Adhyaya 70
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਅੰਦਰ ਵੀਹ ਧਨੁ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ। ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜਲਾਧਿਪਤੀ ਵਰੁਣ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਭਾਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਜਾਣ ਕੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੁਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਦਾ ਪਰਿਪੂਰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ—ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗਾਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੈਦਿਕ ਉਤਕਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਜਪ, ਬਲੀ, ਹੋਮ, ਪੂਜਾ, ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਆਦਿ ਅਕਸ਼ਯ ਫਲਦਾਇਕ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਦੇਹ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਮੋਖਸ਼-ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ। ਤੀਰਥਫਲ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ, ਮੋਤੀ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वरुणेश्वरमुत्तमम् । गौरीतपोवनाग्नेय्यां धनुषां विंशतौ स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि वरुणेन प्रतिष्ठितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਗੌਰੀ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਦੇ ਅਗਨੇਯ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਵੀਹ ਧਨੁਸ਼ ਦੂਰ, ਵਰੁਣ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
पूर्वं पीतो यदा देवि समुद्रः कुम्भजन्मना । तदा कोपेन सन्तप्तो वरुणः सरितां पतिः
ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਘੜੇ-ਜਨਮੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ, ਤਦ ਸਰਿਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਵਰੁਣ—ਜਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਪਤ ਹੋ ਉਠਿਆ।
Verse 3
कामिकं तु समाज्ञाय क्षेत्रं प्राभासिकं तदा । तत्रातपद्देवि तपः स वै परमदुश्चरम्
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 4
प्रतिष्ठाप्य महालिंगं संपूजयति भक्तितः । वर्षाणामयुतं साग्रं पूजितो वृषभध्वजः
ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਪੂਰੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
Verse 5
ततः प्रसन्नो देवेशि निजगंगाजलेन तु । पूरयामास तं रिक्तं समुद्रं यादसांपतिम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸ ਖਾਲੀ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰ—ਜਲਚਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ—ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 6
छंदयामास तं लिंगं वरदानैरनेकधा । तत्प्रभृत्येव ते सर्वे समुद्राः परिपूरिताः
ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਦਾਨਾਂ ਤੇ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਦਾ ਪਰਿਪੂਰਨ ਰਹੇ।
Verse 7
वरुणेश्वरनामेति तल्लिंगं तत्प्रभृत्यभूत्
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 8
को ह्यर्थो बहुभिर्लिंगैर्दृष्टैर्वा सुरसुन्दरि । वरुणेशेन दृष्टेन सर्वतीर्थफलं लभेत्
ਹੇ ਦੇਵ-ਸੁੰਦਰੀ, ਬਹੁਤੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तद्दध्ना स्नापयेद्यदि । स ब्राह्मणश्चतुर्वेदो जायते नात्र संशयः
ਜੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦਹੀਂ ਨਾਲ (ਲਿੰਗ ਨੂੰ) ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 10
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्ये वरानने । मूकांधबधिरा बालाः स्त्रियश्चैव नपुंसकाः
ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਗੂੰਗੇ, ਅੰਨੇ, ਬਹਿਰੇ, ਬਾਲਕ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਪੁੰਸਕ ਵੀ (ਸਭ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ)।
Verse 11
दृष्ट्वा गच्छंति ते देवि स्वर्गं धर्मपरायणाः । स्नानं जाप्यं बलिं होमं पूजां स्तोत्रं च नर्तनम् । तस्मिन्स्थाने तु यः कुर्यात्तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਜਨ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਨਾਨ, ਜਪ, ਬਲੀ-ਅਰਪਣ, ਹੋਮ, ਪੂਜਾ, ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ—ਉਸ ਥਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਪੁੰਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 12
हैमं पद्मं मौक्तिकं च दानं तत्रैव दापयेत् । सम्यग्यात्राफलापेक्षी स्वर्गापेक्षी तथा नरः
ਜੋ ਨਰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ—ਸੁਵਰਨ ਦਾ ਕਮਲ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਧਰਮ-ਦਾਨ ਵਜੋਂ।
Verse 70
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वरुणेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्ततितमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਸੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।