
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਭੈਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਾਓ। ਉੱਥੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਰਵ ਕਥਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭਿਆ, ਤਦ ਉਸਨੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ‘ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ’ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ‘ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਦੇਵੀ ਦੇ ਉਪਾਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭੈਰਵ ਦੂਤ-ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ‘ਭੈਰਵੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਖਿਆਤ ਹੋਇਆ; ਭੈਰਵ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ—ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਨਿਰੰਤਰ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਕਤ ਮਨੋਵਾਂਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भैरवेश्वरमुत्तमम् । योगेश्वर्या दक्षिणतो नातिदूरे व्यवस्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਸਥਿਤ ਉੱਤਮ ਭੈਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ।
Verse 2
सर्वपापप्रशमनं दिब्यैश्वर्यप्रदायकम् । पुरा दैत्यविनाशार्थं यदा देवी कृतोद्यमा
ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
Verse 3
तदा भैरवमाहूय दूतत्वे नियुयोज ह । शिवदूती तदा ख्याता पश्चाद्योगेश्वरीति च
ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਦੇ ਪਦ ‘ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ‘ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ‘ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ’ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ।
Verse 4
भैरवो यत्र वै देव्या दूतत्वे विनियोजितः । तेन लिंगं समाख्यातं भैरवेश्वरनामकम्
ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸੀ ਕਾਰਨ ਉੱਥੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ‘ਭੈਰਵੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 5
पूजितं देवदैत्यैश्च भैरवेण प्रतिष्ठितम् । यस्तत्पूजयते भक्त्या कार्तिक्यां विधिना नरः । निरंतरं वा षण्मासं सोऽभीष्टं लभते फलम्
ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਅਤੇ ਭੈਰਵ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ (ਭੈਰਵੇਸ਼ਵਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 63
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भैरवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिषष्टितमोऽध्याय
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਭੈਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤ੍ਰਿਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।