Adhyaya 68

Verse 1

ईश्वर उवाच । इति प्रोक्तानि ते देवि वक्त्रलिंगानि पंच वै । अथ ते संप्रवक्ष्यामि यत्र गौर्यास्तपो वनम् । स्थानं महाप्रभावं हि सुरसिद्धनिषेवितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੰਜ ਵਕਤ੍ਰ-ਲਿੰਗ ਤੇਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਥਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਗੌਰੀ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਤਪੋਵਨ—ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ।

Verse 2

सोमेशात्पूर्वदिग्भागे षष्टिधन्वंतरे स्थितम् । यत्र देव्या तपस्तप्तं सत्या वै पूर्वजन्मनि

ਸੋਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸੱਠ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 3

कृत्वा च प्रणयात्कोपं मया सार्द्धं वरानने । प्रभासक्षेत्रमासाद्य संस्थिता सा तपस्विनी

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰੁੱਸ ਕੇ ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ।

Verse 4

देव्युवाच । किमर्थं सा परित्यज्य सती त्वां तपसि स्थिता । कस्मिन्स्थाने स्थिता देवी एतन्मे विस्तराद्वद

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸਤੀ ਨੇ (ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ) ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਪ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ? ਉਹ ਦੇਵੀ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਟਿਕੀ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।”

Verse 5

ईचरौवाच । पुराऽसीस्त्वं महादेवि श्यामवर्णा मनस्विनी । नामार्थं च मया प्रोक्ता कालीति रहसि स्थिता

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਚਿੱਤ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਕਾਲੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦੱਸਿਆ।”

Verse 6

सा श्रुत्वा विस्मयं वाक्यं भृशं रोषपरायणा । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भृकुटी कुटिलानना

ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਵੱਲ ਝੁਕ ਗਈ। ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਮੁਖ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 7

यस्मात्कालीत्यहं प्रोक्ता त्वया शंभोऽतिविप्लवात् । तस्माद्यास्यामि गौरीति भविष्यामि च यत्र हि

“ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਅਤਿ ਅਸੰਗਤ ਪਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ‘ਕਾਲੀ’ ਕਹਿ ਬੁਲਾਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਟਿਕਾਂਗੀ, ਓਥੇ ਹੀ ‘ਗੌਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵਾਂਗੀ।”

Verse 8

एवमुक्त्वा महाभागा सखीगणसमावृता । गत्वा प्रभासक्षेत्रं सा प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । गौरीश्वरेति विख्यातं पूजयंती विधानतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੇਵੀ, ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ‘ਗੌਰੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 9

ततो लिंगसमीपस्था एकपादे स्थिता सती । लिंगमाराधयंती सा चकार सुमहत्तपः

ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸਤੀ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 10

पंचाग्निसाधिका देवी ग्रीष्म जाप्यपरायणा । वर्षास्वाकाशशयना हेमंते सलिलाशया

ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਧਨ ਕੀਤਾ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੀ। ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਲੇਟੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਜਲ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਲਾਇਆ।

Verse 11

यथा यथा तपो वृद्धिं याति तस्या महाप्रभा । तथातथा शरीरस्य गौरत्वं प्रतिपद्यते

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਤਪੱਸਿਆ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੇ ਹੋਰ ਹੋਰ ਗੌਰਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

कालेन महता गौरी सर्वांगेणाथ साऽभवत् । ततो विहस्य भगवानुवाच शशिशेखरः

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਗੌਰੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੌਰਵਰਨ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਭਗਵਾਨ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 13

गौरीति च मुहुर्वाक्यमुत्तिष्ठ व्रज मन्दिरम् । वरं वरय कल्याणि यत्ते मनसि वर्त्तते

ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ “ਗੌਰੀ” ਕਹਿ ਕੇ ਆਖਿਆ: “ਉੱਠ, ਆਪਣੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹੀ ਵਰ ਮੰਗ।”

Verse 14

गौर्युवाच । यो मामत्र स्थितां पश्येन्नारी वा पुरुषोऽथ वा । स भूयात्सुतसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः

ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੋਈ—ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ—ਦੇਖੇਗਾ, ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਤਰ-ਸੌਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 15

गीतवाद्यादिकं नृत्यं यः कुर्यात्पुरतो मम । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तव प्रसादतः

“ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੀਤ, ਵਾਜਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰੇ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਦੁਰਭਾਗ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇਗਾ।”

Verse 16

मया प्रतिष्ठितं लिंगं पूर्वमभ्यर्च्य मां ततः । पूजयिष्यति यो भक्त्या स यास्यति परं पदम्

“ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 17

गौरीश्वरेति विख्यातं नाम तस्य भवेत्प्रभो । तथेत्यहं प्रतिज्ञाय तत्र स्थाने स्थितो ऽभवम्

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ‘ਗੌਰੀਸ਼ਵਰ’ ਹੋਵੇ।” ‘ਤਥੇਤਿ’ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 18

देव्या सह महादेवि प्रहृष्टेनांतरात्मना । अद्यापि अयने प्राप्ते उत्तरे दक्षिणेऽपि वा

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਅੱਜ ਵੀ, ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਅਯਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ (ਇੱਥੇ) ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 19

गौरींस्थानं समभ्येति तत्र देव गुणैर्युतः । तस्मिन्नहनि यस्तत्र विशिष्टानि फलानि च । संप्रयच्छति विप्रेभ्यस्तस्य पुत्रा भवंति च

ਉਹ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 20

पुत्रहीना तु या नारी नालिकेरं प्रयच्छति । पुत्रं सा लभते शीघ्रं सबलं लक्षणान्वितम्

ਜੋ ਨਾਰੀ ਪੁੱਤਰਹੀਨ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਨਾਰੀਅਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 21

घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्त्या महादेवि यावत्तस्यैव तंतव

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਜੋ ਨਾਰੀ ਉੱਥੇ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੀਵਾ, ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਸਮੇਤ, ਅਰਪਣ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਬੱਤੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ…

Verse 22

तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्

…ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਨਾਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਹਾਗ ਅਤੇ ਮੰਗਲ-ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ।

Verse 23

या नृत्यं कुरुते तत्र भक्त्या परमया युता । आरोग्यसुखसौभाग्यैः संयुक्ता सा भवेच्चिरम्

ਜੋ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਰੋਗਤਾ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 24

तत्रांते सुमहत्कुडं तीर्थं स्वच्छोदपूरितम् । यः स्नानमाचरेत्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः

ਉੱਥੇ ਅੰਤਲੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੀਰਥ-ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

यः श्राद्धं कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । स याति परमं स्थानं पितृभिः सह पुण्यभाक्

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । गीतवाद्यादिभिर्नृत्यै रात्रौ कुर्वीत जागरम्

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੀਤ, ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 27

दंपत्योः परिधानं च तत्र देयं सदक्षिणम् । यश्चैतत्पठते नित्यं तृतीयायां विशेषतः । पार्वत्याः पुरतो देवि स सौभाग्यमवाप्नुयात्

ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਲਈ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਯਥੋਚਿਤ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਾ ਨਿਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਤੀਯਾ ਨੂੰ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਮੱਖ, ਉਹ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या सम्यग्भक्तिपरायणः । सोऽपि सौभाग्यमाप्नोति यावज्जीवं न संशयः

ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਸੁਣੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਉਹ ਭੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 68

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्टितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਗੌਰੀ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।