
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ‘ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੱਛਮੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਥਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਪੰਜ ਧਨੁ’ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮਾਪ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਰਵਕਾਮਦ—ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਣਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਦ੍ਰਰਾਜ ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਈ। ਜੋ ਹੋਰ ਭਗਤ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਧਾਰਣ ਨਿਯਮ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਨਿਯਮਬੱਧ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव पूर्वदिग्भागे लिंगं पातकनाशनम् । गौतमेश्वरनामाढ्यं दैत्यसूदनपश्चिमे
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਇਕ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ‘ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
धनुषां पंचके देवि संस्थितं सर्वकामदम् । शल्येनाराधितं यद्वै मद्रराजेन भामिनि
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਪੰਜ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਮਦ੍ਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 3
ततः कृतं तपश्चोग्रं समाराध्य महेश्वरम् । अन्योऽप्येवं नरो यस्तु तं समाराधयिष्यति
ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਲਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇਗਾ—
Verse 4
स प्राप्स्यति परां सिद्धिं यथा शल्यो महामनाः । चैत्र शुक्लचतुर्द्दश्यां स्नापयेत्पयसा तु यः
ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਮਨਾ ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਜੋ ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ (ਲਿੰਗ) ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ—
Verse 5
गंधोदकेन च ततः पूजयेत्कुसुमोत्तमैः । तथैव विधिवद्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्
ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
वाचा कृतं च यत्पापं मनसा कर्मणाऽथ वा । तत्सर्वं नश्यते देवि तस्य लिंगस्य दर्शनात्
ਵਾਣੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਦੇਵੀ—ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 80
इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाशीतितमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅੰਦਰ, ‘ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅੱਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।