Adhyaya 10

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਗਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਯੋਧਿਆ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ/ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਦੇਵ-ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਉਤਸਵ-ਵਿਧੀ, ‘ਅਯੋਧਿਆ-ਰਕਸ਼ਕ’ ਵੀਰ ਦਾ ਉਲੇਖ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤਾ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸੁਰਸਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਿੰਡਾਰਕ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਿਘਨੇਸ਼ਵਰ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਸੀਮਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਜਨਮਸਥਾਨ’ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਉਧਾਰਕ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਮਹਾਦਾਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; ਨਵਮੀ ਦੇ ਵਰਤਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ‘ਜਨਮ-ਬੰਧਨ’ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ—ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੋਖਸ਼-ਸਾਧਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਯੂ ਨੂੰ ਜਲ-ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਨੀ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ‘ਮਾਨਸਤੀਰਥ’ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ—ਸੱਚ, ਖ਼ਿਮਾ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸੰਯਮ, ਦਇਆ, ਸਤ੍ਯ-ਵਚਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪ—ਇਹ ਅੰਦਰਲੇ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੀ ਅਸਲ ਸਨਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ-ਕ੍ਰਮ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ—ਸਵੇਰੇ ਉਠਣਾ, ਮੁੱਖ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੇਵ-ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ, ਅਸ਼ਟਮੀ/ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ, ਅੰਗਾਰਕ-ਚਤੁਰਥੀ ਆਦਿ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ-ਨਿਰਦੇਸ਼। ਨਿਯਮਿਤ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਅਤੇ ਪੁਨਰਾਵ੍ਰਿੱਤੀ (ਮੁੜ ਜਨਮ) ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।