Adhyaya 75

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं शाकलकलेश्वरम् । शाकल्येश्वरनैरृत्ये धनुषां षष्टिभिः स्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ‘ਸ਼ਾਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਓ। ਇਹ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੈਰਿਤ੍ਯ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਵੱਲ, ਸੱਠ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 2

तच्चतुर्युगनामाढ्यं स्मृतं पातकनाशनम् । पूर्वं कामेश्वरंनाम त्रेतायां पुलहेश्वरम्

ਉਹ (ਲਿੰਗ) ਚਾਰੋਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਰਵਕਾਲ ਇਹ ‘ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ’ ਸੀ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ‘ਪੁਲਹੇਸ਼ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 3

द्वापरे सिद्धिनाथं तु नारदेशं कलौ स्मृतम् । तथा कलकलेशं च नाम तस्यैव कीर्त्तितम्

ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਸਿੱਧਿਨਾਥ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਰਦੇਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਿਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਿੰਗ ਲਈ ‘ਕਲਕਲੇਸ਼’ ਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 4

समुद्रे च महापुण्ये यस्मिन्काले सरस्वती । आगता सा महाभागा हृष्टा तुष्टा सरिद्वरा । तस्य तोयस्य शब्देन सागरस्य महात्मनः

ਉਸ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ‘ਤੇ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਸਰਸਵਤੀ ਆਈ—ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਸਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈ—ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ…

Verse 5

ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । नेदुः कलकलं तत्र तुमुलं लोमहर्षणम्

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ—ਉੱਥੇ ਕਲਕਲ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਮਹਾਨ ਕੋਲਾਹਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 6

तेन शब्देन महता मम मूर्त्तिः समुत्थिता । कल्कलेश्वरनामेति ततो लिंगं प्रकीर्तितम्

ਉਸ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਮੂਰਤੀ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲਿੰਗ “ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 7

इति ते पूर्ववृत्तांतं कथितं नामकार णम् । सांप्रतं तु यथा जातं पुनः कलकलेश्वरम् । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ—ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕਾਰਣ—ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ “ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ” ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 9

पुरा द्वापरसंधौ च प्रविष्टे तु कलौ युगे । नारदस्तु समागत्य क्षेत्रं प्राभासिकं शुभम् । संचकार तपश्चोग्रं तत्र लिंगसमीपतः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇ ਸੰਧਿਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਯੁਗ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਆਏ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 10

ततो हृष्टमना भूत्वा तल्लिंगस्य समीपतः । स चकार महायज्ञं पौंडरीकमिति श्रुतम्

ਫਿਰ ਉਹ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ “ਪੌਂਡਰੀਕ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

देवदेवस्य तुष्ट्यर्थं स सदा भावितात्मवान् । समाहूय ऋषींस्तत्र ब्रह्मलोकात्सहस्रशः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੰਯਮਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆਇਆ।

Verse 12

ततः संभृतसंभारो यज्ञोपकरणान्वितः । कृत्वा कुण्डादिकं सर्वं समारेभे ततः क्रतुम्

ਫਿਰ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੁੰਡ ਆਦਿ ਸਭ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਰਤੂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

Verse 13

ततः संपूर्णतां प्राप्ते तस्मिन्क्रतौ वरानने

ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ,

Verse 14

अथागमंस्ततो विप्रास्तत्र क्षेत्रनिवासिनः । दक्षिणार्थं महदेवि शतशोऽथ सहस्रशः

ਤਦ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਦੱਖਿਣਾ ਲਈ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 15

ततः स कौतुकाविष्टस्तेषां युद्धार्थमेव हि । प्राक्षिपत्तत्र रत्नानि सुवर्णं च महीतले

ਫਿਰ ਕੌਤੁਕ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਗੜੇ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਦੇ ਹੀ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਤਨ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे युध्यमानाः परस्परम् । कोलाहलं परं चक्रुर्बहुद्रव्यपरीप्सया

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 17

एके दिगंबरा देवि त्यक्तयज्ञोपवीतिनः । विकचाः केऽपि दृश्यंते त्वन्ये रुधिरविप्लवाः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਕਈ ਦਿਗੰਬਰ ਨੰਗੇ ਦਿੱਸੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਕਈਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਬਿਖਰੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਤੇ ਛਿਟੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।

Verse 18

अन्ये परस्परं जघ्नुर्मुष्टिभिश्चरणैस्तथा । एवं तत्र तदा क्षिप्तं यद्द्रव्यं नारदेन तु

ਹੋਰ ਕਈ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਿਆਂ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਜੋ ਧਨ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

अथाभावे तु वित्तस्य ये च विप्रा ह्यकिंचनाः । विद्याविनयसंपन्ना ब्राह्मणैर्जर्जरीकृताः

ਫਿਰ ਜਦ ਧਨ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਰਧਨ ਸਨ ਪਰ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵਿਨਯ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸਨ, ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਟੇ-ਪੀਟੇ ਜਾ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ।

Verse 20

ते तमूचुर्भृशं शांताः स्मयमानं मुहुर्मुहुः । कलहार्थं यतो दानं त्वया दत्तमिदं मुने

ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ: “ਹੇ ਮੁਨੇ! ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਇਸ ਦਾਨ ਨੇ ਝਗੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਹੈ…”

Verse 21

विद्यायुक्तान्परित्यज्य विधिं त्यक्त्वा तु याज्ञिकम् । तस्मादस्य मुने नाम ख्यातं कलकलेश्वरम्

ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ, ਕੋਲਾਹਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 22

तेन नाम्ना द्विजश्रेष्ठ लिंगमेतद्भविष्यति । एतस्मात्कारणाद्देवि जातं कलकलेश्वरम्

ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 23

यस्तं स्नाप्य नरो भक्त्या कुरुते त्रिः प्रदक्षिणम् । स गच्छेद्रुद्रलोकं तु त्वत्प्रसादादसंशयम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

यस्तं पूजयते भक्त्या गंधपुष्पानुलेपनैः । हेमं दत्त्वा द्विजातिभ्यः स गच्छेत्परमं पदम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कलकलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਪਚਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।