Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । शृण्वन्तु सर्वे त्रिदशाः सावधानाः सविस्मयाः । कुण्डस्यैतस्य माहात्म्यं नानाफलसमन्वितम्

Transliteration

brahmovāca | śṛṇvantu sarve tridaśāḥ sāvadhānāḥ savismayāḥ | kuṇḍasyaitasya māhātmyaṃ nānāphalasamanvitam

Translation

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੋ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਇਸ ਕੁੰਡ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਣ੍ਯ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।”

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (उवाच-कर्तृ)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• शृण्वन्तु: let (them) hear
• शृण्वन्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• त्रिदशाः: the gods (thirty)
• त्रिदशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सावधानाः: attentive
• सावधानाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + अवधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (tridaśāḥ-विशेषण)

• सविस्मयाः: full of wonder
• सविस्मयाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + विस्मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (tridaśāḥ-विशेषण)

• कुण्डस्य: of the pond
• कुण्डस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• एतस्य: of this
• एतस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• माहात्म्यम्: greatness, glory
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• नानाफलसमन्वितम्: endowed with various fruits
• नानाफलसमन्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय/उपसर्गवत्) + फल (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; भूतकृदन्त (क्त) ‘समन्वित’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (māhātmyaṃ-विशेषण)

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā-kuṇḍa (unnamed in excerpt)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devas (tridaśāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā begins teaching; devas sit or stand in attentive semicircle, faces calm yet wonder-struck; the kuṇḍa’s presence is felt as a luminous backdrop.

Characters & Entities

• Brahmā
• Tridaśāḥ (Devas)
• Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred knowledge is to be received with attention; tīrtha-māhātmya is presented as a source of many dharmic results.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Ayodhyā kuṇḍa whose māhātmya Brahmā now begins to teach.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implicit prescription: listen carefully to māhātmya (śravaṇa) as a dharmic practice that supports faith in tīrtha rites.