Adhyaya 82

Verse 1

। देव्युवाच । चक्रतीर्थेति किं नाम त्वया प्रोक्तं वृषध्वज । कुत्र तिष्ठति तत्तीर्थं किं प्रभावं वदस्व मे

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ‘ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ’ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

ईश्वर उवाच । पुरा देवासुरे युद्धे हत्वा दैत्याञ्जनार्द्दनः । चक्रं प्रक्षालयामास तत्र वै रक्तरंजितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਚਕ੍ਰ ਧੋਇਆ—ਜੋ ਰਕਤ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।”

Verse 3

अष्टकोटिसुतीर्थानि तत्रानीय स्वयं हरिः । तीर्थे प्रकल्पयामास शुद्धिं कृत्वा सुदर्शने । तीर्थस्य चक्रे नामापि चकतीर्थमिति श्रुतम्

ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਉੱਥੇ ਅੱਠ ਕਰੋੜ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 4

अष्टायुतानि तीर्थानामष्टौ कोट्यस्तथैव च । तत्र संति महादेवि चक्रतीर्थे न संशयः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਯੁਤ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਇਉਂ ਹੀ ਅੱਠ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 5

यस्तत्र कुरुते स्नानमेकचित्तो नरोत्तमः । सर्वतीर्थाभिषेकस्य स प्राप्नोत्यखिलं फलम्

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਅਭਿਸੇਕ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

तीर्थानामष्टकोटिस्तु निवसंति वरानने । एकादश्यां विशेषेण चन्द्रसूर्यग्रहे तथा

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉੱਥੇ ਅੱਠ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਵੀ।

Verse 7

तत्र स्नात्वा महादेवि यज्ञकोटिफलं लभेत् । तस्यैव कल्पनामानि शृणु ते कथयाम्यहम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਰੋੜ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਕਲਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 8

कोटितीर्थं पूर्वकल्पे श्रीनिधानं द्वितीयके । तृतीये शतधारं च चक्रतीर्थं चतुर्थके

ਪੂਰਵ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਕੋਟਿਤੀਰਥ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼੍ਰੀਨਿਧਾਨ’; ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਤਧਾਰਾ’; ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ‘ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ’।

Verse 9

एवं ते कल्पनामानि ह्यतीतान्यखिलानि वै । कथितान्येवमन्यानि ज्ञेयानि विबुधैः क्रमात्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਨਾਮ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਜਨ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਸਮਝ ਲੈਣ।

Verse 10

तत्र यद्दीयते दानं तस्य संख्या न विद्यते । अर्द्धक्रोशप्रमाणं हि विष्णुक्षेत्रं प्रकीर्त्तितम्

ਉਥੇ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਖੇਤਰ ਅੱਧ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੇ ਪਰਿਮਾਣ ਤੱਕ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ।

Verse 11

ब्रह्महत्या नोपसर्पेत्सत्यमेतन्मयोदितम् । मासोपवासी तत्क्षेत्रे अग्निहोत्री यतव्रतः

ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਯਤ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੇ—

Verse 12

स्वाध्यायी यज्ञयाजी च तपश्चांद्रायणा दिकम् । तिलोदकं पितॄणां च श्राद्धं च विधिपूर्वकम्

—ਉਹ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਿਲ-ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

एकरात्रं त्रिरात्रं वा कृच्छ्रं सांतपनं तथा । मासोपवासं तच्चैव अन्यद्वा पुण्यकर्म तत्

ਇਕ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ, ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਂਤਪਨ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਦਾ ਉਪਵਾਸ—ਅਥਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ—ਉਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

दैत्यारिक्षेत्रमासाद्य यत्किंचित्कुरुते नरः । अन्यक्षेत्रात्कोटिगुणं पुण्यं भूयान्न संशयः

ਦੈਤਿਆਰੀ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ—ਉਹ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 15

सुदर्शने वरे तीर्थे गोदानं तत्र दापयेत् । सम्यग्यात्राफलप्रेप्सुः सर्वपापविशुद्धये

ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੇ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਗੋਦਾਨ ਕਰਵਾਏ।

Verse 16

चंडालः श्वपचो वाऽपि तिर्यग्योनिगतस्तथा । तस्मिंस्तीर्थे मृतः सम्यगाच्युतं लोकमाप्नुयात्

ਚਾਹੇ ਚੰਡਾਲ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਵਪਚ (ਕੁੱਤੇ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ), ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਯਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਤਾਂ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

इति संक्षेपतः प्रोक्तं चक्रतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं सर्वपापघ्नं सर्वकामफलप्रदम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਇਸ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਉਚਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 82

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दैत्यसूदन माहात्म्यप्रसंगेन चक्रतीर्थोत्पत्तिवृत्तान्तमाहात्म्यवर्णनंनाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः

ਇਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, ‘ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ’ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ‘ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ-ਉਤਪੱਤੀ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।