Adhyaya 93

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे महाकालेश्वरं हरम् । अघोरेशादुत्तरतः किंचिद्वायव्यसंस्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਰਾ—ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ।

Verse 2

धनुषां त्रिंशता देवि श्रुतं पातकनाशनम् । पूर्वं कृतयुगे देवि स्मृतं चित्रांगदेश्वरम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੀਹ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 3

महाकालेश्वरं देवि कलौ नाम प्रकीर्तितम् । कालरूपी महारुद्रस्तस्मिंल्लिंगे व्यवस्थितः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 4

चराचरगुरुः साक्षाद्देवदानवदर्पहा । सूर्यरूपेण यत्सर्वं ब्रह्मांडे ग्रसते प्रिये

ਉਹ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਸੂਰਜ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਗ੍ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

स देवः संस्थितो देवि तस्मिंल्लिंगे महाप्रभः । यस्तत्पूजयते भक्त्या कल्ये लिंगं मम प्रियम् । षडक्षरेण मंत्रेण मृत्युं जयति तत्क्षणात्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਵ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਭੋਰ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

कृष्णाष्टम्यां विशेषेण गुग्गुलं घृतसंयुतम् । यो दहेद्विधिवत्तत्र पूजां कृत्वा निशागमे

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਈ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਗੁੱਗਲ ਧੂਪ ਵਜੋਂ ਸਾੜੇ—

Verse 7

अपराधसहस्रं तु क्षमते तस्य भैरवः । धेनुदानं प्रशंसंति तस्मिन्स्थाने महर्षयः

ਉਸ ਭਕਤ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਪਰਾਧ ਵੀ ਭੈਰਵ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਧੇਨੁ-ਦਾਨ, ਅਰਥਾਤ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 8

धेनुदस्तारयेन्नूनं दश पूर्वान्दशापरान् । देवस्य दक्षिणे भागे यो जपेच्छतरुद्रियम्

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਸ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਦਸ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ—

Verse 9

उद्धरेत्पितृवर्गं च मातृवर्गं च मानवः । बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि वा । क्षालयेच्चैव तत्सर्वं दृष्ट्वा कालेश्वरं हरम्

ਕਾਲੇਸ਼ਵਰ—ਹਰਿ (ਸ਼ਿਵ) ਸਵੈੰ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤ੍ਰ-ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰ-ਵੰਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਪਣ, ਯੌਵਨ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਹੋਵੇ, ਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਧੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

अयने चोत्तरे प्राप्ते यः कुर्याद्घृतकंबलम् । न स भूयोऽत्र संसारे जन्म प्राप्नोति दारुणम्

ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜੋ ਘ੍ਰਿਤ-ਕੰਬਲ ਨਾਮਕ ਅਰਪਣ/ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕਦੇ ਭਿਆਨਕ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 11

न दुःखितो दरिद्रो वा दुर्भगो वा प्रजायते । सप्तजन्मान्तराण्येव महाकालेशदर्शनात्

ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਦੁਖੀ, ਦਰਿਦ੍ਰ ਜਾਂ ਭਾਗਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦਾ।

Verse 12

धनधान्यसमायुक्ते स्फीते सञ्जायते कुले । भक्तिर्भवति भूयोऽपि महाकालेश्वरार्चने

ਧਨ ਅਤੇ ਅੰਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਭਕਤੀ ਉਪਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 13

इति संक्षेपतः प्रोक्तं महाकालेश्वरं प्रिये । चित्रांगदो गणो देवि तेन चाराधितं पुरा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਗਣ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 14

दिव्याब्दानां सहस्रं तु महा कालेश्वरं हि तत् । चित्रांगदेश्वरं नाम तेन ख्यातं धरातले

ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਲਿੰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ‘ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 93

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये महाकालेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिणवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਏਕਾਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ‘ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ।