
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ–ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਵਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ‘ਗੌਰੀਸ਼ਵਰ’ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੌਰੀਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੱਸ ਕੇ ਗੌਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਪੋਵਨ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਮਾਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਘੇਰੇ/ਵ੍ਰਿੱਤਾਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪੈਰ ‘ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ—ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦੂਰੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਸਮੇਤ—ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵਿਧੀ-ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦਾਨ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਗੋਦਾਨ, ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੰਨਦਾਨ, ਜੋ ਦੋਸ਼-ਸ਼ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਵਚਨ ਹੈ—ਘੋਰ ਪਾਪੀ ਵੀ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 1
देव्युवाच । गौरीश्वरेति विख्यातं यत्त्वया लिंगमुत्तमम् । कुत्र तिष्ठति तल्लिंगं पूजितं यत्फलं लभेत्
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ‘ਗੌਰੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?”
Verse 2
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं पापनारानम् । गौरीश्वरस्य देवस्य सर्वकामप्रदस्य वै
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਦੇਵ ਗੌਰੀਸ਼ਵਰ ਦੀ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।”
Verse 3
इदं तपोवनं देवि ख्यातं गौर्या महाप्रभम् । धनुषां पचपंचाशत्समंतात्परिमंडलम्
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਤਪੋਵਨ ਗੌਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਗੋਲ ਪਰਿਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਪ ਪਚਪੰਜ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ।
Verse 4
तत्र मध्ये स्थिता देवी एकपादा तपोन्विता । तस्या उत्तरतो देवि किंचिदीशानसंस्थितम्
ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਇਕਪਾਦਾ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੁਝ ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 5
धनुषां चतुरंते च लिंगं पापभयापहम् । यस्तत्पूजयते भक्त्या लिंगं भक्तियुतो नरः । कृष्णाष्टम्यां विशेषेण स मुक्तः पातकैर्भवेत्
ਚਾਰ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ ਪਾਪ-ਭਯ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਕਤਿਮਾਨ ਨਰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ—ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
गोदानं चात्र शंसंति सुवर्णं द्विजपुंगवे । अन्नदानं विशेषेण सर्वपापप्रशांतये
ਇੱਥੇ ਗੋਦਾਨ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਪੁੰਗਵ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹੈ।
Verse 7
गोघ्नो वा ब्रह्महा वाऽपि तथा दुष्कृतकर्मकृत् । सर्व पापैः प्रमुच्येत तस्य लिंगस्य दर्शनात्
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਗੋਘਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਹਾ, ਜਾਂ ਦੁਰਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 69
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये गौरीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनसप्ततितमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਗੌਰੀਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।