
ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ‘ਪੰਜ ਧਨੁਸ਼’ ਦੀ ਮਾਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਇਹ ਦੇਵ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼—ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪਘਨ, ਮਲ-ਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕ (ਤੋਤਾ) ਨੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਘੋਂਸਲਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਵੱਸਿਆ। ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਘੋਂਸਲੇ ਦੀ ਲਗਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਮਰ ਗਏ। ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਤਿਸਮਰ ਹੋ ਕੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਵਿੱਚ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਇੱਕ ਗਾਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਵਹਨੀਸ਼ (ਅਗਨੀ-ਸਵਾਮੀ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਸ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਇਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਹੈ—ਘ੍ਰਿਤ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਦੇਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਭਗਤ ਵਹਨੀ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਅਖੰਡ ਕਾਲ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं वैश्वानरेश्वरम् । तस्यैवाग्नेयकोणस्थं धनुषां पंचके स्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਅਗਨੇਯ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
पापघ्नं सर्वजंतूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि । तत्र कश्चिच्छुकः पूर्वं नीडं देवि चकार ह
ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਤੋਤਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਨੀੜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।
Verse 3
प्रासादे भार्यया सार्द्धं निवस न्सुचिरं स्थितः । ततस्तौ दंपती नित्यं प्रदक्षिणं प्रचक्रतुः
ਉਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੰਪਤੀ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 4
कुलायस्य वशाद्देवि न तु भक्त्या कथंचन । कालेन महता तौ च पंचत्वं समुपस्थितौ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਭ ਨੀੜ ਦੀ ਆਦਤ-ਵਸ਼ਤਾ ਕਰਕੇ ਸੀ, ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ (ਮ੍ਰਿਤ ਹੋਏ)।
Verse 5
जातौ तेन प्रभावेन उक्तौ जातिस्मरौ भुवि । लोपामुद्रागस्त्यनामप्रसिद्धिं परमां गतौ
ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਤਿਸਮਰ (ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ) ਹੋ ਕੇ ਜਨਮੇ। ਅਤੇ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 6
अथ गाथा पुरी गीता अगस्त्येन महात्मना । स्मरता पूर्वदेहं तु विस्मयेनानुभूतिजा
ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਦੇਹ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਗਾਥਾ ਗਾਈ।
Verse 7
कृत्वा प्रदक्षिणं सम्यग्वह्नीशं यः प्रपश्यति । नूनं प्रसिद्धिमाप्नोति इतश्चाहं यथा पुरा
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਅਗਨੀ-ਈਸ਼ (ਵਹਨੀਸ਼) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 8
एवं देवि तवाख्यातं माहात्म्यं वह्निदैवतम् । श्रुतं पापहरं नृणां सर्वकामफलप्रदम्
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਗਨਿ-ਦੇਵਤਾ (ਵਹ્નਿਦੈਵਤ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
Verse 9
घृतेन तं तु संस्नाप्य विधिना वै समर्चयेत् । हेम दद्याच्च विप्रेंद्र सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः
ਘੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸ্নਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੋਨਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 10
एवं कृत्वा विधानेन सम्यग्यात्राफलं लभेत् । वह्निलोकं तु संप्राप्य मोदते कालमक्षयम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਗਨਿ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਖੰਡ ਕਾਲ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 78
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहरुया संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वैश्वानरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टसप्तति तमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹੁਰੂਯਾ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਵੈਸ਼ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਠੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।