
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ-ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ “ਛੇਵਾਂ ਲਿੰਗ” ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ‘ਵਕਤ੍ਰ’ (ਮੁਖ) ਵਜੋਂ ਭੈਰਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼-ਕਲਮਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਪੁੰਨ ਦਾਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੀਤੀ ਆਰਾਧਨਾ ਮੇਰੂ-ਦਾਨ ਵਰਗੇ ਮਹਾਦਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦਕਸ਼ਿਣਾਮੂਰਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਅਰਪਣ/ਦਾਨ ਅਕਸ਼ਯ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਗਿਆ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯਾਤਰਾ-ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਮਹਾਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮਾਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬ੍ਰਹਮਕੂਰਚ ਵਰਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अघोरेश्वरमुत्तमम् । षष्ठं लिंगं समाख्यातं तद्वक्त्रं भैरवं स्मृतम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ‘ਮੁਖ’ ਭੈਰਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
त्र्यंबकेश्वरवायव्ये धनुषां पंचके स्थितम् । सर्वकामप्रदं पुण्यं कलिकल्मषनाशनम्
ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਪਾਸੇ, ਪੰਜ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਕਲਮਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
यस्तं पूजयते भक्त्या स्नानपूजादिभिः क्रमात् । मेरुदानस्य कृत्स्नस्य स लभेन्मनुजः फलम्
ਜੋ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੁ-ਦਾਨ ਨਾਮਕ ਮਹਾਦਾਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
दक्षिणामूर्तिमास्थाय यत्किंचित्तत्र दीयते । अघोरेश्वरदेवस्य तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੂਰਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਭੇਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
यः श्राद्धं कुरुते तत्र अघोरेश्वरदक्षिणे । आकल्पं तृप्तिमायांति पितरस्तस्य तर्पिताः
ਜੋ ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਸੰਤੋਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 6
किं श्राद्धेन गयातीर्थे वाजिमेधेन किं प्रिये । तत्र श्राद्धेन तत्सर्वं फलमभ्यधिकं लभेत्
ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ! ਫਿਰ ਗਯਾ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਫਲ—ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 7
त्रुटिमात्र मपि स्वर्णं यात्रायां यः प्रयच्छति । स सर्वं फलमाप्नोति महादानस्य भूरिशः
ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਕੋਈ ਤ੍ਰੁਟੀ-ਮਾਤ੍ਰ ਵੀ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਦਾਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਬਹੁਤਾਯਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
ब्रह्मकूर्चं चरेद्यस्तु सोमाष्टम्यां विधानतः । अघोरेश्वरसांनिध्ये अघोरेणाभिमंत्रितम् । षडब्दस्य महत्तेन प्रायश्चित्तं कृतं भवेत्
ਜੋ ਕੋਈ ਸੋਮਾਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਕੂਰਚ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਛੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
इति संक्षेपतः प्रोक्तमघोरेशमहोदयम् । माहात्म्यं सर्वपापघ्नं श्रुतं सर्वार्थसाधकम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹੋਦਯ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 92
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादश रुद्रमाहात्म्येऽघोरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवतितमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਕਾਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਅਘੋਰੇਸ਼ਵਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਬਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।