Adhyaya 91

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्र्यंबकेश्वरमव्ययम् । तत्पंचमं समाख्यातं रुद्राणामादिदैवतम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਦੇਵਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 2

शिखंडीश्वरमाख्यातं पूर्वं त्रेतायुगे प्रिये । तच्चाद्याहं प्रवक्ष्यामि यथा संज्ञायते नरैः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸ਼ਿਖੰਡੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 3

अस्ति सांबपुरं देवि तत्रस्थं परमेश्वरि । तस्यैवोत्तरदिग्भागे स्थानं कापालिकं स्मृतम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉੱਥੇ ਸਾਂਬਪੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਪਾਲਿਕ-ਸਥਾਨ’ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 4

कपालेश्वरनामा च यत्रेशो लिंगमूर्तिमान् । संस्थितः पापनाशाय दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

ਉੱਥੇ ਕਪਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਲਿੰਗ-ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਲਈ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 5

तस्मादीशानदिग्भागे धनुषां षोडशांतरे । त्र्यंबकेश्वरनामा च तत्र रुद्रः स्थितः स्वयम्

ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 6

सर्वानुग्रहकर्त्ता च सर्वकामफलप्रदः । पुरा यत्रातपद्देवि तपो घोरं सुदुष्करम् । गुरुर्नामा ऋषिवरो देवदानवदुःसहम्

ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਥਾਂ ‘ਤੇ ‘ਗੁਰੂ’ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸਹਿ ਸੀ।

Verse 7

कोटीनां त्रितयं येन त्र्यंबको मंत्रनायकः । जप्तो दिव्येन विधिना त्रिकालं पूज्य शंकरम्

ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ—ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ—ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਵਾਰ ਜਪਿਆ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 8

ततः प्रसाद्य देवेशं दिव्यैश्वर्यमवाप सः । चक्रे नाम स्वयं तस्य त्र्यंबकेश्वरमव्ययम्

ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨਾਮ ‘ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ’ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 9

जप्त्वा तु त्र्यंबकं मंत्रं यतः सिद्धिमवाप सः । दिव्याष्टगुणमैश्वर्यं तेनासौ त्र्यंबकेश्वरः

ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰ ਕੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪਾਈ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ (ਲਿੰਗ) ‘ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

सर्वपातक विध्वंसी दर्शनात्स्पर्शनादपि । यस्त्र्यंबकं जपेद्विप्रस्त्र्यंबकेश्वरसंनिधौ । स प्राप्नोति महासिद्धिं प्रत्यक्षं रुद्र एव सः

ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

दर्शनादपि तस्याथ पापं याति सहस्रधा । यस्तं पूजयते भक्त्या विधिना भावमास्थितः । वामदेवेन मंत्रेण स मुक्तः पातकैर्भवेत्

ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਮਦੇਵ ਮੰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां तत्र यो जागृयान्निशि । पूजास्तुतिकथाभिश्च स प्राप्नोतीप्सितं फलम्

ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ—ਪੂਜਾ, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ—ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

धेनुस्तत्रैव दातव्या सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਨ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ।

Verse 14

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । त्र्यंबकेश्वररुद्रस्य नृणां पुण्यफलप्रदम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 91

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनवतितमोऽध्यायः

ਇਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।