Adhyaya 118: Procedure for Divine Worship Services (Ritual Attendant Protocol)
Devopacāra-vidhiḥ
Ritual-Manual
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਪૃਥਿਵੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਦਿਨਚਰਿਆ ਵਾਲੀ ਦੇਵੋਪਚਾਰ-ਵਿਧੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੰਤਕਾਠ ਉਠਾਉਣਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਹੀ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣਾ, ਵਾਰੰਵਾਰ ਹੱਥ ਧੋਣਾ ਅਤੇ ਮੁਖ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਕਰਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਦੀਪ, ਪੁਸ਼ਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਅਭਿਆਂਗ (ਤੇਲ/ਘੀ ਮਲਣਾ), ਉਦਵਰਤਨ (ਚੂਰਨ ਮਲਣਾ), ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੰਧ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਲੰਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਰੀਤ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ-ਸਚੇਤ ਭਕਤੀਮਈ ਆਚਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 118
Verse 1
अथ देवोपचारविधिः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे भद्रे प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ यथावत्स च दातव्यो मम भक्तेन विद्यया ॥
ਹੁਣ ਦੇਵ-ਉਪਚਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੁਣ। ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਵੱਲੋਂ ਗਿਆਨ ਸਮੇਤ ਯਥਾਵਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ/ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 2
वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण उद्धृत्य दन्तकाष्ठकम् ॥ दीपं न ज्वालयेत् तावद् यावन्न स्पृश्यते धरा ॥
ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਦੰਤਕਾਠ (ਦਾਤਨ) ਚੁੱਕ ਲਏ; ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਨਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਦੀਵਾ ਨਾ ਜਲਾਏ।
Verse 3
दीपे प्रज्वालिते तत्र हस्तशौचं तु कारयेत् ॥ ततः प्रक्षाल्य हस्तौ तु पुनरेवमुपागतः ॥
ਉੱਥੇ ਜਦ ਦੀਵਾ ਜਲ ਪਏ, ਤਦ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਨੇੜੇ ਆਵੇ (ਅਗਲਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ)।
Verse 4
वन्दयित्वास्य चरणौ दन्तधावनमानयेत् ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण दद्याद्वै दन्तकाष्ठकम् ॥
ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਦੰਤਧਾਵਨ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲਿਆਵੇ; ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੰਤਕਾਠ (ਦਾਤਨ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 5
मन्त्रश्च— भुवनभवन रविसंहरण अनन्तो मध्यश्चेति गृह्णेमं भुवनं दन्तधावनम्
ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਇਹ ਹੈ— “ਹੇ ਭੁਵਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਹੇ ਅਨੰਤ, ਅਤੇ ਹੇ ਮੱਧ-ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਇਹ ਭੁਵਨ—ਇਹ ਦੰਤਧਾਵਨ (ਦੰਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ) ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”
Verse 6
यत्त्वया भाषितं सर्वमेवं धर्मविनिश्चयम् ॥ दन्तधावनं दन्ते दद्याद्यावत्कर्म वसुन्धरे ॥
ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ! ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ। ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਵਿਧੀ ਲੋੜੇ, ਦੰਤਧਾਵਨ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਏ/ਰਖੇ।
Verse 7
नित्यं शिरसोत्तार्य धृत्वा शिरसि चात्मनः ॥ पश्चात्तु जलपूतेन ततो हस्तेन सुन्दरी
ਨਿੱਤ ਸਿਰ ਉੱਤੇ (ਵਸਤ੍ਰ/ਕੇਸ) ਠੀਕ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ…
Verse 8
कार्याणि मुखकर्माणि स्वल्पेन सलिलेन च ॥ मुखप्रक्षालने चेमं शृणु मन्त्रं च सुन्दरी
ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਜਲ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੁਖ ਧੋਣ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਸੁਣ।
Verse 9
इष्ट्वेममुक्तमन्त्रेण संसारात्तु प्रमुच्यते
ਇਸ ਉਚਾਰਿਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 10
ततः पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा भगवन् भक्तवत्सल ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत्
ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ‘ਹੇ ਭਗਵਨ, ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ,’ ਅਤੇ ‘ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 11
मन्त्रज्ञानां यज्ञयष्टारं भूतस्रष्टारमेव च ॥ अन्य पुष्पाणि संगृह्य कल्यमुत्थाय माधवि
ਉਸ ਨੂੰ (ਧਿਆਨ/ਨਮਸਕਾਰ) ਕਰੋ—ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਹੇ ਮਾਧਵੀ…
Verse 12
पूजयेद्देवदेवेशं ज्ञानी भागवतः शुचिः ॥ निपतेद्दण्डवद्भूमौ सर्वकर्मसमन्वितः ॥ कायं निपतितं कृत्वा प्रसीदेति जनार्द्दनम् ॥ शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा इमं मन्त्रं मुदाहरेत्
ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਗਵਤ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ। ਦੇਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮਾਕੇ ‘ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ’ ਕਹੇ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ।
Verse 13
मन्त्रैर्लब्ध्वा संज्ञां त्वयि नाथ प्रसन्ने त्वदिच्छातो ह्यपि योगिनां चैव मुक्तिः
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ/ਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ—ਹੇ ਨਾਥ, ਜਦ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ—ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 14
यतस्त्वदीयः कर्मकरोऽहमस्मि त्वयोक्तं यत्तेन देवः प्रसीदतु
ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਾ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।
Verse 15
एवं मन्त्रविधिं कृत्वा मम भक्तिव्यवस्थितः ॥ पृष्ठतोऽनुपदं गत्वा शीघ्रं यावन्न हीयते
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਕਦਮ-ਬ-ਕਦਮ ਜਾਵੇ, ਜਲਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ (ਵਿਧੀ) ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਜਾਂ ਉਪੇਖਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
Verse 16
एवं सर्वं समादाय मम कर्म दृढव्रतः ॥ शीघ्रं मेऽभ्यञ्जनं दद्यात्तैलेनाथ घृतेन वा
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ/ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਅਭਿਅੰਜਨ (ਤੇਲ-ਮਲਿਸ਼) ਦੇਵੇ—ਤੇਲ ਨਾਲ ਜਾਂ ਘੀ ਨਾਲ।
Verse 17
ततः स्नेहं समुद्दिश्य मन्त्रज्ञः कर्मकारकः ॥ एवं चित्तं समाधाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्
ਤਦੋਂ ਸਨੇਹ (ਤੇਲ ਜਾਂ ਘੀ) ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਸਾਧਕ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ।
Verse 18
मया प्रोक्तः क्षमस्वेति तुभ्यं चैव नमो नमः ॥ एवं मन्त्रः समाख्यातस्तेनाज्यात्प्रथमं शिरः
‘ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: “ਮੈਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰੋ,” ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।
Verse 19
दक्षिणाङ्गं ततोऽभ्यज्याद्वाममङ्गं ततोऽनु च ॥ पश्चात्पृष्ठं समभ्यज्य ततोऽभ्यज्यात्कटिं तथा
ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਅਭਿਅੰਜਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਵੀ। ਫਿਰ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਪ ਕਰਕੇ, ਤਦੋਂ ਕਮਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਪ ਕਰੇ।
Verse 20
पश्चालिम्पेत् ततो भूमिं गोमयेन दृढव्रतः ॥ तस्य दृष्ट्वा श्रुतं भद्रे गोमयेन सुनिश्चितम्
ਫਿਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੇਪੇ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਬਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਥਾ ਵਜੋਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।
Verse 21
यानि पुण्यान्यवाप्नोति तानि मे गदतः श्रुणु ॥ आज्यमानमपि तथा यावन्तस्तैलबिन्दवः
ਜੋ ਪੁੰਨ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਚਨੋਂ ਸੁਣ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਲ ਜਾਂ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਅੰਜਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ—ਜਿੰਨੇ ਤੇਲ ਦੇ ਬੂੰਦ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ (ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)।
Verse 22
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ ततः पुण्यकृताँल्लोकान्पुरुषो योऽनुलिप्यते
ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਪਿਆ/ਅਭਿਅੰਜਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
एकैककणसंख्यातः स्वर्गलोके महीयते ॥ एवं योऽभ्यञ्जयेद्गात्रं तैलेन तु घृतेन वा
ਹਰ ਇਕ ਕਣ/ਬੂੰਦ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਲ ਨਾਲ ਜਾਂ ਘੀ ਨਾਲ ਦੇਹ ਦਾ ਅਭਿਅੰਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਐਸਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 24
तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके प्रतिष्ठति ॥ अथ चोद्वर्त्तनं भद्रे प्रवक्ष्यामि प्रियं मम
ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਉਦਵਰਤਨ (ਘਸਾਈ/ਮਾਲਿਸ਼) ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।
Verse 25
येन शुध्यन्ति चाङ्गानि मम प्रीतिश्च जायते ॥ भोगिना यदि वा रोध्रं यदि पिप्पलिकामधु
ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਗ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (ਇਸ ਲਈ) ਭੋਗਿਨਾ, ਜਾਂ ਲੋਧ੍ਰ, ਜਾਂ ਪਿੱਪਲਿਕਾ-ਮਧੁ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 26
मधूकमश्वपर्णं वा रोहिणं चैव कर्कटम् ॥ एतेषां प्राप्य लभते शास्त्रज्ञः कर्मकारकः
ਮਧੂਕ, ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਪਰਨ; ਅਤੇ ਰੋਹਿਣ, ਅਤੇ ਕਰਕਟ ਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕੁਸ਼ਲ ਸਾਧਕ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 27
यदीच्छेत्परमां सिद्धिं मम कर्मानुसारकः ॥ एवमुद्वर्त्तनं कृत्वा स्नानकर्म तु कारयेत् ॥
ਜੇ ਮੇਰਾ ਅਨੁਯਾਈ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਵਰਤਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸਨਾਨ-ਕਰਮ ਕਰੇ।
Verse 28
तत आमलकं चैव वसुगन्धार्णमुत्तमम् ॥ तेन मे सर्वगात्राणि मर्द्दयित्वा दृढव्रतः ॥
ਫਿਰ ਆਮਲਕ (ਆਂਵਲਾ) ਅਤੇ ਵਸੁਗੰਧਾਰ্ণ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵ ਲੈ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ਸਾਧਕ ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਮਲ੍ਹੇ।
Verse 29
जलकुम्भं ततो गृह्य इमं मन्त्र मुदाहरेत् ॥ देवानां देवदेवोऽसि देवोऽनादिरभूः परः ॥
ਫਿਰ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: “ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵਦੇਵ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈਂ—ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਪਰਮ।”
Verse 30
तव व्यक्तस्वरूपेण स्नानं गृह्णीष्व मेऽनघ ॥ एवं तु स्नपनं कुर्यान्मम मार्गानुसारकः ॥
“ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਇਹ ਸਨਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨਪਨ ਕਰੇ।
Verse 31
अथ सौवर्णकुम्भेन रजतस्य घटेन वा ॥ एतेषामप्यलाभे तु कर्मज्ञः कर्म कारयेत् ॥
ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੁੰਭ ਨਾਲ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਘੜੇ ਨਾਲ (ਇਹ ਕਰਮ ਕਰੇ)। ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਨ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਕਰਮ-ਜਾਣੂ ਵਿਅਕਤੀ ਯੋਗ ਵਿਕਲਪ ਨਾਲ ਰੀਤ ਕਰਵਾਏ।
Verse 32
ताम्रकुम्भमयेनैव कुर्यात्स्नपनमुत्तमम् ॥ एवं तु स्नपनं कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਘੜੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਤਮ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਵੇ।
Verse 33
पश्चाद्गन्धः प्रदातव्यः प्रकृष्टो मन्त्रसंयुतः ॥ सर्वगन्धाः सौमनस्याः सर्ववर्णाश्च ते मताः ॥
ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਹਿਤ ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਸੁਗੰਧਾਂ ‘ਸੌਮਨੱਸ੍ਯ’ (ਮਨ-ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ) ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਣਾਂ/ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
Verse 34
उत्पन्नाः सर्वलोकेषु त्वया सत्येषु योजिताः ॥ मया च ते तवाङ्गेषु तानावह शुचीन् प्रभो ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਇਹ ਸੁਗੰਧਾਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ-ਵਿਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਸ਼ੁਚੀ ਸੁਗੰਧੋ, ਇੱਥੇ ਆਓ।
Verse 35
मम भक्त्या सुसन्तुष्टः प्रतिगृह्णीष्व माधव ॥ एवं गन्धान्स्ततो दत्त्वा उत्कृष्टं कर्म कारयेत् ॥
ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਮ ਕਰਮ/ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਕਰਵਾਏ।
Verse 36
ततः पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा इमं मन्त्र मुदीरयेत् ॥ जलजं स्थलजं चैव पुष्पं कालोद्भवं शुचि ॥
ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: “ਜਲਜ, ਸਥਲਜ ਅਤੇ ਕਾਲ-ਉਦਭਵ—ਇਹ ਸ਼ੁਚਿ ਪੁਸ਼ਪ।”
Verse 37
मम संसारमोक्षाय गृह्ण गृह्ण ममाच्युत ॥ एवंविधोपचारेण अर्चयित्वा मम प्रियम्
“ਮੇਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੋਖ ਲਈ ਇਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਰ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ—
Verse 38
पश्चाद्धूपं च मे दद्याद् सुगन्धद्रव्यसम्मितम् ॥ धूपं गृह्य विधानॆन मयोक्तं सुखवल्लभम्
ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧੂਪ ਲੈ ਕੇ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ—
Verse 39
उभयेषु कुलेष्वात्मा धूपमन्त्रं उदीरयेत् ॥ वनस्पतिरसं दिव्यं बहुद्रव्यसमन्वितम्
ਦੋਹਾਂ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਭਕਤ ਧੂਪ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ। (ਧੂਪ) ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਰ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ,
Verse 40
मम संसारमोक्षाय धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥ मन्त्रः— शान्तिर्वै सर्वदेवानां शान्तिर्मम परायणम्
“ਮੇਰੇ ਸੰਸਾਰ-ਮੋਖ ਲਈ ਇਹ ਧੂਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।” ਮੰਤ੍ਰ: “ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ ਹੈ।”
Verse 41
सांख्यानां शान्तियोगेन धूपं गृह्ण नमोऽस्तु ते ॥ त्राता नान्योऽस्ति मे कश्चित् त्वां विहाय जगद्गुरो
“ਸਾਂਖ੍ਯਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਧੂਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆਕ ਨਹੀਂ।”
Verse 42
एवमभ्यर्च्चनं कृत्वा माल्यगन्धानुलेपनैः ॥ पश्चाद्वस्त्रं च वै दद्यात् क्षौमशुक्लं सपीतकम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਚਿੱਟਾ ਖੌਮ (ਸੂਤ/ਲਿਨਨ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ।
Verse 43
एवं चैव समादाय कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् ॥ दिव्ययोगं समादाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੇਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥ (ਅੰਜਲੀ) ਧਰ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।
Verse 44
प्रीयतां भगवान् पुरुषोत्तमः श्रीनिवासः श्रीमानानन्दरूपः ॥ गोप्ता कर्ताधिकर्ता मान्यनाथ भूतनाथ आदिरव्यक्तरूपः ॥ क्षौमं वस्त्रं पीतरूपं मनोज्ञं देवाङ्गे स्वे गात्रप्रच्छादनाय
ਭਗਵਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਉਹ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਰਤਾ; ਮਾਨਯ ਨਾਥ, ਭੂਤਨਾਥ, ਆਦਿ ਅਵ੍ਯਕਤ-ਰੂਪ। ਦੇਵ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਆਵਰਨ ਲਈ ਇਹ ਮਨੋਹਰ ਪੀਤ-ਰੰਗ ਖੌਮ ਵਸਤ੍ਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ।
Verse 45
गृहीत्वा प्रणवाद्येन धर्मपुण्येन संवृतः
ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਕਰ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋਇਆ, (ਉਹ) ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Verse 46
इदं परायणं परस्परप्रीतिकरं प्राणरक्षणं प्राणिनां स्विष्टं तदनुकल्पं सत्यमुपयुक्तमात्मने तद्देव गृहाण
ਇਹ (ਅਰਪਣ/ਕ੍ਰਿਆ) ਸਰਵੋਤਮ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਸ਼ਠ ਅਰਪਿਤ ਹੈ, ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵ, ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।
Verse 47
एवं तु प्रापणं कृत्वा मम मार्गानुसारकः ॥ मुखप्रक्षालनं दत्त्वा शीघ्रम् एव प्रकल्पितम्
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੇਰੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੁਰੰਤ ਮੁਖ-ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ ਲਈ ਜਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ।
Verse 48
शुचिः स्तुवति देवानाम् एतदेव परायणम् ॥ शौचार्थं तु जलं गृह्णन् कृत्वा प्रापणम् उत्तमम्
ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ—ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਜਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਪਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 49
एवं तु भोजनं दत्त्वा व्यपनीय तु प्रापणम् ॥ ताम्बूलं तु ततो गृह्य छेमं मन्त्रम् उदीरयेत्
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਪਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹਟਾ ਕੇ, ਤਦ ਤਾਮਬੂਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ।
Verse 50
मन्त्रः— अलङ्कारं सर्वतो देवानां द्रव्यानुक्तौ सर्वसौगन्धिकादिभिः गृह्य ताम्बूलं लोकनाथ विशिष्टम् अस्माकं च भवनं तव प्रतिमा च ह
ਮੰਤ੍ਰ: ‘ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰ—ਸਭ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਇਹ ਤਾਮਬੂਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ, ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ।’
Verse 51
अलङ्कारं मुखे श्रेष्ठं तव प्रीत्या मया कृतम् ॥ मुखप्रसाधनं श्रेष्ठं देव गृह्ण मया कृतम्
‘ਮੁਖ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਲੰਕਾਰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਮੁਖ-ਪ੍ਰਸਾਧਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।’
Verse 52
एतेनैवोपचारेण मद्भक्तः कर्म कारयेत् ॥ अनुमुक्तो महालोकान् पश्यते मम नित्यशः
ਇਸੇ ਹੀ ਉਪਚਾਰ (ਸੇਵਾ-ਵਿਧੀ) ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਾਵੇ। ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਨੁਮਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 53
मन्त्रश्च— तद्भगवन्त्वां गुणश्च आत्मनश्चापि गृह्ण वारिणः सर्वदेवतानां मुखमेव प्रक्षालयेत् ॥ एतेन मन्त्रेण सुगन्धधूपदीपनैवेद्यं पुनरेवं समर्पयेत्
ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਇਹ ਹੈ: ‘ਹੇ ਭਗਵਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੁਣ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।’ ਜਲ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਮੁਖ ਦਾ ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ ਧੂਪ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 54
मन्त्राः ऊचुः ॥ स्नेहं स्नेहेन संगृह्य लोकनाथ मया हृतम् ॥ सर्वलोकेषु सिद्धात्मा ददाम्यात्मकरेण च
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ, ਸਨੇਹ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾਤਮਾ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’
Verse 55
करेण तस्य चूर्णेन पिष्टचूर्णेन वा पुनः ॥ एतदुद्वर्त्तनं कुर्यान् मम गात्रसुखावहम्
ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਚੂਰਨ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਚੂਰਨ ਨਾਲ—ਇਹ ਉਦਵਰਤਨ (ਮਲਿਸ਼) ਕਰੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 56
कर्मण्यन्यापि माल्यानि ततो मह्यं प्रदापयेत् ॥ तदेव चार्च्चनं कृत्वा कर्मण्यः कर्मसम्मितः
ਫਿਰ ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਉਹੀ ਅਰਚਨ ਕਰ ਕੇ, ਕਰਮਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ।
Verse 57
वस्त्रैर्विभूषणं कृत्वा मम गात्रानुसारि यत् ॥ पश्चात्पुष्पं गृहीत्वा तु आसनं चोपकल्पयेत् ॥
ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜਾਵਟ ਕਰਕੇ; ਫਿਰ ਫੁੱਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।
Frequently Asked Questions
The chapter’s internal logic presents disciplined śauca (cleanliness and controlled bodily conduct) and orderly devopacāra (sequenced offerings with mantras) as a normative ethic of practice. It frames material substances—water, oils, flowers, incense, cloth—not as ends in themselves but as regulated media for cultivating reverence, restraint, and liberation-oriented intent (saṃsāra-mokṣa), expressed through repeated mantra-guided actions.
No explicit calendrical markers (tithi, nakṣatra, māsa, ṛtu, or vrata-days) are specified in the provided text. The procedures are presented as nitya-oriented (regular/daily) ritual discipline, indicated by phrases such as “nityam,” but without lunar-phase or seasonal scheduling.
Environmental/terrestrial balance is implied through the dialogic frame with Pṛthivī and through the emphasis on substances drawn from the earth-system—jala (water), gomaya (cow-dung), vanaspati-rasa (plant essences), jalaja/sthalaja puṣpa (aquatic/terrestrial flowers). The text models an ethic of measured use and purification: careful handling of water for śauca, plant-based aromatics, and natural materials integrated into a controlled ritual economy rather than wasteful consumption.
No royal genealogies, dynastic lineages, or named sages beyond the principal divine instructor (Varāha/Nārāyaṇa/Mādhava/Puruṣottama as epithets within mantras) are referenced in the provided chapter segment. The content is primarily procedural, focusing on the ritual attendant/devotee (karmakāraka, mantrajña) rather than historical personages.