभक्तं ततः कृत्वा मम भक्तिपरायणः ॥ माघस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥
ਫਿਰ ‘ਅਸ਼ਟਭਕਤ’ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਘ ਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੇ।
Verse 80
तिष्ठेज्जलाशये गत्वा शान्तो दान्तो यतव्रतः ॥ अनन्यमानसो भूत्वा मम चिन्तापरायणः ॥
ਜਲਾਸ਼ਯ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਟਿਕੇ—ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਿਤ, ਅਤੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ—ਅਨਨ੍ਯ ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹੇ।
Verse 81
प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते तु दिवाकरे ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मम कर्माणि कारयेत् ॥
ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉਗ ਆਵੇ, ਤਦ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪੀ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਧੀ-ਕਰਮ ਕਰੇ।
Verse 82
अकृत्वा यो नवन्नानि मम कर्मपरायणः ॥ ततो भागवतो भूत्वा नवन्नं यो न कारयेत् ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ‘ਨਵੰਨ’ ਭੇਟਾਂ ਤਿਆਰ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭਾਗਵਤ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਨਵੰਨ-ਕਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 83
पितरस्तस्य नाश्नन्ति वर्षाणि दश पञ्च च ॥ अदत्त्वा यस्तु भुञ्जीत नवन्नानि कदाचन ॥
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਪੰਦਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ (ਭੇਟਾਂ) ਨਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਬਿਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਵੰਨ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਆਪ ਖਾ ਲਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 84
न तस्य धर्मो विद्येत एवमेतन्न संशयः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि येन तस्मात्प्रमुच्यते ॥
ਉਸ ਲਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 85
प्रायश्चित्तं महाभागे मम भक्तसुखावहम् ॥ उपवासं त्रिरात्रं तु तत एकेन वा पुनः ॥
ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ: ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ (ਰਾਤ) ਦਾ।
Verse 86
आकाशशयनं कृत्वा चतुर्थेऽहनि शुध्यति ॥ एवं तत्र विधिं कृत्वा उदिते च दिवाकरे ॥
ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੌਣ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗ ਆਵੇ—
Verse 87
पञ्चगव्यं ततः पीत्वा शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥
ਫਿਰ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਪ-ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ—
Verse 88
सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ अदत्त्वा गन्धमाल्यानि यो मे धूपं प्रयच्छति ॥
ਸਾਰੇ ਸੰਗ-ਬੰਧਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਪਰ) ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਏ ਪਰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਾ ਦੇਵੇ—
Verse 89
कुणपो जायते भूमे यातुधानो न संशयः ॥ वर्षाणि चैकविंशानि अयस्कारनिवासकः
ਹੇ ਧਰਤੀ, ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕੁਣਪ-ਭੋਜੀ (ਲਾਸ਼-ਭੱਖ) ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨ (ਦੁਰਾਤਮਾ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕੀ ਵਰ੍ਹੇ ਲੋਹਾਰਾਂ (ਅਯਸਕਾਰਾਂ) ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 90
तिष्ठत्यत्र महाभागे एवमेतन्न संशयः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ; ਉਹ ਸੁਣ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ।
Verse 91
उपोष्य चाष्टभक्तं तु दशैकादशमेव च ॥ प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते रविमण्डले
ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਅਸ਼ਟਭਕਤ’ ਵਰਤ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਤੇ ਗਿਆਰਵੇਂ (ਦਿਨਾਂ ਦੇ) ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵੀ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ—ਜਦ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਉਗ ਆਵੇ—
Verse 92
पञ्चगव्यं ततः पीत्वा शीघ्रं मुच्यति किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत्
ਫਿਰ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ—
Verse 93
तानि तानि तरन्त्येव सर्व एव पितामहाः ॥ वहन्नुपानहौ पद्भ्यां यस्तु मामुपचक्रमेत्
ਉਹ ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ—ਸਾਰੇ ਹੀ—ਉਹਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਜੁੱਤੀ ਪਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇ—
Verse 94
चर्मकारस्तु जायेत वर्षाणां तु त्रयोदश ॥ तज्जन्मनः परिभ्रष्टः सूकरो जायते पुनः
ਤੇਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਚਮੜਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਾ (ਚਰਮਕਾਰ) ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਜਨਮ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਸੂਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
Verse 95
सूकरत्वात्परिभ्रष्टः श्वा भवेच्च जुगुप्सितः ॥ ततः श्वत्त्वात्परिभ्रष्टो मानुषेषूपजायते
ਸੂਰ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਿੰਦਿਤ ਕੁੱਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕੁੱਤੇਪਣ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 96
मद्भक्तश्च विनीतश्च अपराधविवर्जितः ॥ मुक्तस्तु सर्वसंसारान्मम लोकं स गच्छति
ਪਰ ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਕਤ ਹੈ, ਵਿਨੀਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 97
य एतेन विधानॆन वसुधे कर्म कारयेत् ॥ न स लिप्येत पापेन एवमेतन्न संशयः
ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ/ਰਿਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 98
भेरीशब्दमकृत्वा तु यस्तु मां प्रतिबोधयेत् ॥ बधिरो जायते भूमे एकं जन्म न संशयः
ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਭੇਰੀ (ਢੋਲ) ਦੀ ਧੁਨੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਏ/ਸਚੇਤ ਕਰੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਜਨਮ ਲਈ ਬਹਿਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 99
तस्य वक्ष्यामि सुश्रॊणि प्रायश्चित्तं मम प्रियम् ॥ किल्बिषाद्येन मुच्येत भेरीताडनमोहितः ॥
ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ (ਸੁੰਦਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ), ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੇਰੀ (ਨਗਾਰੇ) ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਿਆ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕੇ।
Verse 100
य एतेन विधानॆन वसुधे कर्म कारयेत् ॥ अपराधं न गच्छेत् तु मम लोकं स गच्छति ॥
ਹੇ ਵਸੁਧੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 101
अन्नं भुक्त्वा बहुतरमजीर्णेन परिप्लुतः ॥ उद्गारेण समायुक्तः अस्नात उपसर्पति ॥
ਬਹੁਤ ਅੰਨ ਖਾ ਕੇ, ਅਜੀਰਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ, ਉਹ (ਸਭਾ/ਕਰਮ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 102
एकजन्मनि श्वा चैव वानरश्चैव जायते ॥ एकस्मिञ्जन्मनि छागः सृगालश्चैकजन्मनि ॥
ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਗਿਦੜ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 103
एकजन्म भवेदन्धो मूषको जायते पुनः ॥ तारितो ह्येष संसाराज्जायते विपुले कुले ॥
ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੂਹਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਜੀਵ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ/ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 104
शुद्धो भागवतः श्रेष्ठस्त्वपराधविवर्जितः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि मम भक्तसुखावहम् ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਗਵਤ ਭਕਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 105
किल्बिषाद्येन मुच्येत मम भक्तिपरायणः ॥ त्रिदिनं पावकाहारो मूलाहारो दिनत्रयम् ॥
ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ ਉਹ ਕਿਲਬਿਸ਼ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਤਿੰਨ ਦਿਨ ‘ਪਾਵਕ-ਆਹਾਰ’ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਮੂਲ-ਆਹਾਰ ਕਰੇ।
Verse 106
पायसेन दिनत्रय्यां त्रिदिनं सक्तुना तथा ॥ त्रिदिनं वायुभक्षोऽपि आकाशशयनस्त्रिकम् ॥
ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਾਯਸ (ਦੁੱਧ-ਚੌਲ) ਨਾਲ ਜੀਵੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸਕਤੂ (ਜੌਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਲੇਈ) ਨਾਲ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵਾਯੁਭਕਸ਼ (ਕੇਵਲ ਹਵਾ) ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੌਵੇ।
Verse 107
उत्थायापररात्रे तु कृत्वा वै दन्तधावनम् ॥ पञ्चगव्यं पिबेच्चैव शरीरपरिशोधनम् ॥
ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪਹਰ ਉੱਠ ਕੇ ਅਤੇ ਦੰਤਧਾਵਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪੀਵੇ।
Verse 108
य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ न स लिप्येत पापेन मम लोकं स गच्छति ॥
ਜੋ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 109
एष धर्मश्च कीर्त्तिश्च आचाराणां महौजसाम् ॥ गुणानां च परं श्रेष्ठं ऋतीनां च महा ऋतिः ॥
ਇਹੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਹੈ—ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਆਚਾਰ; ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰੀਤੀ ਹੈ।
Verse 110
य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ स पितॄींस्तारयेज्जन्तुर्दश पूर्वान्दशापरान् ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਸਵੇਰ ਉਠ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਹੈ—ਦਸ ਪਿਛਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਸ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ।
Verse 111
आरोग्यानां महारोग्यं मङ्गलानां तु मङ्गलम् ॥ रत्नानां परमं रत्नं सर्वपापप्रणाशनम् ॥
ਆਰੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾ-ਆਰੋਗਤਾ ਹੈ; ਮੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਹੈ; ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਰਤਨ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 112
यस्तु भागवतो नित्यं पठते च दृढव्रतः ॥ कृत्वा सर्वापराधानि न स पापेन लिप्यते ॥
ਪਰ ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਨਿੱਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੇ ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਤੱਥਾਪਿ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 113
एष जप्यः प्रमाणं च सन्ध्योपासनमेव च ॥ कल्यमुत्थाय पठते मम लोकं स गच्छति ॥
ਇਹ ਜਪਣ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਹੈ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਸਵੇਰ ਉਠ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 114
न पठेन्मूर्खमध्ये तु कुशिष्याणां तथैव च ॥ दद्याद्भागवते श्रेष्ठे मम कर्मपरायणे ॥
ਮੂਰਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ (ਬੁਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ) ਵਿਚ ਇਹ ਪਾਠ ਨਾ ਕਰੇ; ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ, ਉੱਤਮ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 115
एतत्ते कथितो देवि आचारस्य विनिश्चयः ॥ पूर्वं त्वया यत्पृष्टं तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?
Verse 116
गृध्रस्तु सप्त वर्षाणि जायते खचरॆश्वरः ॥ चरन्तौ मानुषं मांसमुभौ तौ गृध्रजम्बुकौ ॥
ਗਿਧ ਸੱਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਆਕਾਸ਼-ਚਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਾਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਗਿਧ ਤੇ ਗਿੱਧੜ—ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
Verse 117
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन मुच्येत किल्बिषात् ॥ यस्य कस्यचिन्मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥
ਮੈਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ (ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤਿਥੀ) ਨੂੰ (ਇਹ) ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 118
यस्य कस्यचिन्मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ आकाशशयनं कृत्वा शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਆਕਾਸ਼-ਸ਼ਯਨ (ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੌਣਾ) ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ शीਘ੍ਰ ਹੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 119
आख्यानानां महाख्यानं तपसां च परं तपः ॥ अत्राहं कीर्तयिष्यामि ब्राह्मणेभ्यो महेश्वरि ॥
ਆਖਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਮਹਾਖਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਤਪਾਂ ਵਿਚ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 120
तत्र स्थाने शिवो भूमे गणैः सर्वैः समावृतः ॥ नष्टमायं ततो देवि चिन्तयामि वसुन्धरे ॥
ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਸਭ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ—ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ’ ਸਮਝ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 121
देवं नारायणं चैैकं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ हे विष्णो त्वत्प्रसादेन देवत्वं चैव माधव ॥
ਮੈਂ ਇਕੋ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਧਵ।
Verse 122
ममैवं वचनं श्रुत्वा भगवान्परमेश्वरः ॥ उवाच मां पुनर्व्यक्तं मां बोधय जगत्पते ॥
ਮੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ; ਮੈਨੂੰ ਬੋਧ ਕਰਾ।’
Verse 123
अतो न रोचते भूमे श्मशानं मे कदाचन ॥ यत्र रुद्रकृतं पापं स्थितं किल भयावहम् ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ—ਜਿੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਯੰਕਰ ਹੈ।
Verse 124
मूर्खः स पापकर्मा च मम कर्मपरायणः ॥ यांस्तु दोषान्प्रपद्येत संसारं च वसुन्धरे ॥
ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਪਾਪਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਜਿਹੜੇ ਭੀ ਦੋਸ਼ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 125
प्रायश्चित्तान्महाभागे मम लोकं स गच्छति ॥ मद्यं पीत्वा वरारोहे यस्तु मामुपसर्पति ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਵਰਾਰੋਹੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ…
Verse 126
दशवर्षसहस्राणि नरके परिपच्यते ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तच्च मे वदतः शृणु ॥
ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ (ਯਾਤਨਾ ਦਿੱਤਾ) ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
Verse 127
य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोकं स गच्छति ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The text presents ritual discipline (ācāra) as a form of moral-ecological accountability: transgressions tied to worship protocols are said to generate harmful consequences, while prāyaścitta regimens (regulated diet, fasting, pañcagavya, and restraint) function as structured repair. The instruction is procedural rather than speculative, emphasizing that correct conduct stabilizes both personal purity and the ethical status of places (especially the śmaśāna) through consistent remedial practice.
The chapter repeatedly specifies śuklapakṣa-dvādaśī (the 12th lunar day of the bright fortnight) as a preferred timing for expiations. It also mentions month-based flexibility (“yasya kasyāpi māsasya”) while retaining dvādaśī as the key calendrical anchor, alongside multi-day durations (e.g., ten or fifteen days; three-night fasts; seven-day dietary sequences).
By treating landscapes as ethically conditioned, the narrative links the śmaśāna’s perceived pollution to a prior episode of Rudra’s sin-remediation, implying that human actions imprint moral qualities onto terrestrial zones. Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response frame Earth as a stakeholder in ritual order: disciplined conduct and purification rites are presented as mechanisms that reduce “impurity load” and restore functional harmony between humans, sacred practice, and place.
The chapter references Rudra/Śiva (as the agent undergoing remediation), Nārāyaṇa/Viṣṇu (as the instructing divine authority within the embedded narrative), and Gautama-muni via Gautamāśrama as a locus for final purification. These figures function as exemplars within a didactic framework rather than as dynastic or royal lineages.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.