Adhyaya 2

ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕੰਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਤਰਕ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕਹਿਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ-ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਚ੍ਯੁਤ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸਭ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸਫਲਤਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਹਾਨ ਪਦ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ “ਸ਼੍ਰੀ-ਵਾਸੁਦੇਵ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ” ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਾਰਦ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਸਿੱਧਾਂਤ—ਵਾਸੁਦੇਵ/ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੀ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਅਤੇ ਸਕਾਮ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਉਪਾਸ੍ਯ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੇਦਿਕ, ਪਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਕਰਮ ਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਸ਼ਵੰਤ, ਸੀਮਿਤ ਅਤੇ ਦੋਸ਼-ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ‘ਨਿਰਗੁਣ’ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਕੇਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਨਾਰਦ ਦਾ ਬਦਰੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਤ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਿਧੀ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਬਣਦਾ ਹੈ।