Verse 25
Katharudra
अस्थिस्नाय्वादिरूपोऽयं शरीरं भाति देहिनाम् । योऽयमन्नमयो ह्यात्मा भाति सर्वशरीरिणः ॥ ततः प्राणमयो ह्यात्मा विभिन्नश्चान्तरः स्थितः । ततो विज्ञान आत्मा तु ततोऽन्यश्चान्तरः स्वतः ॥ आनन्दमय आत्मा तु ततोऽन्यश्चान्तरस्थितः । योऽयमन्नमयः सोऽयं पूर्णः प्राणमयेन तु ॥ मनोमयेन प्राणोऽपि तथा पूर्णः स्वभावतः । तथा मनोमयो ह्यात्मा पूर्णो ज्ञानमयेन तु ॥ आनन्देन सदा पूर्णः सदा ज्ञानमयः सुखम् । तथानन्दमयश्चापि ब्रह्मणोऽन्येन साक्षिणा ॥ सर्वान्तरेण पूर्णश्च ब्रह्म नान्येन केनचित् । यदिदं ब्रह्मपुच्छाख्यं सत्यज्ञानद्वयात्मकम् ॥
अस्थि-स्नायु-आदि-रूपः अयम् शरीरम् भाति देहिनाम् । यः अयम् अन्न-मयः हि आत्मा भाति सर्व-शरीरिणः ॥ ततः प्राण-मयः हि आत्मा विभिन्नः च अन्तरः स्थितः । ततः विज्ञानः आत्मा तु ततः अन्यः च अन्तरः स्वतः ॥ आनन्द-मयः आत्मा तु ततः अन्यः च अन्तर-स्थितः । यः अयम् अन्न-मयः सः अयम् पूर्णः प्राण-मयेन तु ॥ मनो-मयेन प्राणः अपि तथा पूर्णः स्व-भावतः । तथा मनो-मयः हि आत्मा पूर्णः ज्ञान-मयेन तु ॥ आनन्देन सदा पूर्णः सदा ज्ञान-मयः सुखम् । तथा आनन्द-मयः च अपि ब्रह्मणः अन्येन साक्षिणा ॥ सर्व-अन्तरेण पूर्णः च ब्रह्म न अन्येन केनचित् । यत् इदम् ब्रह्म-पुच्छ-आख्यम् सत्य-ज्ञान-द्वय-आत्मकम् ॥
asthisnāyuvādirūpo ’yaṃ śarīraṃ bhāti dehinām | yo ’yam annamayo hy ātmā bhāti sarvaśarīriṇaḥ || tataḥ prāṇamayo hy ātmā bhinnaś cāntaraḥ sthitaḥ | tato vijñāna ātmā tu tato ’nyaś cāntaraḥ svataḥ || ānandamaya ātmā tu tato ’nyaś cāntarasthitaḥ | yo ’yam annamayaḥ so ’yaṃ pūrṇaḥ prāṇamayena tu || manomayena prāṇo ’pi tathā pūrṇaḥ svabhāvataḥ | tathā manomayo hy ātmā pūrṇo jñānamayena tu || ānandena sadā pūrṇaḥ sadā jñānamayaḥ sukham | tathānandamayaś cāpi brahmaṇo ’nyena sākṣiṇā || sarvāntareṇa pūrṇaś ca brahma nānyena kenacit | yad idaṃ brahmapucchākhyaṃ satyajñānadvayātmakam ||
ਹੱਡੀ, ਸਨਾਇੂ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਸਰੀਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਮਯ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਾਣਮਯ ਆਤਮਾ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਜ਼੍ਞਾਨਮਯ ਆਤਮਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦਮਯ ਆਤਮਾ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਸਥ ਹੈ। ਅੰਨਮਯ ਪ੍ਰਾਣਮਯ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣਮਯ ਸੁਭਾਵਤಃ ਮਨੋਮਯ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹੈ; ਮਨੋਮਯ ਆਤਮਾ ਗਿਆਨਮਯ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹੈ। ਗਿਆਨਮਯ ਸਦਾ ਆਨੰਦ—ਸੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਯ ਵੀ ਹੋਰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ/ਪੂਰਨ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ‘ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਛ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੱਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ।
This body, having the form of bone, sinew, and the like, appears for embodied beings. That self which is made of food (annamaya) appears in all embodied beings. Then the self made of vital breath (prāṇamaya), distinct, is situated within. Then the self consisting of cognition/understanding (vijñāna) is within, distinct from that. Then the self made of bliss (ānandamaya) is within, distinct from that. This food-made self is filled by the vital-breath-made; the vital-breath-made is likewise filled by the mind-made by its nature; and the mind-made self is filled by the knowledge-made. The knowledge-made is ever filled with bliss—happiness. And the bliss-made too is (filled/illumined) by another witness, Brahman. Brahman is full within all, not by anything else. This is what is called the ‘Brahman-tail’ (brahmapuccha), of the nature of truth and knowledge (as a dual characterization).