Adhyaya 86
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 86

Adhyaya 86

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿੰਗ ‘ਪਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰ’ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਅਜ੍ਞਾਤਵਾਸ ਅਤੇ ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਪਰਵਣੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪੰਜੇ ਪਾਂਡਵ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਤਵਿਜ ਨਿਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੇਦ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਦਾਨ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਪਾਂਡਵ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਪਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ/ਅਮਾਨਵੀ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨਾਲ ਤਾਦਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ-ਕਸ਼ਯ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੈਵ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸਮਨ੍ਵਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्यास्तु दक्षिणे भागे स्थितं लिंगं महाप्रभम् । पांडवेश्वरनामाढ्यं पंचभिः स्थापितं क्रमात्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਤੇਜਸਵੀ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ‘ਪਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਪੰਜਾਂ (ਪਾਂਡਵਾਂ) ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 2

गुप्तचर्यां यदा याताः पांडवा वनवासिनः । तीर्थयात्राप्रसंगेन प्रभासं क्षेत्रमागताः

ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਪਾਂਡਵ ਗੁਪਤਚਰਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 3

तस्मिन्काले महादेवि सं प्राप्ते सोमपर्वणि । स्थापयामासुस्ते सर्वे लिंगं संनिहिता तटे

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਸੋਮ-ਪਰਵ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਸੰਨਿਹਿਤਿਆ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 4

मार्कण्डप्रमुखान्कृत्वा ऋत्विजो ब्राह्मणोत्तमान् । वेदोक्तैः कारयामासुरभिषेकं वृषान्ददुः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਅਗੇਵਾਨ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਵੇਦ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਬਲਦ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।

Verse 5

ततः प्रसन्ना ऋषयो मार्कंडप्रमुखाः प्रिये । प्रतिष्ठितस्य लिंगस्य पांडवैर्वरवर्णिनि

ਫਿਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । ये चैतत्पूजयिष्यंति लिंगं पांडवपूजितम् । ते वै पूज्या भविष्यंति देवदानवरक्षसाम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਇਸ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 7

अश्वमेधफलं तेषां सम्यक्छ्रद्धार्चनेन वै । भविष्यति न संदेहो ह्यस्मद्वाक्यप्रभावतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਸਹਿਤ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਸਾਡੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 8

स्नात्वा संनिहिताकुंडे योऽर्चयेत्पांडवेश्वरम् । माघे मासि समग्रे तु स साक्षात्पुरुषोत्तमः

ਜੋ ਸੰਨਿਹਿਤਾ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਭਰ—ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਵਰਗਾ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

दर्शनेनापि तस्यापि पापं याति सहस्रधा । विष्णुरूपो हि स प्रोक्तो नात्र कार्या विचारणा

ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਰੂਪ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 86

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संनिहित्यामाहात्म्ये पांडवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ (ਸੱਤਵਾਂ ਭਾਗ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ਸੰਨਿਹਿਤੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਂਡਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਅੱਠਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।