Adhyaya 101: The Eulogy and Procedure of the ‘Rasadhenu’ (Sugarcane-Juice Cow) Donation

Verse 1

अथ रसधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ रसधेनुविधानं ते कथयामि समासतः ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तरे

ਹੁਣ ਰਸਧੇਨੂ-ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਹੋਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਰਸਧੇਨੂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਲਿਪੀ ਹੋਈ ਤਿਆਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਆਸਨ ਨਾਲ।’

Verse 2

रसस्य तु घटं राजन् सम्पूर्णं त्वैक्षवस्य तु ॥ तद्वत्ससङ्कल्पयेत्प्राज्ञश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਘੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰਖ ਉਸੇ ਮਾਪ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਵੱਛਾ ਵੀ ਘੜੇ।

Verse 3

तुरीयांशेन वत्सं तु तत्पार्श्वे स्थापयेत्सुधीः ॥ इक्षुदण्डमयाः पादा रजतस्य खुरैर्युताः ॥

ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਟਿਕਾਏ; ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਗੰਨੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਖੁਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ।

Verse 4

एवं कार्या रसैर्धेनुरिक्षुपादसमन्विता ।

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ‘ਰਸ-ਧੇਨੁ’ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਗੰਨੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।

Verse 5

सुवर्णशृङ्गाभरणा वस्त्रपुच्छा घृतस्तनी ॥ पुष्पकम्बलसंयुक्ता शर्करामुखजिह्वका ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਕਪੜੇ ਦੀ ਪੁੱਛ ਹੋਵੇ, ਘੀ ਦੇ ਥਣ ਹੋਣ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕੰਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਜੀਭ ਹੋਵੇ।

Verse 6

दन्ताः फलमयास्तस्याः पृष्ठं ताम्रमयं शुभम् ॥ पुष्परोमां तु राजेन्द्र मुक्ताफलकृतेक्षणाम् ॥

ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਫਲਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਸ਼ੁਭ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਉਸ ਦੇ ‘ਰੋਮ’ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘੜੀਆਂ ਹੋਣ।

Verse 7

सप्तव्रीहिसमायुक्तां चतुर्दिक्षु च दीपिताम् ॥ सर्वोपस्करसयुक्तां सर्वगन्धादिवासिताम् ॥

ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਾਨ੍ਯ/ਚਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰੇ, ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਖੇ; ਸਭ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਭ ਸੁਗੰਧਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰੇ।

Verse 8

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु निवेशयेत् ॥ सर्वलक्षणयुक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने ॥

ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਤ੍ਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ (ਦਾਨ) ਦੇਵੇ।

Verse 9

रसधेनुः प्रदातव्या स्वर्गकामेन नित्यदा ॥ दाता स्वर्गमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः ॥

ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਸਧੇਨੁ ਦਾ ਦਾਨ ਸਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦਾਤਾ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

दीयमानां तु पश्यन्ति ते च यान्ति परां गतिम् ॥ धेनुं च पूजयित्वाग्रे गन्धधूपस्रगादिभिः ॥

ਜਦੋਂ ਇਹ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਨਾਲ,

Verse 11

पूर्वोक्तैरेव मन्त्रैस्तु ततस्तां प्रार्थयेत्सुधीः ॥ प्रार्थनापूर्वकं भक्त्या द्विजाग्र्याय निवेदयेत् ॥

ਤਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ-ਪੂਰਵਕ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।

Verse 12

दशपूर्वान्परांश्चैव आत्मानं चैकविंशकम् ॥ प्रापयेत्परमं स्थानं स्वर्गान्नावर्त्तते पुनः ॥

ਉਹ ਦਸ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੀਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਧਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

Verse 13

एषा ते कथिता राजन् रसधेनुरनुत्तमा ॥ ददस्व च महाराज परं स्थानमवाप्नुहि ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ‘ਰਸਧੇਨੁ’ ਤੈਨੂੰ ਕਥਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।

Verse 14

य इदं पठते नित्यं शृणुयादथ भक्तितः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते ॥

ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

दाता च ग्राहकश्चैव एककालमभोजनः ॥ सोमपानफलं तस्य सर्वत्र तु फलं भवेत् ॥

ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਹਕ ਦੋਵੇਂ, ਇਕ ਵੇਲੇ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਸੋਮਪਾਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।