Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

मृत्युञ्जयेन मन्त्रेण तस्य तुष्टो यतो हरः । तेन मृत्युञ्जयेशेति ख्यातं लिंगं धरातले

Transliteration

mṛtyuñjayena mantreṇa tasya tuṣṭo yato haraḥ | tena mṛtyuñjayeśeti khyātaṃ liṃgaṃ dharātale

Translation

ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਮੰਤ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਜਦੋਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯੇਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Word by Word

• मृत्युञ्जयेन: by (the) Mṛtyuñjaya (name/epithet)
• मृत्युञ्जयेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मृत्युञ्जय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः—मृत्युम् + जयः (षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुष)

• मन्त्रेण: by the mantra
• मन्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √तुष् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे (past passive participle)

• यतः: because/wherefore
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कारणार्थक-सम्बन्धबोधक (because/for which reason)

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तेन: therefore/by that (reason)
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• मृत्युञ्जयेश: Mṛtyuñjayeśa (Lord of Mṛtyuñjaya)
• मृत्युञ्जयेश: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृत्युञ्जय + ईश (प्रातिपदिकौ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—मृत्युञ्जयस्य ईशः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक-निपात

• ख्यातम्: known/called
• ख्यातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ख्या (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (known/called)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा (वाक्यविषय)

• धरातले: on the earth’s surface
• धरातले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरातल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—धरायाः तलम् (कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रचलित)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the assembled sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mṛtyuñjayeśa

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A focus on the liṅga with an inscribed or proclaimed name ‘Mṛtyuñjayeśa’; devotees chant as a luminous aura encircles the shrine, suggesting the mantra’s power making the liṅga famous across the earth.

Characters & Entities

• Hara (Śiva)
• Mṛtyuñjaya mantra
• Mṛtyuñjayeśa Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mantra-sādhana is shown as a cause of divine pleasure, which sanctifies a place and establishes enduring sacred fame.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mṛtyuñjayeśa Liṅga at Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Japa of the Mṛtyuñjaya mantra as the devotional practice that pleases Śiva.